Samtíðin - 01.10.1961, Side 7

8. blað 28. árg,
IMr. 276
Október 1961
SAMTlÐIN
HEIIUILISBLAÐ TIL SKEHflUTllNAR OG FRÓÐLEIKS
SAMTIÐIN kemur út mánaðarlega nema í janúar og ágúst. Ritstjóri og útgefandi: SigurSur
Skúlason, Reykjavík, sími 12526, pósthólf 472. Afgreiðslusími 18985. Árgjaldið 65 kr. (erlendis 75
kr.), greiðist fyrirfram. Áskriftir miðast við áramót. Áskriftum og áskriftargjöldum veitt mót-
taka í Bókaverzlun ísafoldar, Austurstræti 8. — Félagsprentsmiðjan hf.
Ðraumur um tteykjavúk
Á ÞESSU herrans ári liefiu- þess verið minnzt
á myndarlegan ixátt, að höfuðstaður okkar er
orðinn 175 ára. Þess var þörf. Bærhin hefur að
undanförnu vaxið svo, að undrum sætir. Hann
á að því Ieyti sammerkt við erlendar stórborg-
ir, að margir íbxíar Iians komast ekld lengnr
til þess að fylgjast með vexti lxans og viðgangi.
Fáir gerþekkja liann neina þá helzt stöðvabíl-
stjórar. Unga fólkið þekkir ekki þróunarsögu
Reykjavíkur, allt það frumstæði, sem borgin er
vaxin úr. Og elztu íbúar bæjarins skilja tæp-
lega, hvernig stórborgin hefur getað skapazt á
jafn stuttum tima. Þetta fræildi Reykjavíkur-
kynningin 1961 rnn.
Reykjavík er tákn hins styrkasta, sem býr
í íslenzku þjóðinni. í sköpun hennar liafa vold-
ugustu drauinar íslendingsins rætzt með meiri
ólíkindum en nokkur nuiður kunni að sjá fyrir.
Við vitum því miður ekki gjörla, livað Skúla
fógeta dreymdi í þessum efnum. En geðþekk
er minningin um hinn rnikla „föður“ höfuð-
staðarins.
Síðan komu iangir timar fátæktar og böl-
sýni. Margar lirakspár dimdu eins og hregg-
viðri á lágreistu liúsaþyrpingnnni í kvosinni.
En loks hófst ævintýrið: hinn hraðfara vöxtur,
þegar brotizt var úr viðjum örbirgðar og smæð-
ar. Stórbrotnasta ljóðskáld þjóðarinnar, Einar
Benediktsson, kvað á þjóðminningardaginn
1897:
við vommi fast hún vaxi senn
og verði stór og rík.
Enguni manni var betur trúandi tii að skynja,
hvað koina skyldi. Og það voru ekki framlágir
Uienn, sem minntust 175 ára afmælis borgar-
innar „við fjarðasimd og eyjaband" í ágúst-
mánuði í simiar.
Nafn Reykjavíkur hefur nú öðlazt liljóm um
víða veröld. Við utanbæjarmenn, sem ungir
lögðum leið okkar til höfuðstaðarins að sækja
okkur ögn af menntun, erum stoltir af að liafa
gerzt Reykvíkingar, enda þótt hjarta sveita-
mannsins bærist lönguni í brjóstum okkar. Og
Reykjavík ber þess ýmsar minjar, að liún er
borg dreifbýlisins. Henni Iiefur verið dreift í
allar áttir í stað þess að endurbyggja miðbæ-
inn fyrst í stórborgarstíl. Og nú er miðbærinn
orðinn vandamál á ýmsa lund. Hann særir feg-
urðarskyn þeirra inanna, sem unna borginni
heitast.
Það var í júlí í simiar, að Reykvíldng nokk-
urn dreymdi undarlegan draum. Hann þóttist
staddur í Lækjargötu. Þar var allt í rústmn
og stórfelldar byggingarframkvæmdir á döf-
inni. Hópur ungra, starfsglaðra iðnaðarínanna
var álengdar að verki. Einn þelrra gekk til
dreymandans og sagði:
Við eru menn næstu kynslóðar. Ég er t. d.
sonur manns, sem nú er aðeins rúmiega tví-
tugur. Við liöfum bundizt samtökimi um að
endurreisa liinn gamla miðbæ. Við höfum skap-
að nýtt almenningsálit. Eigendur þessara gömlu
liúsa munu smám saman afhenda okkur þau
góðfúslega samningsbundið til niðurrifs gegn
væntanlegri Iilutdeild í þehn stórhýsum, sem
við munum reisa á rústimi þeirra. Þín kynslóð
sldpulagði úthverfin, gerði dreifbýlisborg. Við
ætlum að skapa veglegan, háreistan miðbæ
þeirrar borgar.
Hann benti á gamla Iðnskólaliúsið við Vonar-