SunnudagsMogginn - 02.10.2011, Blaðsíða 22

22 2. október 2011
P
abbi minn er sterkari en pabbi þinn,“
var hrópað. Þannig deildu strákarnir í
götunni. Og þar sem ekki var hægt að
styðja hina mikilvægu fullyrðingu
neinum rökum vann sá sem gat hrópað hærra
eða sá sem var sjálfur betur að sér í slags-
málum en aðrir. Ekki eru til neinar heimildir
um að eina leiðin til að fá niðurstöðu, sem sagt
sú að láta pabbana slást, hafi verið reynd. En
með auknum þroska fór málflutningurinn
smám saman á örlítið hærra plan. Ekki þó hjá
öllum.
Evran er klettur
Sjálfur forseti Alþýðusambandsins kýs að halda
sig á smástrákaplaninu þegar hann ber saman
evru og íslenska krónu. „Evran sem klettur í
hafinu miðað við krónuna“ hefur samfylking-
arvefurinn Eyjan eftir Gylfa forseta ASÍ. Hvað á
að felast í þessari breiðsíðu-yfirlýsingu? Pabbi
minn er sterkari en pabbi þinn? Hefur einhver
deilt um að mynt sem er sameiginleg fyrir
fjölda þjóða sé fyrirferðarmeiri í viðskiptum en
þjóðarmynt lítils ríkis? Hvað hefur stærðin að
gera með þau álitaefni sem nú eru uppi?
Sænska krónan er smámynt í samanburði við
evru, ef horft er til fjölda notenda. En samt
segja ákafir Evrópusinnar í Svíþjóð núna að
þeir muni ekki mæla með upptöku evru í því
landi meðan þeir fái pólitískan anda dregið. Og
mörg önnur dæmi sambærileg og nýleg mætti
nefna sem er þó óþarft. Það sem nú er rætt um
hvarvetna, nema hjá þeim sem eru pólitískt
vankaðir heimaalningar, er að sameiginleg
mynt gangi ekki upp fyrir fjölda þjóða sem
haldi efnahagslegu fullveldi sínu að mestu,
þótt á sama svæði séu.
Þannig er allt í einu komið, að um þessa
niðurstöðu er ekki lengur deilt í Evrópu. Þar
hefur enginn vitiborinn maður þá afstöðu sem
fraus föst í Samfylkingunni fyrir einhverjum
árum.
Deiluefnið er skýrt
En þótt niðurstaðan sé ekki lengur umdeild og
á daginn hafi komið að efasemdarmenn um
evruna höfðu rétt fyrir sér og það hafi bitur
reynsla staðfest, þá er vissulega deilt um hver
viðbrögðin eigi að vera. Það er þroskað deilu-
efni. Það er ekki „pabbi minn er sterkari en
pabbi þinn“-röksemdafærslan sem enn dugar
harðfullorðnu fólki upp á Íslandi. Deiluefnið
hefur því færst til. Óumdeilt er orðið að sam-
eiginleg mynt hentar ekki efnahagslega full-
valda þjóðum. Spurt er: Eiga viðbrögðin að
verða þau að hætta hinni dýrkeyptu tilraun
með evruna eða að uppfylla það skilyrði sem
vantar upp á, svo hún fái þrifist: að skerða
efnahagslegt fullveldi þjóða og auka á móti
valdið í Brussel svo það megi duga evrunni?
Þessi veruleiki allur er tiltölulega nýr. Völlur
umræðunnar hefur verið markaður á ný. Þessi
staða var ekki uppi þegar Samfylkingunni
tókst að þvinga svikula og sveigjanlega forystu
Vinstri grænna til verka í skiptum fyrir völd og
standa að aðildarumsókn að ESB fyrir tveimur
árum. Meirihlutavilji til að ganga í ESB var
ekki fyrir hendi í þinginu og nú hafa hinar al-
mennu forsendur sem ákafamenn hafa vænt-
anlega haft fyrir umsókn sinni einnig brostið.
Umsóknin sem byggð var á sögulegum svikum
og óheilindum er nú einnig byggð á brostnum
forsendum.
„Evran er sem klettur í hafinu,“ segir sam-
fylkingarmaðurinn í forsetastól ASÍ. Það er
ekki endilega gott að hafa „kletta í hafinu“
þrátt fyrir jákvæða notkun orðtaksins, sem á
að minna á þá staðfestu sem allt brotnar á. En
evran hefur því miður reynst fjölmörgum
þjóðum sá klettur sem þeirra fley brotnaði á.
Hún var táknmynd hins ofursterka sem ekki
gat brugðist. Hún var farkostur allra inn í
framtíð, farkostur sem ekki gat sokkið. Þess
vegna hefur henni verið líkt við Titanic. Titanic
var glæsifley sem gat ekki sokkið og rakst á ís-
klett í hafinu. Farkosturinn var flottur og dýr
og dásamaður mjög. Tilfinnanlegt fjárhagslegt
tjón var því af skipsskaðanum, en var þó
aukaatriði hjá manntjóninu. Nú er óhemjuleg-
um fjármunum hent úr ríkissjóðum og seðla-
bönkum til að reyna að bjarga evrunni, en þó
fyrst og fremst andliti og orðspori forsprakk-
anna og flokkanna sem komu henni á.
Ósveigjanlegar kröfur eru gerðar til almenn-
ings í veikustu löndunum svo tryggja megi til-
veru evrunnar umfram allt annað. Hvarvetna
er þrengt að þeim sem minnst hafa. Og samúð
pótentátanna er ekki með þeim, heldur gervi-
guðinum þeirra, evrunni. Líka hjá þeim sem
síst skyldi hér uppi á Íslandi.
Og eftirleikurinn á einnig fyrirmynd
Og þetta ógeðfellda viðhorf minnir mjög á eft-
irleikinn eftir Titanic-slysið fyrir tæpri öld.
Haft hefur verið í flimtingum allan þann tíma
að hljómsveitin skuli hafa spilað á meðan
skipið hallaðist og sökk. Það er svo sem ekki
skrítið að sú mynd lifi. En hljómsveitin var
ekki verkfæri. Hana skipuðu ungir, lágt
launaðir menn. Einn af þeim var Jock Hume.
Hann spilaði á fiðlu sína á meðan Titanic sökk.
Lík hans var á meðal 190 annarra sem kap-
alskipið Nackay-Bennet náði um borð og flutti
í land í Halifax. (Yfir þúsund lík fundust aldr-
ei.) Lík af farþegum á fyrsta farrými voru sett
í kistur og flutt á hestvögnum í líkhús. En lík
áhafnarmeðlima og farþega af þriðja farrými
voru geymd á ís í leiðinni í land og flutt frá
borði í handvögnum. Launagreiðslur til Jocks
fiðluleikara voru stöðvaðar miðað við kl 20
mínútur yfir 2 eftir miðnætti, augnablikið sem
skipið fór í hafið. Föður hans var síðan sendur
reikningur upp á um 50 pens, þar sem
ógreidd laun fiðluleikarans höfðu ekki dugað
fyrir látúnshnöppum á búningnum hans. Þeg-
ar fjölskyldan spurðist fyrir um hvort skipa-
félagið gæti flutt lík hans heim til Englands
var því jánkað, en þó aðeins ef greiðsla á
flutningskostnaði þess yrði reidd fram.
Sex mánuðum síðar eignaðist fiðluleikarinn
ungi dóttur. Nú hefur sonur hennar skrifað
bók um eftirleikinn, sem hann segir að hafi
jafnvel verið óhugnanlegri en skipsskaðinn
sjálfur. Aldrei var haft samband við ættingja
þeirra sem fórust, ef frá er talinn reikning-
urinn fyrir skrauthnöppunum. Í næstum öld
hefur engum þótt ástæða til að nefna einu orði
að þeim hafi þótt miður hvernig fór. Stjórn-
arformaður félagsins sem rak Titanic, Bruce
Ismay, var auðvitað um borð í skipinu á
jómfrúarsiglingu þess. Hann kom sér í björg-
unarbát með konum og börnum. Hann tók
aldrei til sín eða fyrirtækisins neina ábyrgð á
því hvernig fór, þótt hann hefði látið fjarlægja
16 björgunarbáta af skipinu, þar sem það var
jú ósökkvanlegt. Dóttursonur fiðluleikarans
hefur rekist á margt sem vekur furðu nú og er
Reykjavíkurbréf 30.09.11
Pabbi minn er víst sterkari en p