SunnudagsMogginn - 02.10.2011, Síða 21

2. október 2011 21
 Móðir Mohammed Bouazisi
hratt af stað atburðarás sem
henni hafði ekki órað fyrir er mynd-
band af mótmælum sem hún stóð
fyrir var sett á Facebook.
U
ngur Túnisbúi, Mohammed Bouazisi, kveikti í sjálfum sér
hinn 17. desember sl. eftir að lögregla bannaði honum að
selja ávexti og grænmeti í heimabæ sínum. Atburðurinn
kom af stað mótmælaöldu ungs fólks í heimabæ hans, Sidi
Bouzid, þar sem atvinnuleysi ungs fólks var mótmælt. Þegar mynd-
bandi af mótmælum, sem móðir Bouazizi stóð fyrir, var dreift á Face-
book sáu fréttamenn arabísku sjónvarpssstöðvarinnar Al Jazeera það og
birtu í fréttum sínum. Þegar Bouazizi lést af sárum sínum hinn 4. janúar
höfðu mótmælin breiðst út um allt Túnis og víðar. Í grein Economist
nýverið segir Marc Lynch, sem er sérfræðingur í fjölmiðlum Mið-
Austurlanda, að samskiptavefir og gervihnattasjónvarpsstöðvar hafi í
sameiningu beint athyglinni að arabíska vorinu. Samskiptavefir dreifðu
myndum af mótmælum í Túnis og komu í veg fyrir að mótmælin yrðu
barin niður af stjórnvöldum. Þess í stað hrökklaðist forseti landsins til
23 ára, Zine El-Abidine Bin Ali, frá völdum.
Einungis nokkrum mánuðum áður en Bouazisi kveikti í sér hafði
starfsfólk Al Jazeera farið á námskeið þar sem því var kennt að nýta sér
samskiptavefi í fréttaöflun. Á þessum tíma var Al Jazeera ekki með
fréttamenn í vinnu í Túnis, ekkert frekar en flestar helstu fréttaveitur
heims. Bandaríska sjónvarpsstöðin CNN hefur farið svipaða leið og eru
fleiri þúsund borgaralegir blaðamenn skráðir hjá iReport-vef CNN og
koma þeir frá öllum löndum heims. Þegar jarðskjálftinn reið yfir Japan í
mars og flóðbylgja fylgdi í kjölfarið með skelfilegum afleiðingum
byggðist umfjöllun CNN að stóru leyti á efni frá borgaralegum blaða-
mönnum, sem sendu frá sér titrandi myndskeið tekin á farsíma, enda
gerðust hlutirnir það hratt að ekki var möguleiki á að sjónvarpsstöðin
gæti fangað hörmungarnar með eigin fréttamönnum. Slíkar frétta-
uppsprettur vekja alltaf spurningar um hvort rétt er greint frá en yf-
irmenn CNN segja að allar upplýsingar séu kannaðar áður en þær fara í
loftið. Fréttavefur breska ríkisútvarpsins, BBC, hefur einnig farið þessa
leið.
Þegar Norðmaðurinn Anders Behring Breivik framdi hryðjuverkin í
Ósló og Útey hinn 22. júlí sl. var settur upp Twitter-vefur á mbl.is þar
sem birtar voru stuttar fréttir um leið og þær bárust. Eins var fólk beðið
að hafa samband ef það var á staðnum og gæti veitt upplýsingar eða
sent myndir. Þetta skilaði nokkrum fréttum á mbl.is.
Eldfimar
fréttir
 Fréttir af hryðjuverkunum í
Noregi fóru eins og eldur í sinu
um netheima föstudaginn 22.
júlí sl. Fjölmiðlar nýttu sér sam-
skiptavefi til þess að hafa upp á
fólki sem gæti veitt upplýsingar
um það sem var að gerast. Þeg-
ar slíkar hörmungar verða vill
fólk fá fréttir strax og leitar þá á
netið eftir upplýsingum.
setningin efnisins breytist ekki, deyr svona dagskrá með
síðasta hlustanda sínum, engir nýir bætast í hópinn,“
segir Þorsteinn.
Netið frábær viðbót
Aðspurður segir Þorsteinn að netið sé frábær viðbót við
fjölmiðlun, með fullt af kostum, og fullt af göllum. „Gall-
ana sjá allir sem reyna að reka fjölmiðilinn. Það er gríð-
arlega erfitt að fá áskrifendur og auglýsingapláss ákaflega
takmarkað. Netið er hinsvegar staðnað að mörgu leyti.
Það er ekki nóg að vera fyrstir með fréttirnar, framsetn-
ing efnisins skiptir gríðarlega miklu máli ef efnið á að
vekja áhuga. Það sem er spennandi er að sjónvarpsvæðing
netsins er að mörgu leyti stutt komin, á þann hátt að net-
ið búi sjálft til gæðaefni. Það er nóg af YouTube efni alls
staðar, en það vantar gæðaefni ef svo má segja. Um leið
vantar líka tekjumódelið fyrir slíka framleiðslu en iTunes
og fleiri miðlar hafa sýnt fram á vilja notenda til að greiða
fyrir efni sem þeir hafa áhuga á,“ segir Þorsteinn sem
meðal annars rekur vefinn Þetta líf. Þetta líf.
RÚV sinnir fréttaskýringum hörmulega
Ítarlega unnar fréttaskýringar og fréttaskýringaþættir
verða sífellt minna áberandi í íslenskum fjölmiðlum.
Margir vilja kenna bágri fjárhagsstöðu fjölmiðla um en
hver er skoðun Þorsteins á þessu: „Þetta er gömul saga og
ný í íslenskum fjölmiðlum. Það sem vekur mesta furðu er
að sá fjölmiðill sem nýtur mestrar fyrirgreiðslu á íslensk-
um fjölmiðlamarkaði, Ríkisútvarpið, sinnir þessari frétta-
skýringaskyldu sinni alveg hörmulega. Það er fyrst og
fremst við ritstjóra að sakast, ekki peningaleysi. Þetta
snýst um hvernig mannskapnum á ritstjórnunum er ráð-
stafað, á hvað fréttastofurnar vilja í rauninni leggja
áherslu. Fréttablaðið er gott dæmi um þetta. Það er engin
eftirspurn eftir flestum fréttunum sem eru í blaðinu og al-
veg furðulegt að þeim mannskap sem þó er til staðar,
skuli ekki leyft að blómstra betur í að finna og skrifa eigið
efni.
Það sama má segja um Morgunblaðið sem hefur elt
þennan „smáskammta“ fréttastíl síðustu ár og þar er gott
dæmi um algerlega tilgangslausa afþreyingarframleiðslu.
Morgunblaðið hefur um árabil státað af bestu blaða-
ljósmyndurum á Íslandi, en flestallar ljósmyndirnar í
blaðinu eru skemmtiefni; „börnin fá sér ís, gamla fólkið
leikur sér í golfi eða hannyrðum“. Það er engin eftirspurn
eftir afþreyingu í fjölmiðlum, nema í huga ritstjóra og
eigenda blaðanna, lesendur vilja alvöruefni,“ segir Þor-
steinn.
Samskiptavefir eru ekki fjölmiðlar
Líkt og rakið er hér til hliðar hefur hlutur samskiptavefja
aukist og fréttaflutningur færst að einhverju leyti yfir á
þá. Þorsteinn segir að það sé óhætt að segja að Facebook
og Twitter og fleiri slíkir miðlar séu það sem er mest
spennandi við nútímafjölmiðlum. Um leið eru þeir við-
bót, einhverskonar alheims dagbækur þar sem fólk getur
skrifað og birt myndir strax, svona persónuleg upplifun af
heiminum sem um leið getur breytt heiminum, líkt og
arabíska vorið er gott dæmi um. Jafnframt er mikilvægt
að muna að þetta eru ekki fjölmiðlar. Fjölmiðlar lúta allt
öðrum lögmálum en einstök upplifun manneskjunnar;
þeir eiga að hafa heildarmyndina, útskýra hlutina og gera
okkur grein fyrir orsök og afleiðingu. Þetta er hægt á gera
á ótal vegu en fellur aldrei úr gildi. Góð fréttamynd, góð
fyrirsögn, góð grein, þetta er það sem við þurfum á að
halda í öllum þessum myndum, neti, dagblöðum, útvarpi
og sjónvarpi, og það er ekki tilviljun að ég nefni þetta í
þessari röð. Netið verður svona einskonar hornsteinn í
fjölmiðluninni, dreifingunni, í tölvunni og símanum, það
er á hreinu. En gæðin verða að koma úr hinum grunn-
unum, þeim leiðum sem við kunnum þegar til að segja
sögur og miðla fréttum og efni. Að því leyti er netið ekk-
ert nýtt!,“ segir Þorsteinn að lokum.
Þorsteinn J. Vilhjálmsson: Fjölmiðlar á Íslandi eru frekar umkomulausir gagnvart öllum þeim miklu og spennandi mögu-
leikum sem blasa við í fjölmiðlun nútímans og þeir verða að átta sig á breyttri notkun fjölmiðla.
Morgunblaðið/Golli