Tíminn - 01.08.1975, Blaðsíða 10

Tíminn - 01.08.1975, Blaðsíða 10
10 TÍMINN Föstudagur 1. ágúst 1975 AUSTURLANDSÁÆTLUN, fyrri hluti, er nýkomin út á vegum áætlanadeildar Fram- kvæmdastofnunar ríkisins og Hagvangs h/f. í formála ritsins segir Bjarni B. Jónsson, yfirmaður áætlanadeildar Framkvæmda- stofnunarinnar m.a.,,.....Varð þvl að ráði að , skipta áætlunarverkinu i tvo hluta til birt- ingar, annars vegar þá almennu lýsingu á vandamálum og þróunartækifærum lands- hlutans, sem hér liggur fyrir, og hins vegar nánari athuganir og tillögugerð um æskileg- ar framkvæmdir og aðrar aðgerðir I at- vinnumálum og á vegum opinberra aðila. Fyrri hlutinn er þannig til nota við nánari at- huganir og umræður um stefnumótun, en er lagður fram, án þess að I honum felist stefnumótun af hálfu Framkvæmda- stofnunarinnar". Mannfjöldaþróun á Austurlandi: Bætt félagsleg aðstaða eykur á brottflutning fólks úr strjálbýli t þeim kafla ritsins, þar sem al- mennt er rætt um fólksflutninga kemur ma. fram staöreynd sem kann a6 koma sumum undarlega fyrir sjónir. Þvi er haldio fram, og sagt ao sé alkunn staöreynd jafnthér á landi sem annars staö- ar, aö auknar og bættar sam- göngur (þar meö taliö simi, fjöl- miölar o.s.frv.) séu oft hvetjandi á brottflutning úr þeim byggöar- lögum er áöur hafa veriö tiltölu- lega einangrub. „Þessi þáttur er nokkuö flókinn, en má einfalda me6 þvi a6 segja, aö fólk sé lik- legra til aö flytja, er þaö telur sig hafa komizt ao raun um a6stö6u- og aðbúnaðarmun sinn og ann- arra. Fleira mætti tína til, þar sem I ljós kæmi aö margt það, sem ætlað er til hagsbóta fyrir dreifbýlið, reynist tvíeggjaö vopn," segir i ritinu. Auka má sauðfjárrækt til mikilla muna t Austurlandsáætlun kemur fram, að vjða á Austurlandi kreppir mjög að ræktuðu landi, þar sem undirlendi er tiltölulega litið og sundurslitið af heiðum og fjall- göröum. Hifis vegar séu ofan byggðar viðáttumiklar afréttir, sem vel henta til sauðfjárbeitar, og segir i ritinu, að þetta eigi einna helzt við um norðurhluta landsfjórðungsins. Siðan segir: —...enn ekki fengizt heildar- vitneskja um beitarþol þessara afrétta, en fullvist má þó telja, að með skynsamlegri nýtingu megi auka sauðf járrækt til mikilla muna á Austurlandi. Hvaö gróðureyðingu áhrærir segir i ritinu, að sennilegt sé að gróður- og jarðvegseyðing á Austurlandi sé minni en viðast annars staðar á landinu, og vitn- að er I landgræðsluáætlun 1974—1978 þar segir, „ að á Aust- urlandi sé a.m.k. jafnvægi milli eyðingar og uppgræðslu". Þótt láglendi og ræktanlegt land sé tiltölulega litið á Austur- landi telja höfundar ritsins að það verði þó ekki til að standa land- búnaði i landsf jórðungnum i heild fyrir þrifum. Þá segir, að við at- hugun hafi komið i ljós, að stærð túna á Austurlandi sé heldur und- ir landsmeðaltali. 1901: 13,6% ISLENDINGA 1970: 5,8% ÍSLENDINGA Gert ráo ffyrir áframhaldandi fækkun í strjólbýli Austurlands ÞAÐ kemur fram i kafla Austur- landsáætlunar um mannfjölda- þróun, að árið 1901 hafi Austfirð- ingar veri6 13,6% tslendinga, en áriö 1970 hafi þeir verið 5,8% ts- lendinga. (sj.í kort). Þá kemur fram aö stö6ugt stærri hluti ibú- anna býr i þéttbýli og er þa6 lilið- stæð þróun og á landinu öllu. Þó er tekiö fram, a6 hlutfall þéttbýlis sé ekki jafn hátt á Austurlandi og á landinu öllu. — Sé nánar litiö á ibúaþróun Austurlands, kemur I ljós, aö ibú- um i dreifbýli (þ.e. stöðum meö 300 ibúa og færri) hefur fækkaö um 55.9%, timabiliö 1901-1970, en fækkun i dreifbýli á landinu öllu er 48,4% á sama tima. Fjöldi ibúa á landinu öllu hefur ellefufaldazt en sexfaldazt á Auturlandi 1901-1970. A Austurlandi hefur þannig hvorki tekizt að halda fólki i dreifbýli I sama hlutfalli og gerzt hefur á landinu öllu né auka Ibúafjölda i þéttbýli til jafns vi6 landiö allt. Þá segir, a6 Seyðisfjörður hafi veriö stærsti þéttbýlisstaður svæöisins framan af öldinni, en fjölgun Ibúa þar hafi nær engin veriö þar, sem af er þessari öld. „Neskaupstaður hefur verið stærsti staðurinn siðan 1930, en eftir aö þvi marki var náð, hefur vöxtur ibúafjölda verið fremur hægur", segir I áætluninni. — Tölur fyrir árið 1973 sýna, a6 þróunin heldur áfram. Kaupsta6- irnir, auk þéttbýlisstaða auka hlutdeild sina I Ibúafjöldanum. Einkum vekur athygli hinn öri vöxtur Hafnar, en þar fjölgaði Ibúum um 21,8% 1970-1973, og 42,6% 1960-1970. I Austurlandskjördæmi, sem heild, óx Ibúafjöldi um 0.9% á ári áratuginn 1960-1970 og var Ibúa- fjöldi landsfjórðungsins 11.315 hinn 1. desember 1970. „Sami vöxtur áratuginn 1970-1980 þýddi 12.349 ibúa árið 1980. Þa6 sem af er þessum áratug er vöxturinn heldur örari eöa 1.2%, en það þýö- ir 12.720 ibúa áriö 1980, ef svo heldur áfram." tbúum Austurlands f jölgaði um 286 (2.5%) á árinu 1973, en á þvi ári var fjölgun allra landsmanna HLUTFALL AUSTURLANDS AF'IBÚAFJÖLDA LANDSINS 16 14- 12- 10- 8- 6- 4- 2H 0 -*- ¦+- -t- -+- -t- -+• -+- 1901 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1.29%. 1 ritinu segir, að hvort tveggja var, að náttúruleg f jölgun hafi verið tiltölulega mikil þetta ár, 171 manns, eöa 1.5% og nettó-að-flutningar til Austur- lands hafi verið 115 manns, eða 1,0%. „Sé breyting mannfjöldans, flokkuð niður á hin ýmsu byggða- stig, kemur I ljós, aö öll fjölgunin, 185, hefur orðið I þéttbýli með yfir 50lbúa, en strjálbýlið hefur staðið nákvæmlega I stað." Siöar I ritinu kemur fram, aö s.l. 20 ár hefur ibúum landsins alls fjölgaö um 40%. Fjölgun á Austurlandi hafi einungis veriö 1/3 þess hlutfalls. Flestar líkur benda til áframhaldandi fækkun- ar i strjálbýli Austur- lands t Austurlandsáætlun segir að fólksflótta úr strjálbýli á Austur- landi sé ekki enn lokið, þó að „ekki sé straumurinn eins þungur og áöur" eins og segir I áætlun- inni. — Ef talið er að fækkun I strjál- býlinu stafi aö mestu leyti af vélvæðingu landbúnaðarins og aukinni framleiðni hvers einstaklings, veröur einnig að Hta svo á, að þessi fólksfækkunar- áhrif vélvæ6ingarinnar sé enn töluverð á Austurlandi. Allar Hk- ur eru á, að þessara áhrifa og annarra samsvarandi gæti enn um mörg ár, og fólksfækkun haldi þannig áfram I strjálbýli Austur- lands. Að visu má ætla, að aukið þéttbýli kalli á aukna framleiöslu landbúnaöarvara og bættar sam- göngur geri kleift að búa I strjál- býli og vera jafnframt I góðu sambandi við þéttbýlið. Hvort tveggja ætti að draga úr fólks- fækkun I strjálbýlinu, en óliklegt er þó, að það hafi úrslitaáhrif. Að lokum segir að fólksfjölgun á Austurlandi hljóli sem annars staðar aö verða i þéttbýlinu og f jölgunin verði að koma aöallega með fólksflutningum frá öörum landshlutum. „Það er þvl viö- gangur þéttbýíisstaðanna, bæði hvað atvinnu og aðbúnaö fólks snertir, sem mestu máli skiptir, ef fólksf jölgun á að verða veruleg á Austurlandi," segir I ritinu. Konum fækkar geigvænlega eftir tvífugsaldur 1 KAFLANUM um mannfjölda- þróun á Austurlandi er vikið að kynjasamsetningu i landshlutan- um, og kemur þar fram athyglis- verð staðreynd: „Þess má yfir- leitt sjá merki á svæðum með fólksfækkun, að konur eru hlut- fallslega mun- færri en karlar. Sérstaklega verður þetta áber- andi i strjálbýlum héruðum", segir I ritinu. 1 þessum kafla kemur fram, að .hlutfall karla óg kvenna á Austur- landi hefur.haldizt óbreytt á síð- ustu árum, þannig að á móti hverjum 100 körlum hefur -verið 87.76-38,12 konur á árunum 1970-1973. — Auðséð ' er aö breytingarnar eru ékki miklar á þessu timabili, en einmitt það segir slna sogu, þ.e.a.s. þrátt fyrir nettóaðflutninga. og fjöigun á Austurlandi batnar ekk-i hlut- fallið milli karla og kvenna. Þetta er einnig að þvi leyti alvarlegra, að fjölgunin hefur eingöngu orðið að i þéttbýli*, þar sem helzt er vænta aðstreymis kvenna. „Hér við bætist, að viða á Austurlandi er kvenfólk'hlutfalls^ lega fátt I aldurshópnum ' 18-30 ára. Þegar borinn er saman hlut- fallslegur fjöldi kvenna og karla I aldurshópnum á Austúrlandi öllu, blasir við heldur óheillavænleg myndtsjákort).Þaðóálitlega við kynjasamsetninguna er hversu konum. fækkar hlutfallslega eftir tvitugsaldqr." Um afleiöingar þessara stað- reynda segir i ritinu: — Hlutfalls- leg fæð kvenna á giftingaraldri og helzt frjósemisaldri hlýtur að draga úr ibúa-fjolgun Og hafa félagslegar afleiðingar og auka brottflutning karla frS svæðinu. En hverjar eru orsakir þess að hlutfallslega fáar konur á aldrin- um 18-30 ára. búa á Austurlandi? „Fábreytt atvinnuiif stendur. einna helzt i vegi fyrir fjölgun kvenna". 140 130 120 110 100 90 80 70 »•'- Konur a landinu öílu Konur a Austurlandi -t ? 9 s o w O1 8 i 5 i ? f ? S i O) f 8 m o S 8 o O 0» s Hluííailslegur fjötói kvenwa : 5 ars akSursflokkum miöatf visí 100 kara > sSmu alcíursfiokkum. Austurland -iandidaili 1S70. HainsHd: Hagsioía 'lslaixfs; Ht-gtííinai

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.