Samtíðin - 01.05.1940, Qupperneq 21

SAMTÍÐIN
17
ágreiningur milli véraldlegs valds
og kirkjuvaldsins um vaxtafyrir-
komulagið, og taldi kirkjan sig eina
eiga að ráða slíku. Réð kirkjan hér
mestu í þessum efnum fram til siða-
skiptanna um miðja 16. öld. Eftir
siðaskiptin giltu hér norsk og dönsk
Iög um leiguburð af peningum. Voru
hér ýmsar tilskipanir gildandi, en
engar merkar, nema ef vera skyldu
ákvæðin um refsingu fyrir óleyfi-
lega vexti, sem um eitt skeið giltu
hér. Samkvæmt þeim skyldi allur
höfuðstóllinn upptækur á konuugs-
horð, ef ólevfilegir vextir voru tekn-
ir. Hirði ég' ekki um að fara hér
frekar út i vaxtalöggjöfina, frá því
að kaþólska kirkjan misti yfirráð
vfir henni og þar lil tilskipun um
leiguburð af peningum gekk hér í
gildi 27. maí 1859, en i henni voru
nýmæli. Var hún hér að öllu levti
í gildi til 1890 og að nokkru til árs-
ins 1933. Samkvæmt þessari tilskip-
un áttu vextir af láni, trygðu með
veði i fasteign, að vera 4%, en ef
vanskil urðu á greiðslu afhorgana,
höfuðstóls og vaxta, skyldi greiða
1% í dráttarvexti. í öllum óveð-
trygðum peningaviðskiptum manna
á milli voru vextir óátaldir og fóru
eftir samkomulagi aðilja. Ef teknir
voru hærri vextir af fasteignaveð-
láni en hér að ofan getur, var slikt
lögbrot, sem refsa átti með fésekt,
sem ákveðin var i tilskipuninni
fjórfaldur til tuttugfaldur sá ágóði,
sem ólöglega hafði verið tekinn, ef
það sannaðist til fulls. Annars átti
að ákveða sektina eftir málavöxt-
'iiii. t>essi tilskipun var samin á ein-
földu og þróttlausu máli, sem litla
eða euga áreynslu þoldi. Þannig
voru rangteknir vexlir alls ekki end-
urkræfir, og lántakaudinn, sem mis-
gert var við, átti enga saksókn á
hendur lánveitanda. Ríkisvaldið átti
eitt saksókn út af brotum á tilskip-
uninni, og í ríkissjóð áttu sektir að
renna. Það er hagnýt og allheppi-
leg' lagaþekking', að þekkja laganna
veiku hlið. Þannig munu menn
nokkuð fljótt hafa fundið, að til-
skipunin hannaði ekki afföll af pen-
ingum, eða skvldaði lánveitanda
ekki til að greiða höfuðstól verð-
bréfsins að fullu. Mun það hafa
verið um 1890, sem farið var að
laka afföll af peningum, er lánaðir
voru út á veð í fasteignum. Mun
þessi affallapólitík hafa orðið hér
all-almenn og víðtæk, er fram liðu
stundir, og ekki hafa verið talin
hrot á anda eða orðalagi tilskipun-
arinnar. Rreytingar voru gerðar á
þessai'i tilskipun með lögum nr. 10,
7. febr. 1890. Með þeim lögum voru
6% vextir leyfðir af veðlánum í
fasteign, en að öðru leyti giltu á-
kvæði tilskipunarinnar um refsingu
fyrir brot. Óveðtrygð lán voru látin
óátalin um vaxtaburð, en vanskila-
vaxtaviðbótin féll niður. Ef ekki var
samið um vaxtauj)])hæðina, átli hún
að vera 4% eftir síðastnefnum lög-
um. Gekk þetta svona til ársins
1933. Með gildistöku laga um hann
gegn okri, dráttarvexti o. fl., nr. 73,
19. júní 1933, féll úr gildi tilskij)-
unin frá 1859 og lögin frá 7. febr.
1890. Þessi lög eru miklu fullkomn-
ari en hin fvrri. Samkvæmt þeim
skulu vextir af láni, sem trygt er
með veði í fasteign, vera 6%, en i