Kirkjuritið - 01.01.1941, Blaðsíða 39

IvirkjuritiÖ. Kirkjur konunga á Bessastööum.
33
fleiri, krossi Krists eða persónum guðdómsins. Upphaf eða aldur
slikra kirkjustaða má því nokkuð marka eftir dánarári eða helgi-
tökum og jarteiknaatburðum kirkjudýrlingsins. — Þorláks-kirkj-
ur t. d. geta ekki verið eldri en frá því um 1200, nema breytt
hafi verið um dýrling, sem vera mun mjög sjaldgæft.
A Bessastöðum er Nikulásarkirkja, lielguð Nikulási þeim, er
uppi var á 4. öld, i Myra i Litlu-Asíu. Hann var biskup, og þó
ofsóttur, en þá gerðust undur ýmiskonar. Og svo enn meiri við
upptekt beina hans, árið 1087. Hrifningin um helgi Nikulásar.
dreifðist þá ört og víðsvegar út um fjarlæg lönd. Af þessum at-
burði mætti hugsa sér, að kirkjan á Bessastöðum sé bygð i
fyrstu, nálægt aldamótum 1100. Getið er hennar fyrst í kirkna-
iali Páls biskups Jónssonar, um 1200. Síðar sést það, að kirkjan
atti þriðjung í heimalandi, og hélzt það svo áfram. Komst hún
l3vi aldrei undir einræði biskupa, lieldur taldist meðal bænda-
kirkna, eins og aðrar, sem áttu helming eða minna í heimalandi.
Sökum minni afskifta biskupanna katólsku af bændakirkjunum
en hinum, eru flestar þeirra huidar í meira myrkri fram á siðari
aldir. 1 fyrstu var kirkjubóndi á Bessastöðum skyldur til að halda
lJar prest til embættisverka. En brátt hefir þó kirkjan þar orðið
utkirkja i Garðaprestakalli. Og nú að síðustu, ásamt Görðum, í
Hafnarfjarðarprestakalli.
I Bessastaðakirkjusókn voru bæirnir allir úti á sjálfu Álftanes-
'uu, nema Selskarð.*) Bærinn sá átti sókn að Görðum, þó að
öann sé miklu nær Bessastöðum, næsti bær þar og örskamt frá
túninu.* *)
Engin kynni hefir maður af kirkjum á Bessastöðum, fyr en
löngu eftir að þær urðu konungs eign. En þó að konungar þjóðar
’) Þannig hefir það verið hátt á 4. öld, síðan 1558. Þá skeði
lJað, að ásælni höfuðsmaðurinn, Knútur Steinsson, tók Hlið úr
fiarðasókn og frá Garðakirkju, til Bessastaða. En lét í staðinn
Vífilsstaði, með loforði um 1 tunnu mjöls árlega í afgjaldsmis-
mun, sem þó ekki hefir goldist nema um nokkur ár. — Útgerðin
a HHði var keppikeflið. Og liún var ekki lítils virði langt fram
a 19. öldina. M. a. sést það af því, að 1861 eru á Gamla og Nýja
Hliði 9 búendur og 66 menn (Húsvb. — Fornbrs. XIII. 317. —
Sóknarlýsing).
) Hugsanlegt er, að sóknarskifting þessi eigi rætur að rekja
til fyrstu bygðar i Görðum — áður en Álftanesið bygðist. Og
hafi þá búsmali Garða gengið á nesinu, umgirtu sjó að mestu eða
óllu leyti, nema í skarðinu milli Lambhúsatjarnar og Skógtjarn-
ar> þar sem selið var bygt og Selskarð stendur.
3