Tíminn - 02.10.1981, Blaðsíða 9

Tíminn - 02.10.1981, Blaðsíða 9
Föstudagur 2. október 1981 J& samvinnuþættir ./Þegar hafa borist mynd- arleg fraitiiog éinstaklinga og fyrirtækja, en nú skal gera sérstakt átak af þessu tilefni. Og aúdvitað eru það konurn- arv sem ganga f ram fyrir skjöldu í þessu mikla líknar- máli." byggt uppnýtt þjóöfélag. Við.höf- um endurnýjað skipastólinn. Við höfum vélvætt sveitirhar. Við höfum nán^st endurnýjað allan hUsakost landsmanna. Við höfum innleitt samfélag lifsgæða, sem á fáa sina lika. Þetta og margt fleira höfum við gert á árunum frá striðsbyrjun og til þessa dags. v En við höfum einnig fórnað miklu fyrir þessa velmegun. Við urðum meðal annars að gjör- breyta þjóðfélaginu og flestum grunneiningum þess. Bændaþjóð- félagið leið endanlega undir lok. Stórfjölskyldan hvarf og kjarna- fjölskyldan • tók við. Stór hluti þjóðarinnar varð að tileinka sér nýja lifshætti. Unga fólkið tileink- aði sér nýja hugmyndafræði og nýtt verðmætamat. Eldri kynslóðin missti hinsveg-. ar þá rótfestu, sem hún hafði haft um aldir. Það er þessi kynslóð, sem fer verst út úr öllu þessu um- róti. Það er vegna þessarar eldri kynslóðar, sem ég xeym' að skir- skota til samvisku okkar: Meðan við yorum að byggja upp nýja þjóöfélagið okkar, gleymdúm -við eldri kynslóðinni. Þó átti h.ún ekki litinn þátt i þess- ari nýsköpun. Þessi eldri kynslóð vann myrkranna á milli. Þessi eldri kynslóð tileinkaði sér ekki hina nýju peningaumhyggju. Hún hélt áfram að spara. Og hUn kost- aði að stærstum hluta menntun þeirra, sem nú standa i blóma lifsins. Þakklætið fyrir þetta f ramlag var það, að við rændum sparnaði þes.sa fólks. Við skildum það eftir utangátta. Og nú rlkir neyðar- ástand meðal þessarar eldri kyn- slóðar." Það neyðarástand, sem Hrafn Sæmundsson ræðir um i grein sinnierþó jafnvelenn alvarlegra, þar sem i hlut á gamalt fólk, sem auk þreytu og slits er svo veikt, að það þarfnast stöðugrar hjúkrun- ar. ; 1 október 1980 komu fulltrUar ýmissa heilbrigðisstétta Akur- eyrar og frá Kristneshæli, alls um 20 manns, saman til að ræða hugsanlega'lausn á auknu hús- rými fyrirhjúkrunarsjUklinga,ea samkvæmt könnun, sem gerð var á þvi svæði er leitar þjónustu til FjórðungssjUkrahUssins á Akur- eyrivantar'nú um 50 hjúkrunar- pláss. Þessi samstarfshópur varð sammála um að óska eftir þvi við stjórn F.S.A. að svokallað „Systrasel I", sem er á lóð sjúkrahUssins yrði tekið til þess- ara nota, en það tæki tiltölulega stuttan tima að breyta húsinu' og koma þvi i not, eh þarna yrðu 18 sjúkrarúm, sem leysti brýnasta vandann. ' Sjúkrahússtjórn samþykkti að mæla með þvi við Heilbrigðis- í^sgöl v'-rcra«umi-5-' Vinnustofan sem nU er sýnd er aðeinshlutiaf þeirri veröld erþar var, meðan meistarinn bjó þar sjálfur með harðfiski og sviðum, hálfkláruðum myndum og skáld- skap. SU stofa hafði mikla sál, hafa merkir menn tjáð mér, en auðvitað má lengi stagla um það, hvað skipt hafi meginmáli. Að verðleggja vinnu- stofu. Undanfarnar vikur hefur allmikið verið rætt um „Vinnu- stofu" Kjarvals. Sumsé i svörtu og hvitu er hann málaði á veggi vinnustofu sinnar, sem var undir súð. Veggir þessarar vistarveru voru að þeirra tima sið klæddir með strekktum striga, sem siðan var limt á veggfóður. Reyndar var brúnn maskinupappir limdur á strigann fyrst með grautarlimi oe veeefóðrað vfir. Strikinn hafði svipaðn gróf- leika og skreiðarstrigi. Hessian strigi var, algengastuf, kenndur við Hessen i Þýskalandi. Éf breiddin dugði ekki, en aðéins var neglt á jöðrunum, var hann saumaður saman. Þannig fengust stórir sléttir yeggfletir. A svona undirlag málaði Kjar- val ,,Vínnustofuna" með hvitu og svörtu. Myndina sem undanfarið hefur verið til sýnis a Kjarvals- stöðum og nú er boðin til kaups. í raun og veru er það ekki undarlegt, að samningar hafa staðið yfir lengi við Reykjavikur- borg urh kaup á myndinni. Það kann að þykja sjalfsagt og eðlilegt að Reykjavik kaupi þessa mynd, en spurningin er fyrst og fremst um verðið. Ýmsar sögur eru á kreiki hvaða verð um er rætt. Forstjóri Klausturhóia sýndi mikla framsýni er hann festi kaup á myndinni árið 1976. Talið er að hann hafi greitt erfingjum Kjarvals um 12 milljónir króna (gamalla) fyrir myndina, þar sem hiín var i vinnustofunni sem veggskreyt- ing. Myndin var skorin niður með hnif og henni rúllað saman, hverjum vegg fyrir sig og siðan var hiln send til Danmerkur til viðgerðar. HUn hreinsuð, sett á pappi'r (loftpappir) og siðan á nýjan striga. Það er órðugt að gera sér grein fyrir þeim kostnaði, en sem við- miðun gæti maður haft altaris- töfhi Dómkirkjunnar i Reykjavik, er hreinsuð var og sett á nýjan striga árið 1977. Ennfremur var gert við göt á myndinni, málað i þau og myndin oliuborin. Þessi mynd er tæpir tveir metrar á breidd og á fjórða metra á hæð. Viðgerðin á altaristöfiunni kostaði siðla árs árið 1977 300 þUs- und krónur gamlar, og með flutn- ingskostnaði 310 þúsund krónur, en verkið var unnið hér á landi. Þótt menn telji málverkavið- gerðír og strigaskipti mikil mál, ersvo ekki. Þetta er eins og hvert annað fag.sem menn læra. Ef við gefum okkur, að verkið við Vinnustofu Kjarvals hafi verið 20 sinnum meira en við altaristöfl- fmmmmiwmmmmmmMmm málaráðuneytið aðSystrasel yrði íátiö til þessara nota ög féllst ráðuneytið og félagsmálaráð- herra á þá beiðni, sem staðfest er með bréfi dagsettu 10. april s.l. Samkvæmt kostnaðaráætlun mó gera ráð fyrir að breytingar á hUsinu — kaup á rumum, tækjum og öðrum bUnaði verði 1.5-2.0 millj. króna. Við fjármögnun þessara fram- kvæmda verður að treysta á sam- stillt átak almennings, og þá ekki sist þeirra, sem búa á þvi svæði er leitá þurfa sjUkrahUssvistar á F.S.A. en það nær frá Akureyri og Eyjafirði allt austur á Vopna- fjörð. Þegar hafa bórist myndarleg framlög einstaklingá og fyrir- tækja, en nU skal gera sérstakt átak af þessu tilefni. Og auðvitað eru það konurnar, sem ganga fram fyrir skjöldu i þessu mikla liknarmáli, eins og svo mörgum öðrum, sem þær hafa borið fram til sigurs. Laugardaginn 3. október n.Jt. munii konur i öllum kvenfélögum á Akureyri og flestum kvenfélög- um hreppanna yið Eyjafjörð, ganga fyrir hvérs manns dyr og falast eftir framlögum. Þau eru öll með þbkkum' þegin, jafnt stór sem smá, þvi við érum minnug þess aðJkornið fyllir mælinn þeg- ar við öll réttum hjálparhönd. Jóh Arnþórsson. una, sem er riflega áætlað, þá ætti Vinnustofan að kosta á verði 1977 um 20 milljónir gamalla kióna, og er þá reiknað með, að 'eigandinn varð að ganga frá veggjum iAusturstæri 12, eftir að myndin var farin. Ætla ma einnig að vanur listaverkakaupmaður fái ekki verri kjör á svona vinnu eh óvön sóknarnefnd. Við þetta bætist að sjálfsögðu fyrirhöfn eigenda við þessa mynd og sölaskattur og geta nú talna- fróðir menn framreíknað þessa mynd til nýkróna árið 1981. Það er að segja kostnaðarverð henn- ar. Mér reiknast það um 700 þús- und nýkrónur miðað við bila.en ég er stirður i verðbölgureikningi, og það er átt við kostnaðarverð, en ekki söluverð, vel að merkja. Það væri hörmulegt ef Reykja- vikurborg eignaðist ekki þessa mynd, en auðvelt er að taka undir orð Sigurjóns Péturssonar, for- seta borgarstjórnar, er hann sagði: Við kaupum myndina, en ekki fyrir hvað sem er. Sú saga er sögð af meistara Kjarval, að eitt sinn kvaddi hann sérhljóðs á aðalfundi FIM (félags isl. myndlistarmanna á köldu vetrarkvöldi og stakk upp á fundi yrðislitið og fundarmenn færu að leita að keíti sem var týndur, og auglýst var eftir i VIsi. Það fylgdi ekki sögunni hver viðbrögð fundarmanna voru, en ef menn eru reiðubUnir til að ftírna eins og einu barnaheimili, eða vöggustofu, eða nokkrum ibUðum fyrir aldraða, til þess að borgin eignist þessa mynd fyrir svimandi upphæðir, hygg ég að það væri nú ekki i anda meistar- ans, og þvi'betra að fara með gát. .lónas Guðmundssón Jónas Guð- mundsson, rithöfundr skrifar. FJádrafok og ígslagangur Það kemur>oft i ljós aö máisyörum einkarekstursins gengur erfiðlega að skilja hversvegna samvinnustarf hefir gefið jafn gðða raún og staðreyndir -béra vitni um. Þeir sjá, að jafnvel á kreppu- og _erfiðleikatrmum hafa kaupfélögin og samtökþeirra verið f ær um að leysa verkefni sem einkaaðili 'vill ekki sinna eða ræður ekki við. Félögin hafa veitt viðnám þegar hart hefir verið i ári, Þau heruð og byggðarlög hafa jafnan verið dugmestvið'uppbyggingu sem átt hafa að baki traustá sam- vinnuhefð. Segja má að margra grasa kenni i árásum einkareksturs- manna á samvinnustarfið, kaupfélögin og félagsmenn þeirra. Gömul ádeila Fyrtr nokkrum árum yar það eitt helsta ádeiluefnið að bændur landsins væru stór- skuldugir káupfélðgunum. Talið var'að i þessu f ælist tvö- fóld hætta. Ifyrstalagi sú, að þeir sem skulduðu væru ánauðugir þrælar kaupfélaga- valdsins og á engan hátt sjálf- ráðirgerða sinna ogi öðru lagi vár sagt, að kaupfélögin hlytu að fara á hausinn með þessu háttalagi. Hvorugt, hefir reynst rétt og þrátt fyrir allar hriáfram 'að leita; til n haldið áfram að leyta til kaupfélag- anna þegar á stuðníngi þurfti ' að halda og f jár var vant til uppbyggingan > Hhitverk kaupfélaganna á þessu sviði var og er víða ennþá áþekkt verkefni bank- anna nú til dags.' Kaupfélögin réðu yfir verulegum f jármun-. um. F-élcgin áttu ekki þessa. peninga.en þeir voru fengnir þeim til varðveislu og ávöxt- unar. jÞað var vandasamt hlutverk, en sagan synír að yfirleitt hefir vel til tekist hjá þeim semábyrgð hafa borið á þessum þætti samvinnustarfs- ins. - óhætt er að fullyrða að ef þessir starfshættir hefðu ekki komið til myndi sitthvað vera með öðrum hætti á félags- svæðum margra kaupfélaga. Þegar eigið íé bóndans dugði ekki til að kaupa nýjar vélar, þegar byggja þurfti gripah\ís eða þegar kóma þurfti upp nýju ibúðarhúsi og eigin fjár- munir og opinbert lánsfé hrökk'ekk-i til réði það oft Ur-' slitum að kaupfélagið var til staðar og að þaðgat á einfald- an hatt hjálpað og stutt. Það var samnefnari margra ein- staklinga og milligöngumað- ur. Slikt getur gerst i' fjölda- samtökum þar sem gagn- kvæmt traust og trúnaður er til staðar... Sé litið til einstakra byggðarlaga sést glöggt hvernig þessi samvinnuregla hefir gefist. Byggðir Borgar- fjarðar. væru tæplega eins traustar og myndarlegar ef hun hefði ekki komið til. Kaupfélag Borgfirðinga á sinn þátt i farsælli þróun þess hér- aðs, sem einna harðast var á sinum tima leikið af mæði- veikinni. Félaginu hefir alla tið verið trUað fyrir yerulegv um fjármunum félagsmanna til timabun dinna r vafðveislu, þeir hafa komið að dmetán- legu gagni við endurreisn og uppbyggirigu i héraðinu. Félagið hefir þvi beint og óbeint 'háft þvi' hlutverki að gegn a að. flytja til f jármuni um byggðarlagið á milli ein- staklinga eftir þvi sém á hefir staðið með verkefni félags- manna og gétu kaupfélagsins til stuðnings. Þarna er um raurihæfa samhjálp í verki að ræða. Litið hefir um þenhan þátt samvinnustarísins yerið rætt en óhætt muh að fullyrða að þessi samhjálp og samstaða á drjúgan þátt i framfarasókn margra byggðarlaga, NU blasá að visu við ný viðhorf þvi eðlilegt má telja að þessi þáttur falli saman við starf- semi Samvinnubankans eftir þvi sem hann eflist. Eðlilegt má teljast að hann fói leyfi fyrir UtibUi i námunda við hvert kaupfélag. Ný árásarhrina Ný árásarhrina gengur nú ylir: Kaupfélögín og Sam- bandið eru kröftuglega skömmuð imálgögnum einka- rekstursmanna. - NU eru þ'að ekki utlán til bænda sem ráðist er á. Nú er tilefnið litþensla Sambandsins og afskipti þess af atvinnulif- inU. Eigendaskipti hafa orðið að einu miðlungs stóru frysti- húsi vestur á f jörðum og niun þáð valda upphlaupinu. Þaðer eins og hiriiinnog jörð séu aö farast þegar< þetta frystihús bætist i hóp hinna félagsreknu húsa sem sámvinnumenn, stjórna. Einkarekstursmenn ættu að vera f arnir áð venjast þvi, að áhrif og áfskipti sam- vinnulireyfingarinnar af at- vinnulifinu hafa farið váxandi á Bðnum árátugum og A þessu sviði er samvinnuformið greinilega i' sókn. Þeir mega kalla það „útþenslu" sem vilja. Það^er hinsvega'r vafamái hvort menn geri sér grein fyrir þvi hver hlutföll sarri- vinnu og almenningsrekstrar frystihUsa eru Iraun móti hlut einkarekstrar. Margir halda að slikt Bggi ljóst fyrir með samanburði Utflutnings SH á móti Utflutningi Sjávarafurða- deildarSambandsins. Þetta er' hinsvbgar alrangt. Bæjarút- gerð Reykjavikur er aðili að SH. Sama máli gegnir um BæjarUtgerð Hafnarfjarðar. Útgerðarfélag Akureyrar er i raun bæjanítgerð sem einnig stendur að SH og i Neskaup- stað starfar SUN, sem telja má stærstu samvinnuUtgerð á landinu og er hdn einnig aðili að SH. Þessa framleiðslu á ekki að telja með einkarekstri. Hlutur félagsrekstrar i þessari grein framleiðslu þjóðarinnar er þvi býsna stór og þvi næsta óskiljanlegt það fjaðrafok og bægslagangur sem upp heíir risiö vegna smá landvinnings samvinnuhreyf- ingarinnar á Suðureyri við Sugandafjörð. Hjörtur Hjartar skrifar

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.