Fréttablaðið - 31.12.2006, Blaðsíða 16

greinar@frettabladid.is
Ekkert blað?
550 5600
Fyrst þú ert að lesa þetta þá hefurðu
fengið Fréttablaðið. En til vonar
og vara skaltu klippa þetta símanúmer
út og hringja ef blaðið berst ekki.
- mest lesið
Strand flutningaskipsins Wilson Muuga við Hvalsnes á Reykjanesi hefur vakið
menn til umhugsunar um hættuna á veru-
legri olíumengun sem orðið getur hér við
land. Siglingar við landið eru ekki hættu-
lausar og sagan segir frá fjölmörgu skips-
strandinu og óhugnanlegu manntjóni við
strendur landsins. Það er því nauðsynlegt
að læra af fenginni reynslu svo forða megi slysum í
framtíðinni.
Tilgangurinn með því að dæla olíu Wilson Muuga í
land var sá að afstýra umhverfis- og mengunarslysi,
en á strandstað er fuglamergð mikil yfir vetrartímann
og auk stórra flokka æðarfugla eru á þessum slóðum
helstu vetrarstöðvar tegunda á válista s.s. toppskarfs.
Betur fór en á horfðist við að ná olíunni úr skipinu og
frá því fyrir jól hefur verið unnið sleitulaust að því að
forða því að olían hafnaði í sjónum. Starfsmenn
Umhverfisstofnunar og Olíudreifingar hafa unnið afar
faglega að þessu í samstarfi við þyrlusveitir Landhelg-
isgæslunnar, Heilbrigðiseftirlit Suðurnesja, Framtak
og starfsmenn sýslumannsins í Keflavík. Þá veittu
björgunarsveitarmenn ómetanlega aðstoð á strand-
stað og tóku að sér að vakta fjöruna og kanna hvort
olíumengunar yrði vart. Olíudælingin gekk fumlaust
og áhugavert var að fylgjast með því hve
skipulega var gengið til verks. Eiga þeir fjöl-
mörgu sem komu að þessari vel heppnuðu
björgun þakkir skyldar.
Nú þegar bráðaaðgerðum til að forða
mengunarslysi við Hvalsnes er lokið tekur
við almenn og tímafrekari hreinsun þar sem
flak skipsins verður fjarlægt af strandstað.
Þetta strand leiðir vissulega hugann að sigl-
ingum stórra skipa hér við land. Sérstaklega
þeirra sem flytja olíu eða annan hættulegan
farm. Því hefur verið spáð að hér við land
muni siglingar skipa sem flytja olíu og gas
aukast til muna frá því sem nú er. Olíuslys hér við land
af völdum slíkra skipa myndu valda verulegum
umhverfis- og efnahagsskaða. Öryggi skipaferða í haf-
inu umhverfis landið skiptir okkur því miklu, ekki
aðeins fyrir umhverfið heldur einnig ímynd okkar sem
seljendur fisks og annarra matvæla.
Það hefur sýnt sig að við eigum þjálfað fólk til að
takast á við mengunaróhöpp sem verða af skipssköð-
um eins og þeim við Hvalsnes, en besta leiðin til að
vernda nátttúruna er að fyrirbyggja eins og kostur er
að slíkir atburðir eigi sér stað hér uppi í landsteinun-
um. Bestu fyrirbyggjandi aðgerðirnar eru þær að
setja reglur sem halda siglingaleiðum olíuskipa og
annarra skipa með sambærilegan farm vel frá land-
inu. Að því eigum við að vinna á næstu vikum og mán-
uðum.
Höfundur er umhverfisráðherra.
Vel að verki staðið við Hvalsnes
Undanfarið ár hefur meðal annars einkennst af áframhald-
andi sókn íslenskra fyrirtækja á
markaði erlendis. Er nú svo komið
að varla er opnuð skóbúð á Lauga-
veginum án þess að verslunarstjór-
inn láti hafa eftir sér í fjölmiðlum að
hér sé einungis um fyrsta skrefið að
ræða, framundan sé Skandinavíu-
markaður og Stóra-Bretland, þekkt
sé að íbúar þessara landa hafi aldrei
kunnað að selja skó og því séu
tækifærin óendanleg. Vanalega er
einhver brjálsemisglampi í augum
viðmælandans, frásagnir af
milljarða og aftur milljarða gróða
útrásarfyrirtækjanna gera alla
viðskiptamenn uppspennta svo ekki
sé meira sagt. Hví að norpa yfir
þúsundköllum hér heima þegar heilu
fjársjóðirnir bíða þess eins að
duglegir Íslendingar grafi þá upp.
Þetta er alveg ótrúleg þróun og það
eru ekki mörg ár síðan Sölumiðstöð
Hraðfrystihúsanna var næstum eina
fyrirtækið sem bauð upp á starfs-
frama erlendis.
En við Íslendingar erum langt í
frá eina þjóðin sem hefur orðið vitni
að þessari þróun. Heimsviðskiptin
aukast með hverjum deginum sem
líður, peningar þekkja engin landa-
mæri, flutningskostnaður lækkar,
fjarskiptatækni eykst og mannauður
fylgir fjármagninu. Alþjóðavæðingin
er gríðarlegt tækifæri en um leið,
eins og gjarnan er, heilmikil ógn. Í
Kína, Indlandi og Austur-Evrópu
bíður yfir milljarður vinnufúsra ein-
staklinga sem eru tilbúnir að vinna
baki brotnu fyrir brot af því sem við
teljum vera mannsæmandi laun.
Fátæku löndin soga til sín vinnuna,
frá dýru og ríku löndunum. Þessi
þróun mun halda áfram á næstu árum
og sennilega mun heldur herða á
henni ef eitthvað er. Vesturhluti Evr-
ópu er viðkvæmur fyrir þessari sam-
keppni, laun eru há og vinnumarkað-
urinn stífur og flókinn. Það er því
ánægjulegt að sjá hlutdeild Evrópu
(ríkjanna 15 í ESB fyrir stækkun) í
heimsviðskiptunum. Frá árinu 1998
hefur hlutdeild þeirra verið um 15%
af heimsversluninni og aukin alþjóða-
væðing virðist ekki hafa dregið úr
því hlutfalli. Best standa Evrópuríkin
sig í verslun með vörur sem krefjast
tiltölulega hás tæknistigs sem og með
vörur sem erfitt er að líkja eftir. Jafn-
framt er Evrópa framarlega í við-
skiptum með þjónustu og einnig með
vörur sem kalla á miklar fjárfesting-
ar í framleiðslutækni.
Í ljósi þess sem ég nefni hér að
ofan um alþjóðaviðskiptin er ein
lexía sem skiptir okkur virkilega
miklu máli. Hún er sú að við verðum
að halda áfram að efla menntakerfið
í landinu. Alþjóðavæðingin er stór-
kostlegt tækifæri fyrir Ísland en til
þess að við getum nýtt okkur það þá
verðum við að halda rétt á spöðun-
um. Vísindi og menntun er eina svar-
ið sem hinar ríku vestrænu þjóðir
eiga gegn ódýru vinnuafli Asíu, Afr-
íku og Austur-Evrópu. Framlög hafa
verið aukin gríðarlega til mennta-
mála á síðustu árum og það hafa
orðið miklar breytingar á mennta-
kerfinu til hins betra. Háskólaum-
hverfið hefur meðal annars tekið
stakkaskiptum og við Íslendingar
erum í hópi þeirra þjóða sem verja
hlutfallslega mestu í rannsóknir og
þróun. Það er undarleg kenning sem
stundum er haldið á lofti að íslensk
stjórnvöld vilji bara byggja upp stór-
iðju og sinni í engu vísindum, mennt-
un og hátækni. Ef sanngirni er gætt
þá blasir við allt önnur mynd. Nóg er
að benda á fjármálageirann sem er
auðvitað ekkert annað en hugvitsiðn-
aður á hæsta stigi, sama gildir um líf-
tækniiðnaðinn o.s.frv. En það er að
sjálfsögðu margt ógert og margt sem
betur má fara í mennta- og vísinda-
málum okkar. Það er ekki nóg að hið
opinbera auki sífellt fjármuni til
menntamála, við verðum að finna
leiðir til að nýta þá fjármuni betur en
nú er gert.
Ræða skólameistara Verkmennta-
skólans á Akureyri nú á dögunum
hreyfði við mörgum. Það er einhver
ástæða til fyrir því að margir fram-
haldsskólanemar líta svo á að þeir
þurfi ekki að stunda nám sitt af
krafti. Ætli nemendurnir misskilji
fréttirnar um gróða fyrirtækjanna
og sigra þeirra á erlendri grund og
haldi að slíkt komi af sjálfu sér? Og
getur það verið að þeir haldi að mikil
og næg atvinna sé náttúrulögmál, að
það séu til störf sem þeir geti gengið
að sem vísum? Stjórnvöld, skólafólk
og foreldrar hafa hér verk að vinna.
Við verðum að nýta velgengi okkar
þessa dagana til að búa í haginn fyrir
framtíðina en það er lítið gagn í rúm-
góðum skólastofum, nýtísku tækja-
kosti og samviskusömum kennurum
ef nemendurnir eru annars hugar.
Umræða um menntamál hefur alltof
lengi einskorðast við kaup og kjör
kennara. Það er nauðsynlegt að við
ræðum þetta mikilvæga mál í víðara
samhengi, hvernig nýtum við fjár-
magnið sem best, hvaða aðferðir
skila okkur mestum árangri og
hvernig hvetjum við nemendur til
dáða. Það er ekkert unnið með dýru
menntakerfi einu og sér, en við
eigum aftur á móti allt undir framúr-
skarandi skólum og góðri menntun.
Ég vil óska lesendum Fréttablaðs-
ins gleðilegs nýs árs og þakka þeim
kærlega fyrir samfylgdina á árinu
sem er að líða.
Útrás og menntun
Þ
að ár sem við dagslok hverfur í rás aldanna geymir eins
og önnur sína sögu. Það hefur bæði verið tími framfara
og margvíslegra breytinga. Sumt af því sem gerðist
mun lifa og hafa áhrif langt fram á veg. Annað verður
skammlíf minning eins og gerist og gengur.
Brottför varnarliðs Bandaríkjanna eftir meir en hálfrar aldar
veru í landinu markaði vissulega mót tveggja tíma. Hjá því getur
ekki farið að í kjölfar þess verður að ýmsu að hyggja varðandi
stöðu Íslands í alþjóðasamfélaginu.
Íslensk fyrirtæki hafa enn á ný brotið nýjar lendur í fjárfest-
ingum erlendis. Þar er unnið af metnaði og skarpskyggni í nýju
alþjóðasamfélagi viðskipta. Það hefur opnað smáum þjóðum ekki
síður en þeim stærri ný tækifæri.
En hvað sem öllu þessu líður má færa fyrir því gild rök að á
þessu ári hafi mestu máli skipt ræða Kristínar Ingólfsdóttur,
rektors Háskóla Íslands, 25. febrúar. Þar var lýst því markmiði
skólans að komast í fremstu röð vísinda- og kennslustofnana.
Einhverjum kann að hafa brugðið í brún. Vonandi er það svo
að sem allra flestir hafi hrokkið við. Víst er að þetta er hátimbrað
verkefni. Það kallar um margt á nýja hugsun og krefst framsýni
með trú á fjárfestingu í menntun.
Kjarni þessa máls er þó sá að þetta markmið er ekki hærra en
það sem fámenn og fátæk þjóð setti sér fyrir meir en öld: Að eign-
ast eigin háskóla. Sú þjóð er nú í hópi þeirra ríkustu. Því marki
hefur hún náð ekki síst fyrir þá sök að hún er ágætlega menntuð.
Að baki febrúarræðu háskólarektors lá vönduð og markviss
stefnumörkun innan skólans. Niðurstaðan var með vissum hætti
svar við spurningu menntamálaráðherra sem skotið var fram
við upphaf þeirrar vinnu. Ráðherrann spurði einfaldlega hvað til
þyrfti svo að Háskólinn mætti komast í hóp þeirra hundrað bestu
í heiminum.
Svarið var afdráttarlaust. Nú stendur upp á stjórnmálin í
landinu að sýna fram á hvernig Háskólinn fær framlög og getur
að öðru leyti aflað tekna til þess að gera það sem til þarf svo að
markmiðinu megi ná.
Sýnt hefur verið fram á með rannsókn á íslenska hagkerfinu
að nærri lætur að helmingur allrar framleiðniaukningar á rætur
í fjárfestingu í háskólamenntun. Þessi staðreynd segir þá sögu
eina að ekki er unnt að ganga út frá því sem vísu að við höldum
stöðu landsins í hópi þeirra ríkustu ef við eigum ekki háskóla sem
stenst samanburð við það besta.
Ræða háskólarektors getur vitaskuld fallið í gleymsku og dá.
Það hefur áður orðið hlutskipti margs sem vel hefur verið hugs-
að og sagt. Slíkt bæri hins vegar vott um skammsýni sem þjóðin
hefur ekki efni á.
Við áraskipti fyrir meir en öld brýndi Hannes Hafstein landa
sína af skáldlegum þrótti til þess að þora að fylgja réttu og horfa
hátt. Og það á engu síður við nú að „hika ei við það mark, sem vel
er sett“.
Enginn á að þurfa að fara í grafgötur um að það er vel sett
mark að koma Háskóla Íslands í fremstu röð. Verði það að veru-
leika má lengi hafa þetta ár í minnum.
„Hika ei við það
mark sem vel er sett“