Melkorka - 01.07.1950, Blaðsíða 24

og einstaklingar, sem hennar lögum lúta,
standi framar að menningu þótt þær kunni
að vera háttstandandi í lieimi tízkunnar.
Gamalt máltæki segir: Maðurinn lifir ekki
til þess að eta, heldur etur hann til þess að
lifa. Það mætti bæta því við, að maðurinn
lifir ekki til þess að eta og klæðast, heldur
etur hann til þess að lifa og klæðist til þess
að skýla nekt sinni og til varnar veðraham.
Það er víst varla hægt að bera á móti því að
óhóflega mikill hluti af lífsorku fer í þetta
tvennt, en hirðuleysi á hitrn bóginn, lélegt
fæði og óvönduð og illa gerð klæði, er lam-
andi fyrir líkama og sál. Hvað stendur að
baki hinni máttugu tízku? Er hún tákn
menningar? Er það ein tilraunin til þess að
skapa heimsborgarann og sameina þjóðim-
ar, og er þá æskilegt að þjóðbúningar legg-
ist niður? Ég held að tízkan sé fyrst og
fremst stórgróðafyrirtæki, sem búið er að
ná óhóflegu valdi í veröldinni. Án efa er
heppilegt að til séu alþjóðlegir búningar,
sem hæfi ákveðnum störfum undir svipuð-
um skilyrðum, og sem almennt eru notaðir
í borgum þegar menn óska að iiverfa í hóp-
inn, en ég tel það vafasamt að sá geti verið
góður heimsborgari, sem hirðir lítt um ein-
kenni sinnar eigin þjóðar. Með því að
hlynna að verðmætum heima fyrir, og fyrst
og fremst þeim, sem eru í tengslum við
sögu, náttúru og eðli þjóðarinnar, leggur
hver þjóð hinn happadrýgsta skerf til heims-
menningarinnar. Það er sagt að alll sé fall-
valt í heimi hér og fyrr en varir er allt okk-
ur tilheyrandi orðið að forngripum, en
samt er þó dálítill munur á endingu og líf-
rænu gildi hlutanna. Tízkuklæðnaður
breytist með árstíðunum, en sumir þjóð-
búningarnir hafa haldizt óbreyttir að heita
má öldum saman. íslenzki búningurinn er
á svo miklu hrörnunarstigi, bæði livað út-
liti og notkun viðvíkur, að vafasamt er hvort
hann á sér viðreisnar von.
Ef til vill gera menn sér ekki almennt
grein fyrir því, hve lítið er orðið um ís-
lenzkan búning til daglegrar notkunar í
Reykjavík. Vinkona mín, sem sómir sér sér-
staklega vel í bolbúningi sínum, sagði mér
frá smáatvikum, sem bera vott um hvernig
börn líta á íslenzka búninginn. Við dagleg
störf er hún í hvítum vinnuslopp til hlífðar.
Eitt sinn er hún hafði lokið störfum og er
að klæða sig úr sloppnum, segir lítill dreng-
ur, sem þar var viðstaddur: „Hún amma
mín á líka svona kjól.“ Barninu er ekki
ljóst að þetta sé þjóðbúningurinn, það er
bara skrítinn kjóll, sem hæfir eldri konum.
Eitt sinn á förnum vegi kölluðu til hennar
tvær litlar stúlkur 4—5 ára gamlar: „Kona,
ertu jarðarfararkona?" „Hvers vegna haldið
þið það?“ „Hún amma og hún Sigga frænka
eru með svona pils og svona sjal jægar þær
fy]gja.“
Svo er viðhorf unga fólksins. Ég spurði
nýlega unga stúlku, sem var að fara á kvöld-
vöku stúdenta, hvort henni liefði aldrei
komið til liugar að eignast íslenzkan bún-
ing. „Ef ég ætlaði að dvelja í sveit mundi
ég sennilega vilja eiga peysuföt eða upp-
hlut, en mér finnst ég ekki vera svo merki-
leg að ég geti leyft mér að vera öðruvísi en
aðrir, og mig skortir kjark til Jiess að þola
að verða til athlægis.“ „Yrðir þú þá til at-
hlægis, ef þú mættir á kvöldvöku stúdent-
anna í íslenzkum búningi?" „Já, áreiðan-
lega.“
Peysufatadagar skólanna bera ekki vott
um að þjóðbúningurinn sé í heiðri hafður.
Sérstaklega ekki í Verzlunarskólanum, Jiar
sem piltarnir klæða sig jafnframt í eins fá-
ránleg karlmannsföt og þeim er unnt að ná
í, eins og til að sýna hve úrelt og hjákátlegt
þetta allt saman er.
Þetta virðist vera viðhorf unga fólksins
a. m. k. Jiað, sem er mest áberandi.
En hvernig lítur hið glögga gestsauga
þjóðbúning okkar? Það fer sjálfsagt ýmsum
sögum um það, en ég ætla að segja frá um-
mælum listakonu einnar, sem dvakli hér á
stríðsárunum. Hún liafði séð íslenzkan há-
tíðabúning, sem er um það bil 100 ára
gamall og er mesti kostagripur. Vakti hann
50
MELKORKA