Vikan - 09.05.1968, Blaðsíða 11

I DAGFARI
NUTÍMANS
EFTIR
HELGA
8MNDSS0N
MÉR BRÁ f BRÚN SVALKALDAN
MARZDAGINN. HVERT SÆTI í
LESTRARSAL BÓKASAFNSINS
VAR SKIPAÐ, OG NÝJU GEST-
IRNIR REYNDUST VEÐURBITN-
IR MENN, SEM STUDDU VINNU-
LÚNUM HÚNDUM Á BLÖÐ OG
BÆKUR. ÉG ÁTTI EKKI ÞESSAR-
AR INNRÁSAR VON Á SVO
KYRRLÁTAN STAÐ . . .

að afli og skapstyrk. Ekki varð honum meint
af óð hrekjast á fleka við Orkneyjar langt
dægur, þegar skip hans var skotið í kaf og
félagar hans fimm týndust í djúpið.
Einar prentari er hins vegar af reykvísku
kyni, fæddur og uppalinn ( Þingholtun-
um og á þar enn bólstað í sama húsi og afi
hans byggði á skútuöldinni. Oft kom ég á
heimili foreldra Einars, þegar hann var barn
að aldri. Hallærið í þá daga hét heims-
kreppa, og ísland fór sízt varhluta af böli
hennar. í timburhúsinu við Lokastíginn var
hádegisverðurinn sex daga vikunnar kart-
öflur og saltfiskur með floti, en Einar litli
þreifst vel, skaraði fram úr ( skólanum, var
frækinn foringi austurbæinga ( sífelldum
skæruhernaði gegn strákunum, sem heima
áttu vestan Lækjargötu, og þótti ótvfrætt
mannsefni. Hins vegar reyndist honum eng-
inn kostur framhaldsnáms að loknum barna-
skóla, Einar var raunar einkasonur, en dæt-
urnar á heimilinu fjórar, og verkamanni
taldist ærin þrekraun að sjá svo stórri fjöl-
skyldu farborða kreppuárin. Einar réðst send-
ill í bókaverzlun og komst svo innan búðar.
Þaðan fór hann í læri í prentsmiðju, enda
verkstjórinn þar náfrændi hans í móðurætt.
Nú er Einar í hópi snjöllustu vélsetjara og
sómi stéttar sinnar, gagnmenntaður af sjálfs-
námi, les fagrar bókmenntir á þremur eða
fjórum tungumálum, hefur lagt leiðir sfnar
um fjarlæg lönd, gist Kaupmannahöfn,
Ósló, Stokkhólm, Edinborg, Lundúni og Par-
ís, safnar bókum og málverkum og er hvers
manns hugljúfi, frjálslyndur, hugkvæmur og
skemmtilegur. Gott er að deila geði og skoð-
unum við þvílíkan öðling, sem lætur þó aldr-
ei skammta sér afstöðu, en metur menn og
málefni af sjálfstæðu viðhorfi og þroskaðri
lífsreynslu. Mér þykir vænt um hann eins og
bróður.
Einar prentari leitar uppi íslenzkar stök-
ur flestum tómstundum, les ( þv( skyni bæk-
ur, blöð og tímarit og umgengst hagyrðinga
að verða sér úti um allt, sem til fellur af
þessu tæi. Nú er hann kannski horfinn alda-
skeið aftur í tímann í leit að þeim alþýðu-
kveðskap, sem kallast lausavísur, en þær
einkennast mjög af hugsunarhætti og list-
hneigð (slendinga. Hann hyggur þó einnig
að samtíðinni [ vtsnasöfnun sinni og mun
flestum fróðari um íslenzka hagyrðinga, hvort
sem í hlut á bóndi norður í Þingeyjarsýslu,
sjómaður vestur á ísafirði, kennari austur í
Neskaupstað eða verkstjóri á Suðurlandi.
Stund og staður markar honum ekki bás
fremur en ár og öld.
Einar prentari tignar ekki lausavísurnar (
skilyrðislausri aðdáun. Hann er þvert á
móti kröfuharður og gagnrýninn. Skoðun
hans er, að fáar íslenzkar stökur fullnægi
þeirri kröfu að mynda listræna heild einnar
hugsunar. Þetta telst næsta athyglisverð nið-
urstaða. Orðhögum mönnum er aðeins leik-
ur að hlaða upp vísur eins og þegar börn
raða kubbum. Slíkt er auðlært kunnáttuverk.
Hitt er vandi að steypa vísu úr einni sam-
felldri hugsun. Einar leggur þann mælikvarða
á vísnagerðina, (þróttina og skáldskapar-
gildið. Fáar íslenzkar stökur fyrr og slðar
dæmast slíkar, en lengi hafa þær lifað eða
teljast líklegar til langKfis, ef þetta einkenni
sannast ötvírætt. Ég tilfæri af handahófi
nokkrar vísur, sem okkur Einari ber saman
um að séu fagrar perlur og tímans tönn
muni naumast á vinna, þrátt fyrir umsvif og
umrót mannkyns og veraldar.
Dável geta tilhlökkun og endurminning
farið saman:
Ætti ég ekki, vífaval,
von á þfnum fundum,
leiðin eftir Langadal
löng mér þætti stundum.
Svo getur tilhölkkunin ein verið næg:
Held ég bezta hlutskipti,
hverjum það til félli,
mega eignast Margréti,
MávahKð og Velli.
Og hér er túlkuð bón um svipað yndi:
Ef auðnan mér til ununar
eitthvað vildi gera,
klakkur í söðli Katrtnar
kysi ég helzt að vera.
Svo er þriðja afbrigðið:
Vildi ég heldur, veiga brú,
vera ( faðmi þínum
en Indíalöndin eiga þrjú,
öll f blóma sínum.
Káinn vildi engin hornreka vera um mál-
frelsi:
Fyrir þv( sjaldan hef ég haft
heimsku minni að flíka,
en þegar aðrir þenja kjaft
þá vil ég tala Kka.
Oft munar mjóu um höpp og glöp:
Stundin er týnd við töf og kák,
tækifærin að baki,
úrslitaleikir f lífsins skák
leiknir ( tímahraki.
Maðurinn er löngum leiksoppur örlaganna,
og þá geta úrslit brugðizt á ýmsa lund.
Oft er mfnum innri strák
ofraun þar af sprottin,
að í mér tefla alltaf skák
andskotinn og drottinn.
Ekki þarf mörg orð til nokkurrar mann-
lýsingar:
Sagt er, að hann sitji oft
um svartar nætur
og hafi þennan vonda vana
að vera að telja peningana.
Fátt er talið, en þó ýmislegt sagt.
Tg geng út að glugganum og horfi yfir borg-
“ ina. Hún er lömuð af verkfallinu eins og
undan þungu höggi, bílar gerast strjálir á
götum úti, skip liggja bundin ( höfninni, sem
verður eins og kirkjugarður í vetrarham s(n-
um og aðgerðarleysi, mjólk fæst ekki leng-
ur í búðunum, og aðrar nauðsynjar þrjóta
brátt, fólk leyfir sér varla dýrari skemmtan-
ir en bíóferðir, sjúklingar eru sendir heim af
spítölum, og nú eru skólarnir ( Reykjavík í
þann veginn að lokast af þv( að þeir fást
ekki sópaðir eða skúraðir. Fiskurinn þarf
engu að kvíða úti á miðunum, þó að loks
gefi á sjó og hávertíð sé. Flotinn liggur við
festar, og sjómennirnir sitja ( landi. Bændur
hella niður mjólkinni f grannsveitum, þar eð
Framhald á bls. 33.
i8. tbi. yiKAN 11