Morgunblaðið - 07.11.2005, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 07.11.2005, Blaðsíða 22
22 MÁNUDAGUR 7. NÓVEMBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ UMRÆÐAN HREINT andrúmsloft er án efa lífsgæði sem við viljum ekki vera án. Reykvíkingar anda sem betur fer oftast að sér hreinu lofti, en nú er genginn í garð árstími með lækk- andi hitastigi. Það hef- ur í för með sér að ef frost og logn fara sam- an birtist oftar en ekki gul slikja yfir höf- uðborginni og ná- grannasveitarfélögum. Hér er um útblást- urefni bifreiða að ræða, efni sem komast ekki í burtu og and- rúmsloftið mengast. Fullorðnu og frísku fólki stafar ef til vill lítil hætta af því en þeir sem eiga við öndunarfæra- sjúkdóma að stríða, aldraðir og börn eru í meiri hættu. Mengun andrúms- lofts er því ekki alltaf á valdi náttúr- unnar eins og öskufall við eldgos eða jarðskjálftar heldur eitthvað sem við eigum að ráða við. Það er ýmislegt hægt að gera til að draga úr mengun andrúmslofts- ins þegar aðstæður eru eins og lýst hefur verið hér að ofan: L50098 keyra ?vistvænt?. Það þýðir meðal annars að gefa ekki bensínið í botn þegar lagt er af stað við um- ferðarljós. Að sama skapi má minnka hraðann þegar umferðarljós nálgast og láta bilvélina um að hægja á ferðinni í stað þess að bruna fram á síðustu metra og bremsa svo. Með því að keyra á jöfnum og minni hraða myndast minna af mengunar- efnum sem meðal annars sjást í þessari gulu slikju og spilla lofti og heilsu. Umfram allt sparast elds- neyti og mengun minnkar. L50098 Sleppa ferðum sem ekki eru nauðsyn- legar. Fyrir nokkrum árum var hér verkfall afgreiðslufólks á bens- ínstöðvum og allt í einu stóðu margir frammi fyrir því að þurfa að skipuleggja ferðir sínar vegna takmarkaðs bensínmagns og hugsa um hvað væri nauðsyn- leg ferð og hvað ekki. Ekki fréttist af nokkr- um vandræðum, fólk sameinaðist um bílferð- ir, tók strætó og þar fram eftir göt- unum. Það var með öðrum orðum hægt að komast af með mun minni bílanotkun en tíðkaðist. L50098 Taka strætó. Já strætó. Það getur tekið lengri tíma að komast á áfangastað með almenningsvagni, en ef margir taka strætó þá dregur úr loftmengun og allir græða og fá jafnvel til baka þennan tíma sem fór í strætóferð þótt seinna verði. Jú, er- lendis hafa menn reiknað út að líf- tími fólks styttist þar sem loftmeng- un er mikil. Hún er ekki bráðdrepandi ein og sér heldur er það samspil með sjúkdómum sem styttir líftímann. L50098 Síðast og ekki síst, að stöðva bílvélina þegar bíllinn er í biðstöðu. Það eru nánast engin rök fyrir því að hafa bílinn í gangi, enda virðist það aðallega vera hugsunarleysi sem ræður ríkjum. Það er allt of oft sem bílar eru í gangi við skóla og leik- skóla. Fullyrða má, að enginn full- orðinn vilji anda að sér útblæstri bíls ef hann væri jafn nálægt útblást- ursröri eins og börnin sem þurfa oft að ganga í gegnum reykmökkinn. Öll höfum við jú skynsemi og viljum börnum okkar vel og ætlum ekki að menga andrúmsloftið. Það tekur ekki nema fáein augnablik til að staldra við og hugsa ... og snúa bíl- lyklinum til vinstri. Við vitum öll að við að bifreiðin er nytsamleg, en ef til vill eru sumar ferðir þess eðlis að aðrir valkostir en bifreið eru betur til þess fallnir til að komast áleiðis. Það er umhugsun um þessi mál og að beita skynseminni sem getur skilað okkur auknum lífs- gæðum. Hugsun er ókeypis og tekur ekki nema fáeinar sekúndur. Það þarf ekki boð og bönn eða regluverk til að skapa gott andrúmsloft, það er hver og einn sem getur tekið þátt í að halda því hreinu. Virkjum okkur til að viðhalda hreinu andrímslofti! Hreint andrúms- loft fyrir alla Lúðvík Gústafsson minnir á vitundarvakningu umhverfis- sviðs: Virkjum okkur! ? Með því að keyra á jöfnum og minni hraða myndast minna af mengunarefnum. ? Lúðvík Gústafsson Höfundur er deildarstjóri mengunarvarna umhverfissviðs Reykjavíkurborgar. ÍSLENDINGAR eru eina þjóðin sem hefur landsaðgang að nokkrum af mikilvægustu gagnagrunnum heims á sviði vísinda. Þessi stað- reynd kann að líta út eins og enn eitt heimsmet landsmanna og þá ekki til- tökumál. Sú er þó ekki reyndin. Landsaðgangurinn er mjög sérstæð auðlind. Rafrænt aðgengi að vísindatímaritum er að verða eitt af þeim verð- mætum sem erlendir háskólar passa hvað best upp á. Þetta t.d. greinilegt í Bandaríkj- unum þar sem grannt er fylgst með því að gestir á bókasöfn skól- anna hafi þar til gerðan aðgangspassa. Aðrir fá ekki að fara inn fyrir safnsins dyr. Þannig er staðan líka á Norðurlöndum eða hjá þeim þjóðum sem við berum okkur oftast saman við. Það er hægt að fá bækurnar lánaðar eins og áður en aðeins starfsmenn skólanna og nem- endur hafa rafrænan aðgang. Vísindaleg þekking er yfirleitt mjög sérhæfð og höfðar því til fá- menns hóps manna. Það dregur þó ekki úr mikilvægi hennar. Það er einmitt þessi sértæka þekking, sem er grunnurinn að framsókn í at- vinnulífi og þjóðlífi almennt. Gildi vísindalegrar vinnu verður yfirleitt ekki sýnilegt fyrr eftir ótiltekinn tíma. Gagnagrunnar, eða lands- aðgangur að stórum hluta vís- indarita heimsins, kann að virðast ósýnilegur og notagildi þekking- arinnar er illmælanlegt í magni. Þetta er líklega skýringin á því hversu þessi þekkingarbylting hefur farið hljótt. Árið 1998 beitti þáverandi menntamálaráðherra, Björn Bjarna- son, sér fyrir því að efla stöðu okkar í gagnagrunnsmálum og náðust samningar um landsaðgang að En- cyclopedia Britannica. Elsevier, eitt öflugasta útgáfufyrirtæki heims á fræðilegu efni, samþykkti að reyna landsaðgang og fljótlega samþykktu nokkur af stærri forlögunum að gera slíka samninga. Það var jafnvel litið á það sem áhugaverða tilraun að reyna lands- aðgang og fæð okkar og fjöldi skóla á há- skólastigi gerði þann möguleika raunhæfan. Hættan sem í því fólst var lítil. Hin stóru út- gáfufyrirtækin, Wiley og Sage, hafa af rausn sinn veitt okkur til- raunaaðgang í stuttan tíma, en sá aðgangs- réttur er útrunninn. Þetta því reykurinn af réttunum. Kostnaðurinn við rafrænan að- gang jókst ekki mikið frá því sem fyrir var, vegna þess að í samning- unum var loforð um að greitt væri fyrir þau tímarit sem skólarnir, sjúkrahúsin og aðrar fræðistofnanir voru með í áskrift. Kostnaðaraukinn var rétt rúmar tíu milljónir. Lands- aðgangurinn opnar líka fyrir mögu- leika á að halda háskólanámskeið víða um land, t.d. í sambandi vett- vangsrannsóknir. Slíkt nám á að verða stóraukið innan Evrópusam- bandsins, en í næstu stóráætlun þess eða sjöundu rammaáætluninni er ætlun að efla æðri menntun. Einhverra hluta vegna hefur nú verið hart sótt að draga úr þeim kostnaði sem felst í landsaðgang- inum. Jafnvel þó að þeir útgefendur eða rekstraraðilar sem eiga þá gagnagrunna sem upp á vantar, og þá má telja á fingrum annarar hand- ar, séu að bjóða okkur áskrift á kostakjörum hefur aðhaldið verið slíkt að engu hefur verið bætt við síðan menntamálaráðherra beitti sér í málinu fyrir tæpum sjö árum. Það er von mín að þessi kyrrstaða sé á misskilningi byggð. Fyrir aðeins örfáar milljónir er hægt að bæta úr og gera betur; veita þar með lands- mönnum aðgang að nánast öllum vísindaritum sem boðið er upp á í stafrænu formi, en það eru þau flest hver að verða nú. Þekking heims á hvert heimili, svo notast sé við slag- orðastíl. Um tíma var í tísku að tala um upplýsingahraðbrautina, en sú lík- ing er líklega orðin óheppileg nú vegna þess hraða sem veraldarvef- urinn býður upp á. Það væri þó hægt að halda í líkinguna um sinn og benda á að það ylli stórslysi ef við glopruðum niður þeim tækifærum sem í landsaðganginum felast. En aftur að heimsmetastöðu lands- manna. Tölvunotkun Íslendinga er að verða meiri en Finna, en þeir hafa verið í fyrsta sætinu um sinn. Tölvu- læsi er líka meira hér en annars staðar. Það er því nokkuð erfitt að skilja að ekki skuli vera nota eitt- hvað af þeim auði sem fæst fyrir sölu símans, til að auka aðgengi okkar að vísindaþekkingu heimsins fyrir tíu milljónir í viðbót. Vefurinn er jú sími nútímans og, ekki síður, framtíð- arinnar. Einhvern veginn fær maður á tilfinninguna að ekki taki því að tala um fé nema í milljörðum en ef svo er ber að hafa í huga að þekking er líklega eina auðlindin sem vex við notkun. Slys á upplýsinga- hraðbrautinni Örn D. Jónsson fjallar um aðgang Íslendinga að gagnagrunnum ? Tölvulæsi er líka meira hér en annars staðar. ? Örn D. Jónsson Höfundur er prófessor við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands. VILHJÁLMUR Þ. Vilhjálmsson fær hamingjuóskir með sigur um helgina. En. 14 ára forystukreppa D- lista í borginni er komin á byrj- unarreit. Góð þátttaka er ekki til marks um kraft frambjóðenda í efsta sæti, heldur sönnun þess að flokk- urinn telur að með nið- urlagningu Reykjavík- urlistans sé loksins lag á að ná í borg- arstjórastólinn og því var tugum milljóna kostað í smölun ? en engu í hugmyndir og stefnu. Sterk staða D- lista í könnunum að undanförnu verður að skoðast í því tómarúmi sem ákvörðun Reykja- víkurlistans skilur eftir sig ? ég tel að nið- urstaðan um helgina gefi kjósendum okkar góða ástæðu til að koma heim aftur. Og það sem meira er: Fjöl- margir kjósendur í prófkjöri D-listans hljóta nú að íhuga al- varlega annan kost en borgarstjóraefnið sem nú situr í oddvitasæti D-lista. Úrslitin boða góð sóknarfæri fyrir breiðfylkingu jafn- aðarmanna og fé- lagshyggjufólks. Tveir lakir kostir Baráttan um efsta sæti D-lista var milli tveggja lakra kosta. Fáir hafa á því tölu hve oft hefur verið gengið framhjá Vilhjálmi Vil- hjálmssyni í vali á odd- vita síðan Davíð hætti í borginni ?91: fyrst þegar Markús Örn var tekin framfyrir utan úr bæ, síðan Árni Sig- fússon, þá Inga Jóna, og loks Björn Bjarnason sem stýrði mesta afhroði sem flokkurinn hefur fengið í borg- inni. Hvað segir þetta um styrk Vil- hjálms? Forystukreppa D-listans kristallaðist í vali á milli þess gamla og þekkta sem enginn hefur trúað á til þessa, og hins nýja og óþekkta sem hvergi hefur sannað sig í borg- armálum. Það eina sem hönd er á festandi um stefnumál eftir þetta prófkjör er það að D-listinn hefur við- urkennt að ?nýjar og stórhuga? hug- myndir um Eyjabyggð eru ekki álita- mál næstu 40?50 ár. Það tók Vilhjálm Vilhjálmsson 24 ár í borgarstjórn að átta sig á að Vatnsmýrin er stærsta verkefnið. Í stóru og smáu hefur hann sannað þetta kjörtímabil að hann er maðurinn sem hefur augun á baksýnispeglinum. Hann vill ekki þjónustumiðstöðvar í hverfum, hann vill ?taka ákvörðun? um Vatnsmýrina á næsta kjörtímabili en ekki strax, hann vill selja lóðir í útjöðrum borg- arinnar á ?Villaverði? en ekki mark- aðsverði með tilheyrandi braski. Hann er fulltrúi gamla íhaldsins sem borgarbúar kusu burt fyrir áratug. Einn plús einn eru ekki tveir Samtala atkvæða í prófkjörinu sem falla á þá tvo jafngildir ekki inneign þess sem sigrar. Gísli Marteinn er alltof veikur frambjóðandi til að stórum hluta sjálfstæðismanna dytti í hug að kjósa hann. Á móti sést að fólk sem vildi ljá ?nýjum manni? stuðning hefur ekki nokkurn minnsta áhuga á Vilhjálmi Vilhjálmssyni. Nú verður spennufall. Markús Örn vann góðan sigur í prófkjöri ?94 en hafði engan stuðning þegar á reyndi og fór frá. Því segi ég: Það Reykjavíkurlistafólk sem í könnunum hefur hallast á Sjálf- stæðisflokk, og aðrir sem vilja end- urnýjað afl fyrir borgina, geta tekið þátt í að skapa annan og betri kost. Sóknarfæri jafnaðarmanna og félagshyggjufólks Endurnýjaður kraftur jafn- aðarmanna og félagshyggjufólks mun leiða í ljós pólitískt frumkvæði um mikilvæg mál: ? Þjónustu nær fólk- inu, út í hverfin, gegnum net þjón- ustumiðstöðva sem bjóða upp á sam- þætta þjónustu og aukin áhrif íbúa á grenndarsam- félagið. Frumkvæði í að taka verkefni eins og öldr- unarþjónustu og framhaldsmenntun í samningum við rík- isvaldið. ? Mannauðsstefnu í umönnunar- og menntastörfum, þar sem við leitumst við að byggja upp skap- andi og frjótt vinnu- afl sem fær laun að verðleikum. ? Aukið notendaval og -vald gagnvart opinberri þjónustu, fjárfestingu í fé- lagsauði og færslu verkefna til félaga, samtaka og ein- staklinga með til- svarandi ábyrgð á móti. ? Stórsókn í uppbygg- ingu á miðborg- arsvæðum og sam- svarandi markaðs- og menningarátak fyrir borgina, sam- tímis því að við tök- um forystu um þróun borgarsam- félags á öllu s-vestur horninu þar sem 90% þjóðarinnar búa innan fárra ára. ? Fjölbreytt framboð lóða og íbúðakosta sem svara allri eft- irspurn á næstu árum og gott betur. ? 10 ára stefna og framtíðarsýn þar sem félagsleg markmið, efna- hagslegar þarfir og umhverf- issjónarmið eru þrjár stoðir sjálf- bærs velfarnaðar. Tækifærið er hér og nú Opið prófkjör Samfylkingarinnar í febrúar skapar öllum stuðnings- mönnum Reykjavíkurlistans færi á að velja borgarstjóraefni sem er boð- berri nýrra tíma og sigurstranglegan framboðslista. Sú frábæra borg sem við byggjum er að stórum hluta sköp- unarverk Reykjavíkurlistans, og þau miklu sóknarfæri sem borgin á eiga að nýtast áfram með afli þeirra sem bjuggu þau til. Reykjavíkurlistinn hefur í þrígang hlotið vel yfir 50% at- kvæða, og í könnun í sumar leið kom í ljós meirihlutafylgi borgarbúa við Reykjavíkurlistann, þó hann hefði þá þegar lagt sig niður! Samfylkingin ein var stærsti flokkurinn í öðru Reykja- víkurkjördæminu í síðustu alþing- iskosningum og litlu neðar en D-listi í hinu. Þetta sýnir að hjörtu borgarbúa slá í takt við ábyrgt afl sem býður fram í nafni félagshyggju og jöfn- uðar. Ef vel tekst til með vali á borg- arstjóraefni og lista getum við höfðað sterkt til allra þeirra sem stutt hafa Reykjavíkurlistann, og ekkert síður til þeirra sem tóku þátt í prófkjöri D- lista um helgina og spyrja nú í for- undran: Aftur til fortíðar? Reykjavíkur- listafólk, komið heim! Stefán Jón Hafstein skrifar um borgarstjórnarmál Stefán Jón Hafstein ? Ef vel tekst til með vali á borg- arstjóraefni og lista jafnaðar- manna getum við höfðað sterkt til allra þeirra sem stutt hafa Reykjavík- urlistann, og ekkert síður til þeirra sem tóku þátt í prófkjöri D-lista ? ? Höfundur er oddviti Samfylkingarinnar í Reykjavík.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.