Sjómannablaðið Víkingur - 01.06.1996, Qupperneq 41

breskan togara. „Menn frá þeim voru komnir
um borð en þá kom breska herskipið
Isborne,“ segir Helgi. „Uppgöngusveit var
send um borð og tók alla varðskipsmennina
höndum, þó svo að þeir Bretar vildu halda
því fram að þeir væru gestir bresku krúnunn-
ar. Þeir reyndu síðan að skila þessum mönn-
um um borð í Þór, en í hvert skipti sem þeir
nálguðust keyrði Eiríkur alltaf í burtu. Þeir
urðu að fara með þá um borð í herskipið þar
sem varðskipsmennirnir dvöidu í nokkra
daga allt þar til tókst að lauma þeim í land í
Keflavík. Þeir settu þá um borð í bát og Iétu
þá róa í land.“
Afleitt fréttabann
A þessum tima var Helgi Hallvarðsson 1.
stýrimaður á þremur skipum: Sæbjörgu,
Maríu júlíu og Albert. Aðspurður segist
hann hafa orðið var við mikinn samhug með-
al þjóðarinnar.
„Jú, jú, það má segja að við höfum verið
eins konar hetjur á þessum tíma. En það sem
okkur oft sárnaði var sú leynd sem hvíldi yfir
störfum okkar á sama tíma og Bretar voru
með blaðamenn um borð í bæði togurunum
og herskipunum. Þeir fluttu afbakaðar fréttir
af ástandinu á miðunum. Hins vegar ríkd
algjör þögn um okkar störf. Ég þori ekki að
fullyrða það, en mig grunar að pólitíkusarnir
hafi álitið að við myndum frekar vinna
stríðið ef við gæfum engan höggstað á okkur
með vafasömum yfirlýsingum. En okkar mat
var það að við hefðum frekar tapað á því en
hitt - Bretar gátu flutt fregnir eftir sínu höfði.
Þó svo að við kæmum með leiðréttingar
seinna á því hvernig atburðurinn hefði verið
var of seint i rassinn gripið, því þær yfirlýs-
ingar voru ekki teknar til greina. Ég vissi að
íslenskir blaðamenn voru mjög óánægðir
með þessa framvindu mála, töldu sig geta
stutt þennan málstað betur með því að fá að
fylgjast með. Okkur var bannað að tjá okkur
- hvað þá að það væru blaðamenn um
borð.“
Gapandi fallbyssukjaftar
Skipin í eldlínunni á þessum árum voru:
Flaggskipið Þór, Ægir I, Albert, María Júlía,
Sæbjörg, Óðinn litli (Gautur) og vitaskipið
Hermóður, sem Gæslan var með á leigu yfir
vetrarmánuðina. Hann fórst með manni og
mús, rúmum tug manna, á heimleið frá gæslu-
störfúm við austurströndina í um 1960. Það
var talið að hann hefði fengið á sig brotsjó.
Helgi segir þvert nei við því að hann hafi
verið hræddur meðan á þessu stóð. „Nei, nei,
það var af og frá að maður fyndi fyrir ein-
hverju svoleiðis löguðu. En eins og ég segi þá
var hætta. Það gat alltaf brugðið út af þegar
þessir menn voru með gapandi fallbyssu-
kjafta hótandi því að skjóta skipin niður.
Stundum fengu bresku togaraskipstjórarnir
algjört kast þegar við höfðum verið að atast í
þeim og reyndu að sigla á okkur. Þá gat
brugðið til beggja vona hvort við sykkjum
eða löskuðumst. Við vorum aldrei smeykir,
við vorum hraðskreiðari en Bretarnir.“
Að sögn Helga voru herskipin ekki með
ásiglingartilraunir og tólf mílna stríðið hefði
einkum einkennst af taugatitringi.
„Þegar við vorum á Maríu Júlíu, Lárus
Þorsteinsson var skipherra, reyndum við að
taka einn togara breskan sem við höfðum
mælt innan fjögurra mílnanna. Við skutum
að honum púðurskoti og hann hífði strax
upp og hélt út fyrir. Þá kom þar Anderson
sjálfur og sagði í talstöðina að ef við skytum
öðru skoti þá myndi hann sökkva okkur.
Maður var ungæðislegur þá og ég spurði
Lárus hvort ekki væri rétt að skjóta aftur og
sjá hvað hann gerði. Lárus var reyndari og
ráðsettari og sagði að það borgaði sig ekki að
taka neina sénsa á þvi.
Þeir voru ágætir kunningjar þrátt fyrir
þetta, Eiríkur og Anderson, og hittust oft um
borð hvor hjá öðrum til að ræða ágreinings-
mál, sem nóg var um. Ég hitti Anderson eitt
sinn þegar hann kom um borð í Sæbjörgu.
Þá var Sigurður Árnason skipherra. And-
erson ræddi við okkur um daginn og veginn
og virtist vera hinn geðugasti maður. Það má
kannski geta þess að eftir fýrsta þorskastríðið
kom hann hingað með litla tundurduflasveit
sem hafði það verkefni að slæða upp tundur-
dufl sem lögð höfðu verið í mynni Seyði-
sfjarðar og Eyjafjarðar. Lárus hafði lent í því
á sínum yngri árum í stríðinu að koma frá
Þýskalandi til íslands og vera settur hér upp
af þýskum kafbát. Til að Bretinn næði ekki í
senditæki sem honum hafði verið afhent, en
honum var ætlað að senda veðurfregnir, þá
eyðilagði hann það. Hann vildi ekki að það
kæmist í hendur á Bretum svo að þeir færu
ekki að senda falskar upplýsingar sem hugs-
anlega gætu kostað íslenska sjómenn skip sín.
Hann lenti eins og fleiri í fangelsi hjá Bretum
og var meginhluta stríðsins þar og hafði ekki
góðar sögur af þeim að segja, en það endaði
þannig að hann lenti með Anderson sem
leiðsögumaður í þessu verkefni að eyðileggja
duflin.“
Sjómannablaðið Víkingur
41