Fréttablaðið - 27.02.2006, Blaðsíða 63

MÁNUDAGUR 27. febrúar 2006
?
Bókamarkaður
Félags íslenskra
bókaútgefenda!
STÓRI
BÓKAMARKAÐURINN
Perlunni og Akureyri
23. feb. - 5. mars
OPIÐ ALLA DAGA FRÁ KL. 10-18
2.290,- 799,-
Algjört frelsi
2.290,- 990,-
Leynigöngin
3.490,- 1.490,-
Náunginn í næstu gröf
4.480,- 999,-
Krónprinsessan
4.280,- 999,-
Blikktromman
Hvaða
bók
langar
þig í?
Nú um stundir þykir það mikil
kurteisi á Íslandi að hafa gríðar-
legan áhuga á íslensku máli. Hafa
margir látið ljós sitt skína vegna
þessa. Margir hafa kvatt sér
hljóðs og lýst þungum áhyggjum
af tungu okkar. Flestir þeirra
hvetja jafnframt ákaft til ein-
hvers konar sóknar eða að
minnsta kosti traustrar varnar.
Svo sem orðalagið bendir til er
um orustu að ræða. Gallinn er sá
að enginn virðist vita hvar víg-
völlurinn er, hvaða vopnum skuli
beitt - og raunar hverjir eiga að
vegast á og af hverju.
Um miðja síðustu öld orti snill-
ingurinn Snorri Hjartarson
sonnettuna Land þjóð og tunga og
hefst hún svo: „Land þjóð og
tunga, þrenning sönn og ein / ...“
Það vekur athygli að Snorri kallar
þessa þrjá þætti þrenningu, gerir
þá heilaga eins og þá þrenningu
sem við þekkjum best, föðurinn,
soninn og heilagan anda. Og eng-
inn vafi leikur á því í ljóðinu að
þessir þættir eru jafnheilagir,
enginn öðrum fremri; Snorri
tekur ekki tunguna út og mærir
hana sérstaklega. Ekki er nú úr
vegi, rúmlega hálfri öld eftir að
Snorri kvað ljóð sitt, að kanna
hvernig málin standa með þessa
heilögu þrenningu.
Fyrir nokkrum árum var hald-
in í Listasafni Íslands yfirlitssýn-
ig á málverkum þeim sem litu
dagsins ljós á f.hl. 20. aldar, allt
fram til ársins 1944 er sjálfstætt
Ísland varð til, flestum til nokk-
urrar gleði, um sinn. Augljóst var
öllum hvað stóð listamönnunum,
sem verkin máluðu, hjarta næst;
það var landið, fegurð þess og
tign, ekki síst á þeim stöðum þar
sem saga landsins hafði náð ein-
hvers konar hámarki á umliðnum
öldum. Sýningargestir stóðu agn-
dofa, slík var dýrðin. Það var eins
og stæði skýrum stöfum ritað yfir
allri þessari sýningu: Slíkt land á
sannarlega skilið að verða frjálst.
Öllum var ljóst að þetta land var
heilagt, fram til 1944.
Nú spyrjum við: Er landið
okkar nú heilagt? Nei, ekki aldeil-
is. Og það fór furðu snemma að
bera á því. Nú er svo komið að
stór hluti þjóðarinnar fagnar
stjórnlaust er hver skrautfjöður
landsins á fætur annarri er seld
fyrir smáaura, virkjanafram-
kvæmdir skilja eftir slík sár á
landinu að aldrei verða grædd, og
fáum svíður er heilu og hálfu
fjöllin eru nýtt sem undirstaða
undir vegi fyrir glæsilega bíla-
eign landsmanna. Okkur er alveg
sama um landið. Samt eigum við
að tala undursamlega fallegt mál.
Hvað þá með þjóðina? Sýnum
við ekki hvert öðru þann kærleika
í orði og verki sem við höfum öll
lært að svo brýnt sé í mannlegu
samfélagi? Nei, það gerum við
ekki. Samband okkar mannanna
barna á Íslandi er með þeim hætti
að einhver fyrir ofan okkur hlýt-
ur að vera farinn að velta fyrir
sér hvort vert sé að setja aðra
eins tegund á vetur. Fólk, sem
níðist á öldruðum, öryrkjum og
börnum, og þar að auki á nýbúum
og erlendu verkafólki, eins og
dæmin sanna, telst varla merki-
leg þjóð, hvað þá heilög. Samt á
hún að tala frábærlega fagurt
tungumál.
Vandinn er augljós. Hví skyldi
fólk, sem er hjartanlega sama um
land sitt og auk þess um hvert
annað, hafa löngun til að tala dýr-
legt tungumál? Auðvitað enga
löngun! Það liggur í augum uppi.
Ef við víkjum að hinni þrenn-
ingunni, föðurnum, syninum og
heilögum anda, til samanburðar.
Við getum velt því fyrir okkur
hvort fólk geti elskað guð en hatað
jafnframt son hana og auk þess
heilagan anda, eða elskað soninn
en fyrirlitið föðurinn og heilagan
anda. Það er ekki hægt. Með sama
hætti er öldungis ómögulegt að
ímynda sér að unnt sé að elska
tunguna og gera allt til að varð-
veita hana og fegra - en vanvirða
landið og fyrirlíta þjóðina.
Þessir þrír þættir, landið, þjóð-
in og tungan verða ekki að skilin.
Við verðum að sýna landinu ást
okkar og virðingu í verki, við
verðum að sýna hvert öðru þann
kærleika sem gerir okkur kleift
að kalla okkur samfélag. Jafn-
framt þessu getum við farið að
standa vörð um okkar dýru tungu,
ekki fyrr.
Höfundur er dósent í íslensku
við Kennaraháskóla Íslands.
Land, þjóð og tunga
UMRÆÐAN
LAND, ÞJÓÐ OG
TUNGA
ÞÓRÐUR HELGASON
Hví skyldi fólk, sem er hjart-
anlega sama um land sitt og
auk þess um hvert annað,
hafa löngun til að tala dýrlegt
tungumál?