Tíminn - 13.01.1996, Blaðsíða 5

Tíminn - 13.01.1996, Blaðsíða 5
Laugardagur 13. janúar 1996 Jón Kristjánsson: Flokkakerfið: úrelt fyrirbrigbi? Ýmsir eru þeir í þjóðfélaginu sem íáta í ljós álit sitt á öllum málum, eru spurðir um allt milli himins og jarðar og hafa skoðanir á hraðbergi. Þessir álitsgjafar eru mismunandi áhrifamiklir eins og gengur, en á ýmsa er þó hlustaö. Eitt af því, sem oft er fullyrt, er að flokkakerfið íslenska sé orðiö úrelt og svari ekki kröfum tímans og þeim miklu breytingum sem hafi orðið í þjóðfélag- inu. Fólk sé orðið yfir sig þreytt á því og bíði eftir nýjum flokki og mannkyns- frelsara til þess að leiða þjóðina undan oki stjómmálamanna. „Fjórflokkurinn' íslenska flokkakerfið varð til í núver- andi mynd í upphafi þessarar aldar, og í tali manna eru fjórir flokkar nefndir „gömlu flokkarnir" eða fjórflokkurinn. Þetta eru Sjálfstæðisflokkurinn, Fram- sóknarflokkurinn, Alþýðubandalagið og Alþýðuflokkurinn. Auk þeirra á Kvenna- listinn nú um skeið fulltrúa á þingi. Hins vegar hafa nú í seinni tíð komið upp framboð sem hafa náð nokkrum þing- mönnum í einum kosningum og síðan fjarað út, sameinast „gömlu flokkunum" eða ekki boðið fram aftur. Svo var meö Bandalag jafnaðarmanna og Borgara- flokkinn og nú er eitt slíkt afl við lýði, Þjóðvaki, en ekki er sýnt um hans lífslík- ur. Þó má fullyrða að útlitið sé ekki gott fyrir flokkinn um þessar mundir. Sannleikurinn er sá að „gömlu flokk- arnir", sem svo eru kallaðir, hafa sterka stöðu. Kvennalistinn er í mjög erfiðri stöðu með þrjá fulltrúa á þingi. Þrátt fyr- ir að þar sé um hæfa þingmenn. að ræða, er afar erfitt að taka með fullum styrk þátt í afgreiðslu mála með svo fáa þing- menn. Þjóbfélagsþróunin Það er alveg rétt að gífurleg breyting hefur orðið á viðhorfum fólks í landinu á þeim tíma sem flokkarnir hafa starfað. Þjóðfélagið hefur þróast í tæknivætt og flókið samfélag, sem er opið fyrir við- skiptum við umheiminn á flestum svið- um. Jafnframt hafa kröfur vaxið um þjónustu frá samfélaginu, og velferðar- kerfi hefur veriö byggt upp. Hins vegar rúmast sú umræða hvernig á að bregðast við þessum breyttu aðstæð- um enn vel innan ramma núverandi stjórnmálaflokka. Þótt viðfangsefnin séu breytt, eru grundvallaratriðin hin sömu. Lykilatriðið í stjórnmálastarfi er að stuðla að þeirri þjóðfélagsgerð sem skap- ar fólkinu lífsviðurværi og lífsfyllingu. Það hefur ávallt verið deilt um leiðirnar að því marki og ekki --------------------- síst hver hlutur ríkis- valdsins eigi að vera í þessu sambandi. Það hefur einnig ávallt ver- ið deilt um það hve mikill jöfnuður eigi að vera á milli fólks, og í hve ríkum mæli stjórn- völd og ríkisvald á____________ hverjum tíma eigi að jafna á milli. Þetta hefur ekkert breyst. Ríkisafskiptin Á fyrri hluta aldarinnar trúðu margir á algjör ríkisafskipti sem lausn á þjóðfé- lagsmálum, og horfðu til kommúnisma sem lækningar við misskiptingu og fá- tækt, að ríkið gæti skipt lífsgæðunum jafnt milli fólksins. Þessi stefna hefur sem kunnugt er beðið hræðilegt skipbrot og skiliö eftir sig sviðna jörð víða. Vissulega hefur þetta niðurlag haft mikil áhrif, og mönnum hættir til að gagnálykta um fullkomna lausn markað- arins. Sú lausn er heldur ekki algild. Þar sem markaöurinn hefur þróast út í al- gjört frumskógarlögmál, hefur hann Ieitt til auðsöfnunar á aðra hlið og fátæktar og misréttis á hinn veginn. Hins vegar er markaðsþjóðfélagið oft kröftugt og hreyfanlegt samfélag og markaðurinn hefur marga góða kosti. Það er formið sem er ráðandi nú í sam- skiptum þjóða, og einkarekstur í formi hlutafélaga er algengasta formið í rekstri hérlendis, þótt samvinnufélagsformið sé enn öflugt í rekstri víða um landsbyggð- ina. Kaupfélögin eru rekin eftir því formi, en hafa í vaxandi mæli tekið þátt í hlutafélögum með öörum aðilum, ef um nýja starfsemi hefur verið aö ræða. Markaðurinn og samfé- lagið Hins vegar er mikil nauðsyn á því að ------:------------- markaðslausnum fylgi samfélagsleg ábyrgð. _ _ Eðlilegt velferðarkerfi IvlCnn ætti að vera óaðskiljan- legur hluti markaðs- Oy þjóðfélagsins. Þaö ætti málafnS e a^ vera neitt at" nflalCTni hugavert við það að nota lausnir markaðar- _____________ ins til þess að efla það og styrkja, ef slíkar lausnir þykja henta. Árangurinn er aðalatriðið, ekki formið. Vatnaskilin í stjómmálum Allar þessar vangaveltur um markað- inn og áhrif hans, ásamt velferðarkerf- inu, jafnréttismálum og fleiru því tengdu, rúmast mjög vel innan íslenska flokkakerfisins. Vatnaskilin í stjórnmál- um nú liggja ekki síst í afstööunni til al- þjóðlegs samstarfs, afstöðu til einstakra atvinnugreina og byggðamála, og af- stööu tilþess hver hlutur ríkisins á að vera í rekstri stofnana. Þá er einnig deilt um það hvort velferðarkerfið á undan- tekningalaust að vera kostað úr sameig- inlegum sjóði, eða hvort notendur eiga að greiða fyrir tiltekna þjónustu. Öll þessi sjónarmið speglast í flokkakerfinu. Minn flokkur Framsóknarflokkurinn, sem hefur legið nálægt miðjunni í litrófi stjórnmálanna, vill fara blandaðar leiðir í þessu efni. Þeir, sem eru vinstra megin við miðju, leggja meiri áherslu á hlut rík- isins; þeir, sem eru hægra megin, minni. Sameining vinstri flokk- anna Umræður um sameiningu vinstri flokkanna hafa verið uppi nú um sinn. Ég er ekki trúaður á skjótan árangur af þeim viðræðum. Ólík afstaða Alþýðu- bandalagsins og Alþýðuflokksins til mála verður þar óþægur ljár í þúfu. Mér finns.t einnig að þessi umræða snúist dálítið um að fram þurfi að koma frelsari til þess að frelsa vinstrisinnað fólk úr álögum, og mynda réttlátan og framsækinn flokk sem öllum finnst sjálfsagt að kjósa, víð- sýnan flokk sem hefur framtíðarþróun- ina á hreinu. Ég hygg hins vegar að mál- efni dagsins og framtíðarmálin verði al- veg jafn snúin, þó að samruni verði á vinstri væng íslenskra stjórnmála. Breyttir flokkar Ég spái því að íslenska flokkakerfið eigi framtíð fyrir sér, jafnvel þótt einhver samruni verði á vinstri vængnum. Slíkt getur auðvitað átt sér stað, þótt ég sé sannfærður um að fólkið sem nú skipar Alþýðubandalagið, Þjóðvaka, Alþýðu- flokkinn og Kvennalistann mun aídrei eiga saman í einum flokki. Eitthvað mun molna úr slíkum flokki til hægri og vinstri. Hins vegar er fróðlegt að fylgjast með þróuninni, og vissulega munu áherslur flokkanna breytast með breytt- um tímum og breyttum verkefnum, enda hafa þær gert það. Flokkarnir eru ekki þeir sömu og þeir voru á fyrri hluta aldarinnar. Samsetning þeirra er önnur og áherslur hafa breyst í samræmi við það. Þetta er augljóst þegar sagan er skoðuð.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.