Eintak - 24.05.1994, Side 13

„Hér spwar einnjm inn
fólk leimr til þemra si
'þar seffg neyslumöguj
þeirrajsru meiri. Þari
hefur f&k tft á laÉdi 1
sama ámgang aðwmk
þjónusm og þaðmefú
höfuöimrgarsvamiinul
er erf|® aðbanaa föI
seffaámað par Æm m
og þatmem þajfteiíf
Innanlandsflutningar
frá 1971 til 1992
Að neðan sést hlutfall búferlaflutninga milli höfúðborgarsvæðisins og
landsbyggðarinnar undanfarna tvo áratugi. Eins og sjá má hafa flest árin
mun fleiri flutt í bæinn en þaðan út á land.
1.750 manns
1.500
1.250
1.000
750
500
250
0
-250
-500
í bæinn
Út á land I
....... ..........- ...... z
’72 74 76 78 '80 '82 ’84 ’86 ’88 ’90 '92 ®
Gerir ungt fólk ráð fyrir
að halda kyrru fyrir?
t skoðanakönnun, sem gerð var meðal krakka í 9. og 10. bekk árið 1992,
var spurt hvar þeir teldu líklegast að þeir myndu búa. Að neðan sést
hlutfall þeirra, sem kváðust ætla að sitja sem fastast, en sem sjá má voru
svörin æði mismunandi eftir því hvar svarendurnir bjuggu.
80%
Sveit
0 Höfuðborg Sjávarpláss Annað þéttbýli
Fullgerðar íbúðir ’75-’91
1.400
1.200
1.000
800
600
400
1200
0
X
I 0

o
75 76 77 7 8 79 ’80 '81 '82 ’83 ’83 '85 ’86 ’87 ’88 '89 ’90 '91
Þegar fréttir bárust af öldu sjálfsvíga kornungra Austfirðinga töldu sumir
það tákn um viðhorf ungmenna á landsbyggðinni til umhverfis síns
Ekki nýtt sjálfsvfgstilfelli f tvö ár
uð ráð að ræða. Hann nefnir loð-
dýrarækt þar sem íslenskum bænd-
um var att út í harðasta uppboðs-
markað i heimi með afleiðingum
sem allir þekkja. Og fiskeldið þar
sem farið var af stað með miklum
göslagangi án þess að nokkrar und-
irbúningsrannsóknir væru gerðar.
„Málið er einfaldlega það að það er
mjög erfitt fyrir stjórnvöld að ætla
sér að reyna að stjórna þessum
hlutum,“ segir Þórólfúr. „Það er
kannski ekki æskilegt fyrir höfuð-
borgarbúa að mikill fólksfjöldi flytji
þangað á skömmum tíma því þá
þurfa borgaryfirvöld að fjárfesta
mikið í hlutum eins og gatnagerð
og fleiru. Og eflaust borgar sig að
hafa fleiri en einn stóran þéttbýlis-
kjarna á landinu. En það er erfitt að
banna fólki að setjast að þar sem
það vill og þar sem það telur að af-
komumöguleikar sínir séu bestir."
Annar háskólamaður, Snjólfur
Ólafsson, dósent, hefur athugað
samspil byggðastefnu og sjávarút-
vegs. í ritinu „Stjórn fiskveiða og
skipting fiskveiðiarðsins” sem Sjáv-
arútvegsstofnun gaf út árið 1992
fjallar Snjólfur m.a. um að auð-
velda ætti einstaklingum að bregð-
ast við breytingum sem orsakast af
þróun byggðar í landinu. Hann
segir: „Þróun byggðar er eðlilegur
hluti af þróun þjóðfélagsins. Ekkert
er athugavert við það að sveitabæir,
dalir og þorp leggist í eyði. Jafn
eðlilegt væri að aðstoða fólk við að
flytja frá sjávarplássum og að að-
stoða bændur við að bregða búi
eins og nú er gert með greiðslum úr
Jaðarsjóði og kaupum á fram-
leiðslukvóta af bændum. Með þess-
um aðgerðum eru bændur hvattir
til að hætta störfum. Byggðaþróun
sem miðar að því að bregðast við
breyttum forsendum í þjóðfélaginu
er jákvæð en ekki neikvæð en þar
sem þróunin kemur stundum illa
niður á einstaklingum er eðlilegt að
aðstoða þá.“
Snjólfur segir að víða sé stór hluti
íbúa sjávarplássa háður rekstri eins
íyrirtækis og nolckur slík fyrirtæki
standi það höllum fæti að líklegt sé
að þau verði að hætta rekstri. Ef
slíkt gerist brestur grundvöllur
byggðar í plássinu og margir ein-
staklingar munu kjósa að flytja burt
þrátt fyrir að þeir geti ekki selt liús-
eign sína. Ef stjórnvöldum væri
annt um hag einstaklinganna væri
eðlilegt að stofna einhvers konar
úreldingarsjóð íbúðarhúsnæðis
sem hefði það hlutverk að milda
fjárhagstjón þessara einstaklinga. O
Sjálfsvígsaldan sem gelck yfir 15-
24 ára gamla pilta á Austfjörðum
árin 1984-1991 vakti töluverða at-
hygli og nú um áramótin verða
birtar niðurstöður úr viðamikilli
rannsókn sem gerð var á ástæðum
fyrir sjálfsvígunum. Til saman-
burðar var gerð svipuð könnun á
sjálfsvígum þessa aldurshóps í
Reykjavík og verða þær niðurstöð-
ur birtar samhliða. Það er hins veg-
ar athyglisvert að undanfarin tvö ár
hafa engin ný tilfelli komið upp
meðal pilta í þessum aldurshópi á
Austfjörðum. Vilhelm Norðfjörð,
sálfræðingur, er í hópi þeirra sem
stóðu að framangreindri rannsókn.
Hann segist ekki hafa haldbærar
skýringar á því áf hverju engin ný
tilfelli hafa komið upp.
Að sögn Vilhelms lágu tvær höf-
uðástæður að baki sjálfsvígunum
en þau voru 17 talsins á framan-
greindu tímabili. Annars vegar geð-
ræn vandamál og hins vegar svar
við félágslegum vandamálum í um-
hverfinu. Þáttur Vilhelms í rann-
sókninni var að taka viðtöl við for-
eldra hinna látnu en þau voru aðal-
lega búsett á svæðinu sem markast
af Reyðarfirði, Seyðisfirði og Nes-
kaupstað. Hann segir að haft hafi
verið samband við þá alla en
nokkrir höfðu ekki áhuga á viðtali.
Hvað varðar grunninn að þessari
rannsókn og annarri sem fram-
kvæmd var undir forystu Þórólfs
Þórlindssonar, prófessors í Há-
skólanum, segir Vilhelm að sjáffs-
vígin hafi verið sérstaklega áber-
andi á Austfjörðum. Til saman-
burðar megi nefna að fjöldi sjálfs-
víga á höfuðborgarsvæðinu meðal
pilta í sama aldurshópi nam 36.
Sem hlutfall af heildinni var það
talsvert meira en 1 af hverjum 1.000
íbúum á Austfjörðum en 1 af hverj-
um 4.000 íbúum á höfuðborgar-
svæðinu.
Vilhelm vill ékki tjá sig nákvæmt
um niðurstöður rannsókna sinna
en aðspurður um hvort líta mætti
svo á að unglingar á Austfjörðum
teldu sig hafa þurft að glíma við
meiri félagslegri vandamál en ung-
lingar í Reykjavík á sama tíma, seg-
ir hann að hann sé ekki að tala um
félagsleg vandamál í bókstaflegri
merkingu. „Þessir ungu piltar á
Austfjörðum höfðu nóga vinnu og
nóg af peningum á milli hand-
anna,“ segir Vilhelm. „Og þung-
lyndi var ekki einn af orsakavöld-
unum. Ástæðan lá í að þeir litu á
þessa leið sem lausn á ákveðnum
vandamálum sínum.“
Helsta breytingin á Austfjörðum
frá þeim tíma sem faraldurinn stóð
og fram til tveggja síðustu ára er at-
vinnuleysið. Aðspurður um hvort
það sé að hluta til skýringin á því að
ekki hafa komið ný tilfelli í tvö ár,
segir Vilhelm að ómögulegt sé að
segja til um slíkt. „Þetta er spurning
sem ekkert raunverulegt svar er til
við,“ segir hann. „Það er heilmargt
sem spilar þarna inn í og má nefna
að eftir að þetta kom upp hefur
mikið starf verið unnið bæði með
umræðu um málið í skólum, fúnd-
um með foreldrum og annarri
fræðslu. Ég teldi líklegra að þetta
væri ein af orsökunum fyrir þessari
jákvæðu þróun.“
Vilhelm nefnir einnig að það sé
þekkt að fyrirmynd skapi faraldur á
þessu sviði, einkum ef þekkt per-
sóna frernur sjálfsvíg. Sýnt hafi ver-
ið fram á með dæmum að slíkt hef-
ur iðulega í för með sér faraldur af
svipuðum toga. „Þetta hefur víða
verið rannsakað og niðurstöðurnar
eru á svipaða lund,“ segir Vil-
helm. O
ÞRIÐJUDAGUR 24. MAÍ1994
13