Kirkjuritið - 01.01.1941, Blaðsíða 41

Kirkjuritið. Kirkjur konunga á Bessa.stöðum.
35
Vigfús bóndi b.jó:“*) 7 hundruð og % mörk = 8(34 álnir, féil
niður alt saman fyrir bót á kirkjunni“ (Fbrs. IV. 107).
1424. Þá er einungis getið þess, að enskir ræningjar bafi færl
í bönd ráðsmanninn og annan mann á Bessastöðum, og látið
greipar sópa um alla gripi kirkjunnar, ásamt skreið o. fl. til 100
marka — þ. e. 4800 álna virði, eða 40 fullgild kýrverð. Líklegt
er, að kirkjan sjálf hafi aklrei verið jafn auðug af góðum gripum
eftir þetta rán.
1523. Aftur er þá — einni öld síðar — getið þess ófarnaðar,
að illa ræmdur sjóræningi, Týli að nafni, hafi brotið upp kirkj-
una á Bessastöðum og rænt þaðan sköttum konungs. Báni þessu
er þannig lýst (Fbrs. IX. 164): Týli „rofaði kongsgarðinn á Bessa-
stöðum og braut kirkjuna, takandi þar út gull og silfur, vaðmál
°g aðra peninga", o. s. frv. Ræningjarnir tóku líka fógeta kon-
ungs, Hans Eggertsson, og bundu liann eins og versta óbótamann.
En Týli fékk makleg málagjöld. Hann náðist síðar og var háls-
höggvinn.
Viðhald og útlit.
Hér á eftir verður það fyrst, þegar kemur fram á 17. öldina, að
eitthvert hrafl fer að vitnast um kirkjuna á Bessast. 1616. Kirkj-
an er þá komin að hruni af elli og fúa. Konungur tímir þó ekki að
'eggja fé til að endurbyggja kirkjuna. Þess í stað skipar hann**)
að allar kirkjur á íslandi, með útkirkjum og smákirkjum, sem nokk-
Ur tök hafi til þess, skuli greiða til endurbyggingar kirkjunnar á
Kessastöðum, hver % hundrað, meira og minna eftir tekjum kirkn-
;>nna“. Þessum gífurlega skatti áttu nú biskupar báðir og lögmenn
báðir, ásamt nokkurum helztu klerkum, að jafna niður á kirkjurnar.
Eftir orðalagi bréfsins hefir fúlgan átt að vera svo mikil, að
hundrað kæmi á hverja kirkju til jafnaðar, en mismikið eftir efna-
hag. En kirkjuverðir skyldu svo greiða skattinn til Bessastaða. —
Heri maður ráð fyrir, að kirkjur þá væru 240 að tölu, þá verður
summan 14.400 álnir, sem jafna átti niður. Miðað við verðlagsskrár
meðal alin i Gullbringusýslu, árið 1933—40, verður öll fúlgan =
19.728 kr. En það var ekki nóg að leggja slíkan okurskatt á hverja
kirkju, (sem svarar 3 lambám af hverri til jafnaðar). Þar að auki
rœndu Bessastaðamenn klaustrin beinlínis, gripum þeirra og fjár-
sjoðum, sem enginn veit hversu var mikils virði — auk allra jarð-
anna. Og það er bara fágæt tilviljun, að maður veit nú aðeins um
*) Þ. e. Vigfús ívarsson Hólms, fyrnefnds(?). Hann var hér
hirðstjóri nokkur ár, talinn dáinn 1407. (Safn. II. 635).
**) Kr. IV., 19. apr. — M. Ket. Fororðn. II. 263. Afrit konungs-
bréfs þessa er í Þskjs. 5. D. Kanc.
3*