Atuagagdliutit - 11.12.1985, Page 64

64
ATUAGAGDLIUTIT/GRØNLANDSPOSTEN
NR. 50 1985
Nunarput nutaaq
tunngavilerpaa
~> »Naalagaq« H.J. Rink Atuagagdliutinik aallarniivoq ukiut 125-it matuma siornagut.
Kalaallit atuagassippai periarfissillugillu suliassat imminerminnut tunngasut
peqataaffiginissaannut.
Atuagagdliutit aallarniisuat tassa
H.J. Rink, 1860-kunni Kujataani
atorfillit qullersaat politikkikkullu
oqartussat sallersaat. »Naalagaq«,
soorlu atorfianut tunngatillugu
taama taaneqartarsimasoq, tamati-
goortuuvoq ilinniagartuujullunilu,
Sorø Akademimi atuarnermini ilin-
niartitsisorisimallugu tussiusiortoq
tusaamasaq B.S. Ingemann. Aam-
mali angalatuujuvoq, 29-inilllu
ukioqarluni nunatsinnut pivoq, si-
larsuaq kaajallaqqammersimallu-
gu ilisimasassarsiortut umiarsuaan-
nut Galatheamut ujarassiuutut
ilaalluni.
Aammaana ujarassiuujulluni
Rink nunatsinnukartoq, 1848-imil-
lu 1851-ip tungaanut Diskobugtimi
avannaanilu angalaartuarpoq u-
ninngisaannangajalluni.
Nunarput ilisaritippaa
Ukiuni taakkunani Rink nassaar-
torpoq aatsitassanik, sineriak nu-
.. nap assiliorpaa atuakkiorlunilu ser-
mersuarmut ilulissanullu tun-
ngasumik. Atuagaq assiliartalior-
paa titartakkaminik kusanartunik
qalipaatilinnik, taannalu silarsuar-
mi tusaamaneqalerpoq silarsuaq
tamaat ujarassiuunit ilisimaneqa-
lerluni.
H.J. Rinkip aamma nunarput si-
larsuarmi avatitsinni ilisimaneqa-
lersippaa ilisimatuussutsimut tun-
ngasunik atuakkiarpassuarmigut
kalaallillu oqaluttuaannik naqiteri-
sitsinermigut. Oqaluttuat tamakku
katersorpai assiliartaliortillugillu
—t Aalumut Kangermiumut.
Niuertoq ilisimatooq
1853-imi Rink nunatsinnut nunas-
sippoq niuertunngorlunilu Qaqor-
tumi. Taamaalilluni nunatsinni
pernaammik atorfileqalerpoq ilisi-
matuumik, doktorimik.
Ukioq taanna katippaa Signe
Møller, Paamiuni niuertup pania.
Nuliartaava inuusuttuararsuuvoq,
nipilersuutinut poqersoq, nunat-
sinni inuunngorsimallunilu pin-
ngorsarsimasoq kalaallit oqaasii i-
nunnguutsiminit pigalugit. Ukiut
ingerlaneranni uiminut ikiortaallu-
angaalerpoq, oqaluttuat ilarpassui
qallunaatuungortillugit akunner-
miliuttuullunilu kalaallit uimilu
akornanni. Nulialu pissutaarpiar-
poq uimi kalaallit asalermagit.
Signe ilagisimanngikkaluaruni-
uk Rink periarfissaqarsimassan-
ngikkaluarpoq kalaallinut ajun-
ngitsuliani naammasissallugit,
Rinkillu sulineratigut imminnut ta-
tigiunnaarsimagaluartut imminnut
ilisimaarileriartorsimapput.
Nakkaattoorfiup nalaa
H.J. Rink Atuagagdliutinik aallar-
niivoq Kalaallit Nunaata oqaluttu-
arisaanerani nakkaattoorfiup an-
nerpaap nalaani, europamiut kul-
turiannit sunnerneqarnermikkut
kalaallit uppititaanngersaalerfian-
ni. Europamiut ima toqqammavi-
gitigilermavaat ittooriunnaarsi-
mallugu amiutimik nunngutinngu-
ata illupalaannguami kusertumi as-
siaq'utarisamik tuninissaa kaffisiu-
tissannguaq tupasiutissannguarlu
piinarlugu.
All.: Jørgen Fleischer
Naalakkap quarsaarutigaa naa-
kinarsuseq sorusunnginnerlu ma-
lunniussimasoq kalaallit imminnut
perruumaataarutigisuugaluit akor-
nanni. Peqatigalugillu ikinngutini,
oqaasilerisorsuaq Samuel Kleinsch-
midt Ilinniarfissuullu siulittaasua
E. Janssen kalaallinik periarfissii-
voq, taakku akisussaaqataalernis-
saannik kulturikkullu suliniarner-
mi peqataalernissaannik.
Kulturikkut upernalerneq
Atuagagdliutit aallarnermata aap-
paaguani Rinkip pilersippai kalaal-
lit ataatsimiittartut siulliit, »paarsi-
sut«, naarlaannguatut pilerlaataa-
lersut inatsisiliortunut ataatsimiit-
tartunut ullumi nunatsinni nammi-
nersornerulersumi atuuttunut.
Paarsisut aqqutigalugit kalaallit
pernaammik periarfissinneqarput
nammineq suliassaatimik isumagi-
nissaannut.
Atuagagdliutit peqatigalugit kul-
turikkut upernalerneq pilerpoq, si-
nerissamut siaruartoq qaamaner-
tut. Atuagassiartaaq qujarunneqa-
qaaq atorluarneqarlunilu. Aviisi
ammaassivoq silarsuarmut avam-
mut matumillusooq, taamaalillutil-
lu kalaallit ilisarilerpaat silarsuar-
miut atuakkiaat, aviisilu takoqqaa-
tigaat assilissanik »passuma Ajaru-
upap nunarsuinit«.
Aviisili aqqutigaluguttaaq ka-
laallit inuinnaat siullerpaamik peri-
arfissinneqarput nammineq oqaat-
sisik atorlugit allannissamut, oqa-
luppalaartarlutillu ima aallartikka-
juttunik: Atuagagdliutit atuarlugit
nariame ilinniartitsisoq oqaasilerisoq Samuel Kleischmidt aamma aaqqis-
suisoq Kristoffer Lynge. (Titartaasoq Hans Lynge).
Atuagagdliutits fcedre. Fra venstre: Redaktør, overkateket Rasmus Ber-
thelsen, inspektør H.J. Rink, redaktør Lars Møller, seminarielærer og
sprogforsker Samuel Kleischmidt og redaktør Kristoffer Lynge. (Tegning
af Hans Lynge).
nuannerpallaartaqimmat uangat-
taaq ilanngussilaarnialerpunga...
Allaatigisat tamakku ullumikkut
tunngavissalluarput kalaallit ki-
naassusiannik kulturiannillu paa-
sinninnissamut.
Aqqutissiuussisoq
Ukiut pingasut Qaqortumi niuertu-
usinnarluni Rink atorfinippoq Ku-
jataani, tassa Sisimiuniit Nanorta-
limmut sineriaani atorfillit politik-
kikkullu oqartussat qullersaattut
nuullunilu illoqarfiit pingaarner-
saannut Nuummut, tassalu aallar-
nerlugu nunarput pillugu suliarsua-
ni. Peqqigunnaarninili pissutigalu-
gu ukiut 22-it nunatsinniissinnarlu-
ni Danmarkimut uterpoq atorfinil-
luni KGH-ip direktøriatut.
Taamanili naammassisaqareersi-
mavoq siunermigut danskit nunat-
sinni atorfiliusarsimasut nallinngi-
saannik. Maannalu ukiut 100-it sin-
neqartut taamanernit qaangiunne-
ranni suli tassa tamatumuuna kisi-
artaavoq. Qallunaanit pisortanit si-
ullersaalluni kalaallit takutitsiffigai
tatiginninnermik. Atugassippai
namminerlu suliassaatimik isuma-
ginissaannut peqataasinnaalersillu-
git-
Ullumikkut tulluusimaaruti-
gaarput Rink ukiut 125-it matuma
siornagut nunatsinni aviiseqalersit-
simmat silarsuarmi aqqutissiuussi-
sumik, silarsuarmi siullersaalluni
qalipaatilinnik assiliartaqartartu-
mik, aviisit allat taamaaleqqajan-
ngikkallarmata.
Spangenberg & Madsen-ip
A tuagagdliutit 125-liinnerani
pilluaqquaa.
Spangenberg & Madsen aallartinnerminniit
1905-mi suliarisarsimavai periusissanik
aaqqissuineq pilersaarusiornerlu innaallagissanut
tunngassutillit tamaasa aammattaaq maskiinanut
tunngasunut.
1969-mi namminerisaminik Nuummi
allaffittaarpoq, ullumikkullu sisamanik
sulisoqarluni.
Ukiut 30-it ingerlanerini S&M-ip Kalaallit
Nunaanni pilersaarusiat arlalissuit suliarisimavai
innaallagianut, maskiinanut, innaalaissiorfinnut
kiassarnermut atuilluarniartunik aammattaaq
suliffissuaqarfiit, inissiat, atorfeqarfiit,
akunnittarfiit il.il.
Spangenberg & Madsen ønsker
Atuagagdliutit til lykke med
de 125 år.
Spangenberg & Madsen har siden starten i 1905
beskæftiget sig med planlægning og projektering
af alle former for elektriske og maskinelle anlæg
og etablerede sig i 1969 med selvstændigt kontor i
Nuuk, hvor der på nuværende tidspunkt er 4
fastansatte medarbejdere.
Til Grønland har S&M gennem godt 30 år udført
talrige projekter for elektriske og maskinelle
installationer for elproduktionsanlæg med
varmegenvindingsanlæg samt industrianlæg,
boliger, institutioner, hoteller m.v.
SPANGENBERG & MADSEN
RÅDGIVENDE INGENIØRFIRMA A/S
GRUNDLAGT 1905
QUASSUNNGUAQ 22, POSTBOX 48. DK-3900 GODTHÅB TLF : GHB. 21661 -216 60 GIRO: 8155585. TLG.ADR.: ELCONSULT, GHB. A/S-NR. 55.035