Melkorka - 01.12.1956, Síða 8

sér til rúms og kóramenningin breiddist út
um landið. Ýmislegt úr baðstofunni hefur
verið þaggað niður með aðhlátri og okkar
helzta sérkenni bælt niður, dysjað, eins og
gert var við misyndisfólk.
20. öldin, sem gefið hefur okkur lista-
safn og Þjóðleikhús, Þjóðminjasafn og út-
varp og symfóníuhljómsveit hefur týnt
niður og farið á mis við ýmislegt; gömul
kona sem ég heyrði kveða inni í litlu stein-
húsi uppi í sveit, gerði þessar stórkostlegu
framfarir að engu, í kvæðalagi þessarar
gömlu konu var eitthvað ólýsanlegt en sem
mig langarþó til að reyna að lýsa: jafnskjótt
og hún myndaði tón var líkt og hann hrap-
aði í vissum tónskala, sem eyra mitt var ó-
vant að heyra, en líkja má því við þegar
strengur er sleginn og slaknar á honum um
leið. Áhrifin voru seiðmögnuð. Þetta var
hinn íslenzki tónn, sem hafði nærst hér, fest
rætur og staðnað. Þetta var rödd, sem hljóm-
að hafði eins um aldir og mátti heyra forn-
eskju í hljómunum. Við erum í þann veg að
slíta sambandinu.
Rímurnar eru skáldskapur þjóðar, sem
lifir við liörð kjör, eldgos, ísa, ófrelsi og er
einangruð frá öðrum þjóðum. í aldaraðir
voru húsakynni hvorki mikil né glæsileg,
sumstaðar var vistarvera fólksins uppi yfir
fjósinu og var hitinn frá kúnum eina upp-
hitunin. Fólkið hélt til í baðstofunni, svaf
þar um nætur, en á kvöldin og í skamm-
deginu sat það þar við vinnu sína, oft var
þá einhver fenginn til að kveða rímur til
þess aðlétta fólkinu vinnuna. Jón Thorodd-
sen segir frá því eitthvað á þá leið: „meðan
kvæðamaður kvað, gekk nálin hraðar og
rokkurinn söng glaðlegar, fólk réri sér og
sá sem fléttaði hnykkti fast við hverja hend-
ingu eftir því sem kvæðamaður hóf og herti
röddina." Ekki var óvenjulegt að duglegir
kvæðamenn flökkuðu milli bæja og kvæðu
rímur sínar og var þeim þá vel tekið.
Snemma hefur rímnakveðskapur byrjað.
Sagt er frá kvæða-Önnu í annálum 1424.
Rímurnar voru líka skáldskapur þjóðar,
sem átt hafði gullaldarbókmenntir, ljóð-
skáld hennar höfðu ort kvæði sín konung-
um og þáðu laun fyrir, sem lesa má á göml-
um bókum. Skáldskapur hafði verið útflutn-
ingsvara og þjóðaríþrótt. Skáldamálið forna,
eins og það kemur fram í rímunum var arf-
leifð frá þessari gullöld. í skáldskaparmál-
um Snorra-Eddu segir frá öllum heitum
og kenningum sem til taks þurfa að vera í
skáldskap á mönnum og guðum, náttúru-
öflum, hlutum ýmsum svo og ósýnilegum
verum. Ekkert heitir þar sínu rétta nafni,
þó væri réttara að segja að liver hlutur liefði
mörg nöfn og öll þau nöfn hafi skáldin orð-
ið að Jjekkja. Skáldamál þetta er tekið til
notkunar við rímurnar eins og viss skrá sem
alltaf var til taks. Oft er þetta mál erfitt, en
fólk verið furðu naskt að rýna í það og
skilja.
Fólk bjó oft við slíkar Jrrengingar að
undrurn sætir hvernig Jjjóðin hafi lifað af.
Það gefur að skilja að fólk lærir að nýta sér
allan efnivið hins harðbýla lands út í æsar,
og nýtnin verður að sama skapi á andlega
sviðinu sem einangrunin er nær því algjör.
Það hagga engir straumar né bókmennta-
stefnur þjóðinni um margar aldir og hin
heimalærða iðja hennar, rímumar, tekur
alltaf á sig fastari mynd og fellur í þrengri
skorður með hverri öld sem líður.
Það má heimfæra þjóðlögin undir það
sama, [)au daga hér uppi vegna einangrun-
ar og takmarkast sumpart af því hljóðfæri
sem notast er við, annaðhvort fiðlu eða lang-
spili. Söngmaður reynir að fá tilbrigði í
lögin með ringjum og dúllum á öllum
mögulegum stöðum í laginu. Það má segja,
að íslenzki hljómurinn sé fimmundarhljóm-
ur og algengasta tóntegundin lýdísk, þótt
erfitt sé að heimfæra svo breytilegt sem
íslenzku lögin, undir eina og vissa tónteg-
und.
Lögin eru stutt og þunglamaleg og oft
raunaleg, og í þessari sérstæðu tóntegund,
sem hin ófullkomna fiðla og liið hálftóna-
lausa langspil skorða.
72
MELKORKA