Morgunblaðið - 03.09.2007, Side 9

MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 3. SEPTEMBER 2007 9
FRÉTTIR
• Engjateigur 5
• Sími 581 2141
Opið virka daga frá kl. 10-18 laugardaga frá kl. 10-16
Blússur og bolir
Opið kl. 10-18, laugard. kl. 11-16
Full búð af
nýjum vörum
Nýbýlavegi 12, Kóp. • Sími 554 4433
Nú eru áramótin yfirstaðin. Nýttfiskveiðiár er hafið í miklumskugga niðurskurðar á þorskkvót-anum. Fylgifiskar slíks nið-
urskurðar hljóta að vera margir. Þegar
60.000 tonn af þorski eru tekin út úr hagkerfi
sjávarútvegsins í einu vetfangi og ekki endi-
lega fyrirséð að þau skili sér til baka fyrr en
eftir einhver ár, hlýtur margt að breytast.
Þau fyrirtæki sem hafa mestar þorskveiði-
heimildir tapa milli 2.000 og 3.000 tonnum. Í
einhverjum tilfellum gæti það verið meira en
þau fengu úthlutað í upphafi kvótakerfisins
árið 1984. Það hverfa í heildina langleiðina í
30 milljarðar króna úr útflutningstekjum
sjávarútvegsins. En það gerist meira, miklu
meira. Við sjáum fyrir okkur mun minni at-
vinnu fyrir sjómenn og fiskverkafólk. Það er
alveg ljóst að útgerðirnar, sem mestu skerð-
inguna fá, þurfa að bregðast við. Skipum
verður lagt og úthald annarra stytt. Útgerðin
getur ekki bæði tekið á sig tekjuskerðinguna
vegna þorskniðurskurðarins og reynt að
teygja úthaldið yfir megnið af kvótaárinu.
Það þýðir einfaldlega óhagkvæma útgerð.
Reikna má með því að í stað fjögurra til
fimm vikna sumarfrís verði „fríið“ á næsta
ári tveir og jafnvel þrír mánuðir. Fólkið miss-
ir vinnuna þennan tíma og að öllum líkindum
munu sjómenn og fiskverkafólk leita í aukn-
um mæli í vinnu þar sem stöðugleiki og at-
vinnuöryggi er meira. Það gæti því orðið enn
erfiðara en áður að manna fiskvinnsluhúsin.
Þar sem tekjur fyrirtækjanna minnka og
skipum verður lagt í einhverjum mæli, mun
þörf útgerðarinnar fyrir hvers kyns þjónustu
fyrirtækja eins og skipasmíðastöðva til dæm-
is minnka. Hvaða mótvægisaðgerðir taka á
því?
Það er næsta öruggt að þessi niðurskurður
leiðir til aukinnar samþjöppunar. Grundvelli
margra smærri útgerða er kippt undan þeim.
Þeir, sem sjá fram á að hafa of lítið til að
framfleyta sér, eiga tvo kosti. Annaðhvort að
selja eða kaupa. Það er mjög erfitt að meta
stöðuna sem upp mun koma á mörkuðum fyr-
ir aflaheimildir, hvort sem er til leigu eða
sölu. Það getur hvort tveggja orðið að fram-
boð verði lítið sem ekkert eða það verði
hreinlega mjög mikið. Þetta á allt eftir að
koma í ljós, en langlíklegast er að enn fækki
þeim smærri og hinir stærri stækki enn.
Það er líka öðru ósvarað. Hvað gera bank-
arnir í þeirri stöðu, þegar aflahlutdeild hefur
verið veðsett hjá þeim. Tökum dæmi um að
100 tonna þorskveiðiheimildir hafi staðið að
baki ákveðnu veði. Munu 67 tonn gera það
líka? Ef ekki, verður þá gengið að útgerð-
inni? Eignast þá bankinn heimildirnar? Og
hvað þá? Varla fer bankinn í útgerð. Hann
þarf að selja heimildirnar. Verður þá kannski
kominn hinn eini sanni kvótabanki?
Það er rétt að vekja athygli á hinum
mörgu afleiðingum niðurskurðarins. Með því
er þó ekki verið að leggja mat á það hvort
niðurskurðarins hafi verið þörf eður ei. Hann
er staðreynd og fylgifiskar hans verða það
líka, þegar líður á fiskveiðiárið.
Fylgifiskar niðurskurðar
» Það er næsta öruggt aðþessi niðurskurður leiðir
til aukinnar samþjöppunar
BRYGGJUSPJALL
Hjörtur Gíslason
hjgi@mbl.is
UNNIÐ er að forathugun hjá
Stjörnu-Odda á merki sem yrði
komið fyrir í kviðarholi fisks, merkið
mælir með hátíðnihljóðum útvíkkun
fiskmagans. Merkið skráir þar með
hvort maginn sé nánast tómur, eitt-
hvað sé í honum eða hvort hann sé
nánast fullur af fæðu. Slík athugun
getur fært vísindamönnum mikil-
vægar upplýsingar um atferli í
tengslum við fæðunám sem og aðra
þætti sem hafa áhrif á vöxt fiska.
Tvímælalaust
framkvæmanlegt
Við rannsóknirnar hafa verið
smíðaðir og prófaðir skynjarar þar
sem notuð er nano-tækni og sér-
hannaðir piezo-nemar hafa verið
þróaðir. „Niðurstaðan er tvímæla-
laust sú að þetta er framkvæman-
legt, tekist hefur að þróa skynjara
sem getur gert slíka mælingu mögu-
lega, Stjörnu-Oddi mun því halda
áfram með verkefnið í vöruþróun-
arferli, og framkvæma nánari at-
hugun á markaðsmöguleikum vör-
unnar,“ segir í frétt frá
Stjörnu-Odda.
Upplýsingar sem slík rafeinda-
merki safna, munu án efa auka
þekkingu og skilning á hegðun fiska
við mismunandi aðstæður, þ.e.a.s.
við eðlilegt framboð af fæðu í sjón-
um, við gnægð fæðu og hvernig þeir
haga sér þegar fæðuskortur ríkir.
Auk þess upplýsingar um hvenær
fiskar éta og hvort það sé munur á
atferli tengdu fæðunámi eftir árstíð-
um. Haraldur Hilmarsson, tækni-
fræðinemandi við Háskólann í
Reykjavík, hefur unnið við þróunina
innan ramma Nýsköpunarsjóðs
námsmanna (NSN).
Sigmar Guðbjörnsson, fram-
kvæmdastjóri Stjörnu-Odda, segir
að með þeirri tækni sem standi til
boða í dag séu þeim engin takmörk
sett. „Vöruþróun veltur hins vegar á
því hvað rannsóknaraðilar vilja og
hvort þeir séu tilbúnir að taka slíka
vöru í notkun að þróun lokinni. Með
þeim rannsóknum sem hafa verið
gerðar undanfarið hafa eiginleikar
slíks rafeindamerkis verið kortlagð-
ir og ræður Stjörnu-Oddi í dag yfir
tækninni sem þarf til.
Við vorum mjög heppnir að fá til
liðs við okkur Harald Hilmarsson:
Bakgrunnur Haralds sem rafeinda-
virkja hefur nýst okkur afar vel við
verkefnið, enda hefur oft þurft að
grípa til óhefðbundinna lausna við
prófanir sem reyndur maður eins og
Haraldur hefur átt auðvelt með að
leysa.
Haraldur mun hefja vinnu við
lokaverkefni í vetur og með reynslu
sinni af þeim störfum sem hann hef-
ur komist í snertingu við hjá
Stjörnu-Odda vonast forsvarsmenn
fyrirtækisins til að hann kanni
möguleika á að fylgja einhverjum af
þeim verkefnum eftir inn í lokaverk-
efni. Haraldur á framtíðina fyrir sér
sem vonandi verður hjá Stjörnu-
Odda,“ segir Sigmar.
NSN (Nýsköpunarsjóður Náms-
manna), Háskólinn í Reykjavík og
Stjörnu-Oddi hafa styrkt verkefnið,
aðilar sem stunda fiskrannsóknir á
líffræðistofnun Háskóla Íslands og
Hafrannsóknastofnun hafa gefið
góðar ráðleggingar við verkefnið.
Stjörnu-Oddi þróar
rafeindamerki
sem skrásetja maga-
innihald fiska
Fiskát Nema er komið fyrir í fiskmaga og síðan er hægt að lesa fæðunám
fisksins úr honum. Hvort hann er í æti eða ekki hvaða áhrif það hefur.
Tækni Merkið nemur það hvort magar fiskanna eru tómir eða fullir.
Kanna hegðun fisks við
mismunandi fæðuskilyrði
Í HNOTSKURN
»Merkið skráir hvort maginner nánast tómur, eitthvað er í
honum eða hvort hann er nánast
fullur af fæðu.
»Upplýsingar sem slík raf-eindamerki safna munu án
efa auka þekkingu og skilning á
hegðun fisks við mismunandi að-
stæður.
»Með þeim rannsóknum semhafa verið gerðar undanfarið
hafa eiginleikar slíks raf-
eindamerkis verið kortlagðir og
ræður Stjörnu-Oddi í dag yfir
tækninni sem þarf til.
Vöggusæn
gur
vöggusett
PÓSTSENDUM
Skólavörðustíg 21 ● sími 551 4050 ● Reykjavík