Sunnudagsblaðið - 20.03.1966, Blaðsíða 15

Sunnudagsblaðið - 20.03.1966, Blaðsíða 15
Þingéyrá Svo segir í Jóns sögu helga (eldri gerð) um uphaf kirkju og baejar að Þingeyrum í Húnavatns- sýslu: „Þá er inn heilagi Jóhannes hafði skamma stund í sínum bysk- upsstóli stýrt, lá hallæri mikit á íólkinu, ísar miklir ok veðrátta mjök köld, svá at jörð var ekki 1 gróðra at várþingi. Inn heil. Jó- hannes fór til várþings, er var at ¦^ingeyrum, ok er hann kemur þar, heitir hann á guð dróttin með samþykki allra til árs ok hægðar veðráttu at þar skyldi kirkju reisa °k bæ upp gera ok allir sitt góz m leggja, svá at hvártveggja væri sæinilega uppgert, Síðan lagði "ann af sér möttulinn ok markaði sjálí'ur grundvöllinn yfir kirkjuna. En síðan skiptist svá skjótt árferð °k veðrátta, að á þeiri inni sömu viku váru í brottu allir hafísar, er Þetta hallæri stóð af, svá at hvergi varð vart við." Þannig var upphaf klausturs að ^ingeyrum með guðshjálp, þess klausturs er hæst ber sögu lands- ins sem mikið bókmenntasetur og fræða. Heilagur Jón Ögmundsson Hóla- biskup 1106—21 lagði til kirkju °g klausturs, tíundir sínar milli Hrútafjarðarár og Vatnsdalsár. Klaustrið sjálft var þó ekki stofnað svo talið sé fyrr en 1133, 12 árum eftir dauða Jóns helga. Var þar sett munkaklaustur af reglu heil- a§s Benedikts frá Nursíá, sem stofnaði fyrsta Benediktsklaustrið árið 529 á Monte Cassino á ítalíu, Þaðan breiddust óðar út um all- an hinn rómverska katólska heim Benediktsregluklaustur. Urðu munkar í þeim klaustrum miklir nvtsemdarmenn í útbreiðslu guðs- trúar, lærdómi bókagerð, ritlist, s°ng, húsagerð, lækningum, rækt- Un jarðar og ýmissi veraldlegri sýslan.Var kjörorð heil. Benedikts -ora et labora", iðja og biöja, tekið Þókstaflega í klaptrum hans. Klœðnaður munka *í Benedikts- klaustrum var svartur kufl. Okkar fjarlæga land elds og lsa varð fyrir þeirri blessun að JÖNAS GUÐLAUGSSON er unguf maður, sem talsvert hefur lagt sig eftir sagnfræði og íornum hlutum. Hann hefur tekið saman greinafiokk fyrir Sunnudagsblaðið um klaustur á Is- landi, og birtist fyrsta greinin í þeim flokki nú í þessu blaði. f-hin fjallar um elzta klaustrið: Þingeyraklaustur. eign'ast fyrsta og fremsta klaustur að Þingeyrum miðsvæðis 1 breið- um byggðum Húnaþings og þar til vígður mikill ágætismaður Vil- mundur talinn Þórólfsson, læri- sveinn hins helga Jóns biskups úr Hólaskóla. Faðir hans er talinn Þórólfur Sigmundsson norðlenzk- ur höf ðingi. Vilmundur stýrði klaustrinu til dána'dægurs 1148. Eftirmaður hans var Ásgrímur Vestliðason ábóti á Þingeyrum 1148—1161, var hann fræðimaður og höfðu klausturmunkar þeir sem einhver fræði stunduðu ýmsan sögufróðleik frá honum. I tíð Ás- gríms brann bær á Þingeyrum 1157. Þorbjörn hét sá sem virðist hafa verið ábóti á Þingeyrum á árabilinu 1161—66. Þá kemur merkur höfðlngl og ættstór og verður ábctl á Þing- eyrum 1166—69, það var Hreinn Styrmissson síðar ábóti í Hítardal 1169—71, sonur Styrmis Hreins- sonaf af Gilsbekkingakyni og Guð- -rúnar Snorr&dóttir Halldórssonar Snorrasonar goða af Helgafelli Þorgrímssonar. Hreinn var læri- sveinn Jóns helga úr Hólask.óla. Hreinri átti dætur tvær með Hall- beru Hrafrisdóttir, Valdísi er átti ¦Magnús Þorláksson á Melum í Melasveit og Þorbjörgu er fylgdi Gizuri lögsögumarini' Halisyni í Haukadal. Verður þá fytir' okkur í ábótá- föðín'ni á Þingeyrum Karl Jónsson ábóti þaf 1169--81 og aftúr 1187 -1207, dáinh 1212 é.ð 13. Sagði af sér ábótadæminu í fyrra sinn, f ór til Noregs og dvaldi með Sverri konungi og skrifaði sögu hans sem frægt er orðið, merka sögu og Stíl- fagra og áreioanlega um margt. Karl lét af ábót: dæminu í annað sinn og hcfuf viljað njéta næðis við ritstörf það sem eftir var æv- innar, en það krefst rarinsókna að sjá hvort fleira af fornum bók- mxw<v-. :.,:>sám \1F ¦.'.-.'¦ -:-::*^>..:: .:-'¦ ALÞÝÐUBLAÐBD — SUNNUBAGSBLAÐ Jg3

x

Sunnudagsblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sunnudagsblaðið
https://timarit.is/publication/302

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.