Fréttablaðið - 31.12.2006, Side 70

Því miður eru sjaldan skemmtileg
tilþrif í orðfæri í íslenskum blöð-
um. Það kemur þó fyrir. Halldór
Guðmundsson notar eftirtektar-
vert myndmál í grein í Fréttablað-
inu 17. desember: „Útgefendur
eru hjarðdýr, sem kunnugt er. Þeir
fundu sér beitarlönd á níunda ára-
tugnum á auðugum gresjum suður-
amerískra bókmennta …“ Össur
Skarphéðinsson talar um „spuna-
hljóð feigðarinnar“ í grein í Frétta-
blaðinu 18. desember. Og bloggar-
inn (ekki er orðið fallegt, en ég
kann ekki annað betra) Sævar
Ólafsson kemst laglega að orði
þegar hann skrifar að stjórnmála-
maður virðist „hafa kafnað í eigin
kokhreysti“. Ef menn geta kafnað
í eigin kokhreysti, þá megum við
trúlega fleiri fara að vara okkur,
því að við Íslendingar erum oft
ansi kokhraust þjóð. En það er
önnur saga.
að Kvasir hafi „kafnað í manviti“
– með einu n, takið eftir. Orðið er
manvit, dregið af munur í merk-
ingunni hugur, sbr. muna. Kannski
geta manvitsbrekkur kafnað í
eigin kokhreysti. En það gerist
víst ekki. Nú á dögum kallast slíkt
fólk álitsgjafar, nýtt og fínt orð
yfir fámennan hóp sem sífellt er
kallaður til í fjölmiðlum. Af hverju
er lítt skiljanlegt. Af ótuktarskap
hættir mér til að kalla suma þeirra
einfaldlega blaðrara upp á gamla
móðinn.
hjá dálkahöfundi í Fréttablaðinu
16. desember sem skrifar: „Hann
fer um á ofsahraða og getur jafn-
vel hjúpað sig skel svo ekkert fái á
honum bjátað.“ Vel má hjúpa sig
klæði eða skikkju, en ekki veit ég
hvernig á að hjúpa sig skel. Aftur
á móti er unnt að draga sig inn í
skel eða skríða inn í skel – eða
vera með harða skel. Trúlega er í
þessu tilviki átt við að brynja sig.
Og svo er það so. að bjáta. Eitt-
hvað bjátar á hjá einhverjum, en
það bjátar ekki á neinum.
Þegar sagt var frá strandi í útvarp-
inu 19. desember var komist svo
að orði að flætt hefði undan skip-
inu. Það er auðvitað tóm vitleysa.
Þeir sem vita eitthvað um sjávar-
föll, vita líka að það fjarar undan
skipum. Aftur á móti nást þau
stundum á flot þegar flæðir.
eftirfarandi klausu í Mogga 19.
desember: „Varðandi rannsóknina
telur Jakob að frá og með 12. okt-
óber 2005 séu rannsóknarathafnir
sem hafi átt sér stað merktar van-
hæfni.“ „Varðandi rannsóknina“
má alveg sleppa. Rannsóknarat-
hafnir er fáránlegt orð og enn
verra að þær „eigi sér stað“.
Merktar sýnist aulaþýðing á
„marked by“. Á íslensku mætti
kannski segja: Jakob telur að frá
… hafi rannsóknin einkennst af
vanhæfni.
Ragnar Böðvarsson sendi mér
þessa baksneiddu braghendu:
Ekki veitir af að kenna aðeins meira
ýmsum þeim sem af því lifa
íslenskt mál að tala og skrifa.
Að þessu sinni, í þessum þætti
– „Málverk vikunnar“ – er ein-
faldlega, í tilefni dagsins, valið
málverk ársins. Eins vafasamt
og það nú er þá er ekki á hverj-
um degi sem listunnendum á
Íslandi gefst kostur á að berja
augum verk eftir einn af risum
listasögunnar. En yfirstandandi
er nú sýning í Listasafni Íslands
sem heitir Frelsun litarins. Og
þar er að finna þessa mögnuðu
portrettmynd eftir sjálfan
Henri Matisse (1869-1954). Hún
ber nafnið Portrettmynd af
Bevilacqua, frá um 1905, er olía
á striga og 35 x 27 cm. Myndina
gaf Matisse Albert Marquet vini
sínum á sínum tíma en þeir
skiptust oft á verkum. Myndin
er af ítölskum manni að nafni
Pignatelli sem kallaður var
Bevilacqua en myndhöggvarinn
Rodin mun hafa notað hann sem
fyrirmynd í verkinu Heilagur
Jóhannes skírari.
Í viðtali við La Grande Revue
árið 1908 segir Matisse að hann
hafi hvorki mestan áhuga á upp-
stillingu né landslagi heldur
andliti. „Segja má að andlitið
lýsi best þeirri trúarlegu til-
finningu sem lífið hefur veitt
mér. Ég dvel ekki við hinar
smæstu línur andlitsins, reyni
ekki að draga þær fram og
skapa nákvæma eftirmynd.“
Hrjúf litasamsetning ein-
kennir verkið, skematísk teikn-
ing og hraðar og þykkar pensil-
strokur.
Sýning Listasafnsins stendur
til 25. febrúar og um að gera að
láta hana ekki fram hjá sér fara.
En þeir á Listasafninu kunna að
orða það: „Sýningin færir okkur
sérstaka sýn á fauvismann,
afdrifaríkan tíma innan málara-
listarinnar sem náði hámarki
árið 1905 og fól í sér nýjar skil-
greiningar í stefnu málverks-
ins. Öll túlkun á viðfangsefninu
og á róttækri meðferð lita ein-
kenndist í grundvallaratriðum
af þörf málarans til að nota lit-
inn sem tjáningarleið fyrir til-
finningar og skoðanir á við-
fangsefninu.“
Það var og.
Matisse á málverk ársins