Morgunblaðið - 11.06.2011, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 11.06.2011, Blaðsíða 22
22 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. JÚNÍ 2011 Biskupsmálið svokallaða má í raun rekja allt aftur til ársins 1963 er tvær systur segjast hafa orðið fyrir kynferð- islegri áreitni af hálfu Ólafs Skúlason- ar sem síðar varð biskup. Það mál kom þó ekki fram fyrr en mörgum árum síðar og eftir að Sigrún Pálína Ingv- arsdóttir steig fram og tjáði sig um sína reynslu af samskiptum við Ólaf. 1988átti Sigrún Pálína fund með þá- verandi biskupi yfir Íslandi, Sigurbirni Einarssyni. Hún sagði honum frá kyn- ferðislegu ofbeldi sem hún sagði Ólaf hafa beitt sig árið 1978. Sigurbjörn kom á fundi Sigrúnar og Ólafs en sá fundur leiddi ekki til sátta. Sigrún seg- ist hafa vonað að Sigurbjörn myndi að- hafast í málinu en ?Ólafur varð biskup og það hafði gríðarleg áhrif á mig?. 1994 sagði Sigrún sr. Pálma Matthías- syni í Bústaðakirkju frá samskiptum sínum við Ólaf. Bað hún Pálma að koma málinu áfram, en þau greinir á um hvort og með hvaða hætti hann hafi brugðist við þeirri bón hennar. 1995 fór Sigrún á fund Vigfúsar Þórs Árnasonar, sóknarprests í Grafarvogs- kirkju. Hann sagðist ekkert geta gert og olli Sigrúnu vonbrigðum er hann, ári síðar, lýsti í fjölmiðlum ?fullu trausti? á biskup Íslands, er Lang- holtskirkjudeilan stóð sem hæst. 1996 komu ásakanir um kynferðisbrot Ólafs Skúlasonar fyrst opinberlega fram. Snemma árs sendi Sigrún Pálína sitt fyrsta erindi til siðanefndar Prestafélagsins þar sem hún lýsti mál- inu og kvartaði undan viðbrögðum sr. Pálma og sr. Vigfúsar. 15. febrúar 1996 lauk siðanefnd mál- inu formlega og sagði sættir hafa náðst milli sr. Vigfúsar og Sigrúnar, en vísaði ?öðrum afurðum? málsins til stjórnar Prestafélagsins. Málið átti með ýmsum hætti aftur eftir að koma inn á borð siðanefndar. 22. febrúar sendi Ólafur formlegt er- indi til ríkissaksóknara þar sem hann óskaði eftir opinberri rannsókn á meintum ærumeiðingum í hans garð af hálfu Sigrúnar Pálínu og tveggja annarra kvenna sem þá höfðu stigið fram. 1. mars gaf kirkjuráð, sem sr. Karl Sig- urbjörnsson, síðar biskup, átti sæti í, út yfirlýsingu þar sem ásakanir á hendur Ólafi voru harmaðar. 2. og 3. mars sömdu Sigrún, sr. Karl og sr. Hjálmar Jónsson yfirlýsingu til að lægja öldurnar. Sigrún segir yfirlýs- ingunni hafa verið breytt og setning, þar sem hún sagðist standa við orð sín, verið fjarlægð. 2008lést Ólafur Skúlason og dóttir hans, Guðrún Ebba, leitaði til kirkj- unnar og sagði frá ofbeldi sem hún varð fyrir af hálfu föður síns. Lítið hafði þá verið rætt um biskupsmálið í mörg ár. Í kjölfarið var skipuð rann- sóknarnefnd til að fara yfir viðbrögð þjóðkirkjunnar frá upphafi til enda. Upphaf bisk- upsmálsins í hnotskurn BAKSVIÐ Hjörtur J. Guðmundsson hjorturjg@mbl.is Ljóst er að þjóðkirkjan brást konun- um sem leituðu til hennar á árinu 1996 með ásakanir á hendur Ólafi Skúlasyni, þáverandi biskupi Ís- lands, að sögn Róberts Spanó, for- manns rannsóknarnefndar kirkju- þings. Skýrsla nefndarinnar var gerð opinber í gær. ?Kirkjan hefur að okkar mati brugðist við meðferð þessa máls með því að taka ekki við þessum einstak- lingum og fjalla um mál þeirra af sanngirni og virðingu og með fagleg- um og vönduðum hætti,? segir Ró- bert. Skort hafi á að kirkjan fylgdi þessum málum eftir með þeim hætti í samræmi við þau gildi og grundvall- arhugsjónir sem hún standi fyrir. Ennfremur væri ljóst að gerð hafi verið mistök í meðferð málsins af hálfu þjóðkirkjunnar á ýmsum stig- um þess. Fram kemur í skýrslu rann- sóknarnefndarinnar að viðbrögð presta og annarra starfsmanna kirkj- unnar við málinu hafi einkennst ?af ráðaleysi og skorti á faglegum og vönduðum vinnubrögðum.? Sú álykt- un eigi einnig við um viðbrögð kirkj- unnar á árunum 2008 til 2010 þegar málið kom aftur til kasta hennar. Á hinn bóginn sagði Róbert að ekki mætti horfa framhjá því að kirkjan hafi sýnt viðleitni ?til þess að laga og betrumbæta hlutina.? Sagðist hann vona að með gerð skýrslu nefndar- innar gæti kirkjan gert enn betur í þeim efnum. Mistök á ýmsum stigum Meðal þess sem rannsóknarnefnd- in gerir athugasemdir við er aðkoma sr. Vigfúsar Þórs Árnasonar að stuðningsyfirlýsingu við Ólaf Skúla- son 5. janúar 1996 í ljósi þess að hann hafi þá nokkrum mánuðum áður tek- ið við Sigrúnu Pálínu Ingvarsdóttur, einni þeirra kvenna sem ásakað hafa Ólaf um kynferðisbrot, sem sálusorg- ari og hlustað á frásögn hennar af því að hann hafi beitt hana kynferðisof- beldi árið 1978. Þá eru gerðar sérstakar athuga- semdir við þá ákvörðun sr. Baldurs Kristjánssonar, þáverandi varafor- manns Prestafélags Íslands, sem einnig gegndi trúnaðarstarfi gagn- vart Ólafi sem biskupsritari og ritari kirkjuráðs, að sitja áfram fundi stjórnarinnar í febrúar og mars 1996 þegar erindi þeirra þriggja kvenna sem sakað höfðu biskup um kynferð- isbrot voru til umfjöllunar í henni. Þá er einnig fundið að því að stjórn Prestafélagsins hafi ekki krafist þess að Baldur viki sæti. Rannsóknarnefndin telur enn- fremur að þeir kirkjuráðsmenn sem stóðu að stuðningsyfirlýsingu við Ólaf 1. mars 1996 hafi gert alvarleg mistök með því að gefa hana út op- inberlega á sama tíma og einstakir þættir málsins voru til meðferðar á viðeigandi vettvangi hjá siðanefnd og stjórn Prestafélagsins, ekki síst þar sem Ólafur var forseti ráðsins. Stuðningsyfirlýsing Prófasta- félags Íslands 7. mars sama ár er gagnrýnd á sömu forsendum en fram kemur að líta verði svo á að sú yf- irlýsing fullnægi þeim skilyrðum að vera talin tilraun til þess að þagga málið niður. Sáttahlutverkið mistök Sú ákvörðun Karls Sigurbjörns- sonar, þáverandi sóknarprests í Hall- grímskirkju, að taka að sér að leita sátta á milli Ólafs og Sigrúnar Pálínu 2. mars 1996, daginn eftir að hann átti aðkomu að yfirlýsingu kirkju- ráðs, fól í sér yfirsjón af hans hálfu að mati rannsóknarnefndarinnar sem telja verði mistök. Þá hafi ennfremur verið gerð mis- tök við móttöku kirkjuráðs á erindi Guðrúnar Ebbu Ólafsdóttur, dóttur Ólafs, 27. mars 2009, sem óskaði eftir fundi með ráðinu til að segja sögu sína en fram hefur komið að faðir hennar beitti hana kynferðisofbeldi þegar hún var barn og unglingur. Þá hafi erindi hennar aldrei verið svarað formlega. Morgunblaðið / Golli Ólafur Skúlason Hlutverk rannsóknarnefndar kirkjuþings var að meta hvort kirkjunnar þjónar hefðu gerst sekir um vanrækslu, mistök eða þöggun. Tók ekki á málinu af sanngirni og virðingu L50098 Segir þjóðkirkjuna hafa brugðist þeim einstaklingum sem leituðu til hennar Skýrsla rannsóknarnefndar kirkjuþings Hjörtur J. Guðmundsson hjorturjg@mbl.is Valdabarátta innan þjóðkirkjunnar hafði veruleg áhrif á það í hvaða far- veg ásakanir á hendur Ólafi Skúla- syni um kynferðisbrot fóru að mati rannsóknarnefndar kirkjuþings. Margir kirkjunnar menn hafi talið að málið væri runnið undan rifjum andstæðinga Ólafs innan kirkjunnar til þess að reyna að koma á hann höggi. Þannig kom meðal annars fram í málflutningi Karls Sigurbjörns- sonar, biskups Íslands, fyrir nefnd- inni að bæði í kirkjuráði árið 1996 þegar málið var orðið opinbert og í Prófastafélaginu hafi verið menn sem hafi verið ?mjög ákveðnir í því að þetta væri bara pólitík.? Karl sat þá í kirkjuráði en Ólafur sótti það mjög stíft að báðar þessar stofnanir lýstu opinberlega yfir stuðningi við sig í málinu. Það gerðu þær síðan í mars það ár, kirkjuráð fyrst og Pró- fastafélagið nokkrum dögum síðar. Fór sínu fram óhikað Sr. Baldur Kristjánsson, sem þá var kirkjuráðsritari, sagði fyrir rannsóknarnefndinni að ekki mætti gleyma því að kirkjuráð væri þröng- ur hópur þar sem menn yrðu miklir vinir. ?Ólafur fullyrti alltaf við menn að það væri ekkert til í þessu. Þetta væri misskilningur og þetta væri lygi og þvættingur og menn trúðu honum bara.? Fram kemur í skýrslu rannsókn- arnefndarinnar að ekki leiki á því vafi að haft hafi áhrif á framgöngu kirkjunnar manna í málinu að ásak- anirnar beindust að æðsta yfirmanni þjóðkirkjunnar. ?Þá verður ráðið af framburði þeirra sem fyrir nefndina komu að áhrif Ólafs Skúlasonar á samstarfs- menn sína og aðra starfsmenn kirkj- unnar voru verulega mikil. Bisk- upinn hafi verið með mikinn og ráðandi persónuleika, hann hafi far- ið sínu fram og óhikað látið í ljósi af- stöðu sína um stöðu málsins. Menn hafi verið dregnir í dilka sem ann- aðhvort ?með honum eða á móti?. Hafi hann þannig með framgöngu sinni haft mótandi áhrif á aðgerðir einstaklinga sem að málinu komu,? segir í skýrslunni. ?Menn trúðu honum bara? L50098 Viðbrögð kirkjunnar manna stjórnuðust einkum af valdabaráttu, ?ráðandi persónuleika? Ólafs Skúlasonar og hollustu við æðsta yfirmann þjóðkirkjunnar Karl Sigurbjörnsson Sr. Baldur Kristjánsson Sr. Geir Waage, sóknarprestur, lýsti því fyrir rannsóknar- nefnd kirkjuráðs þegar Ólafur Skúlason reyndi í lok janúar árið 1996 að fá hann til að stinga gögnum um ásakanir um kynferðisbrot í garð Ólafs undir stól en Geir var þá for- maður Prestafélags Íslands. Fram kom að Geir hafi harð- neitað að verða við því og hafi þá Ólafur orðið ?snöggvondur, mjög reiður.? Geir sagðist hafa haldið að Ólafur ætlaði að leggja hendur á sig svo reiður hafi hann orðið. Hafi hann öskrað á Geir og sagt hann til skammar fyrir kirkjuna. Hélt að Ólafur hefði ætlað að leggja hendur á sig Sr. Geir Waage

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.