Morgunblaðið - 27.09.2011, Blaðsíða 29

MENNING 29
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 27. SEPTEMBER 2011
Gulu“ tónleikar SÍ á fimmtu-dagskvöld voru undirföstu forskriftinni Töfra-sprotinn – goðsögn í lif-
andi lífi, kenndri við aðalgesta-
stjórnanda sveitarinnar Gennadíj
Rostdestvenskíj sem mun vel að
henni kominn, hvort heldur af glæst-
um ferli sem auðsæjum árangri. Að-
sóknin var líka eftir því góð, jafnvel
þótt enginn væri einleikarinn að
þessu sinni, og hafa þó stjörnuvirtú-
ósar ævinlega skipt miklu hvað það
varðar.
Dagskráin var óvenju aðskilin í
tíma; fyrsta atriði frá 1788 en síð-
ustu tvö frá árinu 1926, og því ekki
alveg ljóst hvað vakti fyrir með
verkavali, nema ef væri til að sýna
hvað stjórnandinn er víðfeðmur –
hafi einhver haldið að rússnesk eða
slavnesk verk væru honum tamari
en önnur. Það mun þó fjarri sanni,
enda sýndu innsæ tök leiðtogans það
glögglega.
Samt verð ég að viðurkenna að
ekki féll mér allt jafn vel í Haydn-
skotinni 39. óbólausu hljómkviðu
Mozarts og í seinni verkunum – sízt í
heldur silalegum I. þætti, þó að
meistaralegur Andante-þátturinn
flæddi „eins og olía“ (meðal uppá-
haldslíkinga Mozarts!) af óviðjafn-
anlega angurværum þokka.
Hljómsveitin var fámenn að hætti
Vínarsveita tilurðartímans og því
ekki laust við að trufla hvað síðróm-
antískar pedalpákurnar glumdu
óþarflega mikið í lágtíðnivænni
heyrð Eldborgar. Yfirtónasnauðari
barokk- eða snemmklassísk ket-
ilbumbustærð hefði að líkindum
tryggt betra jafnvægi.
Síðasta hljómsveitarverk Sibelius-
ar sem varðveitzt hefur, Tapiola fyr-
ir stóra hljómsveit með þreföldum
tréblásurum, var fyrst eftir hlé. Það
rifjaði ósjálfrátt upp vangaveltur um
hvað olli því að hinum finnska Orfeifi
þagnaði harpan síðustu 30 æviárin –
hugsanlega að frátöldum verkunum
sem hann kvað hafa brennt í kyrr-
þey 1946. Með því að 1998 barði und-
irritaður eigin augum meintan bál-
fararstað þeirra, kakalóninn í
Ainolu, var óneitanlega freistandi að
bera hljómamál fyrstu sinfóníanna
saman við harmóníska meðferð loka-
verksins aldarfjórðungi síðar og
íhuga hvað gæti verið hæft í til-
gátum innfæddra þar eystra um að
Sibelius hafi ekki fundið sig í mód-
ernisma millistríðsáranna.
Sé nokkuð að marka niðurstöðuna
var hún sú, að þrátt fyrir talsvert
kryddaðra hljómferli en í fyrr-
nefndum verkum ber Tapiola enn
ótvíræð tónöl merki, og hugmyndir
nútímalanda tónskáldsins því
kannski ekki alveg úr lausu lofti
gripnar. En hvað sem því annars líð-
ur, þá stendur þetta meistaraverk
fyllilega fyrir sínu. Sömuleiðis var
túlkun þeirra Rostdensvenskíjs í
alla staði glæsileg, enda var nostrað
við styrkbrigði og safaríkan skógar-
andblæ verksins svo nautn var að.
Hin sópandi tæra Sinfóníetta
Leosar Janaceks skartaði miklu
pjátri – heilum 13 aukatrompetum
uppi á kórsvölum í útþáttunum (I &
V) – og hákrómaður fanförublær
þeirra í hálfgerðum bandarískum
anda minnti mann svo á ólympískt
lúðrakall Johns Williams frá Los
Angeles-leikunum 1984 að veðjandi
væri á að kvikmyndatónskáldið hafi
a.m.k. vitað af verki Janaceks þegar
það hófst handa. Merkilegt var að
sjá og heyra hvað rússnesski
maestróinn gat laðað fram mikla
snerpu með lítilli líkamsorku, og
kom þar fram í hnotskurn sann-
kölluð klassísk list þess að „fela“
listina.
Svanasöngur Sibeliusar?
Eldborg í Hörpu
Sinfóníutónleikarbbbbn
Mozart: Sinfónía nr. 39. Sibelius: Ta-
piola. Janácek: Sinfóníetta. Sinfóníu-
hljómsveit Íslands. Stjórnandi: Gennadíj
Rosdestvenskíj. Fimmtudaginn 22.9. kl.
19:30.
RÍKARÐUR Ö.
PÁLSSON
TÓNLIST
Morgunblaðið/Eggert
Aðalgestastjórnandinn Rosdestvenskíj stýrði SÍ fimmtudaginn sl.
Ég er eiginlega kominn á þáskoðun að Let EnglandShake PJ Harvey sé bestaplata ársins. Það þarf
a.m.k. eitthvað mikið að gerast til að
því áliti mínu verði hnekkt. Platan er í
raun og sann löng hugleiðing mann-
eskju um land sitt og samfélag; hvað
það hefur gert henni og meðbræðrum
hennar og -systrum og hvaða þýðingu
það hefur í huga hennar. Flutning-
urinn allur er ekkert minna en rosa-
legur, undir allri framvindu er óræð-
ur tilfinningahiti, söngur Harvey og
mögnuð tónlistin hrífa mann með sér
og maður finnur sterkt að þetta er
greinilega flytjandanum afskaplega
mikilvægt, það er greinilega verið að
reyna að koma einhverju hjartans
máli til skila, líkt og um nokkurs kon-
ar uppgjör sé að ræða. Svona slær
þetta Íslendinginn þannig að þið get-
ið ímyndað ykkur hvaða hughrifum
þetta getur komið í gang hjá Eng-
lendingunum sjálfum.
Harvey ákvað að dýpka verkefnið
enn frekar með því að láta gera
myndband eða nokkurs konar ör-
mynd við hvert og eitt lag. Upp-
runalega stóð til að gera heimild-
armynd um gerð plötunnar en
samstarf hennar og ljósmyndarans
Seamus Murphys, sem sá um leik-
stjórn, þróaðist hægt og bítandi út í
þessar öllu listrænari áttir. Murphy
er margverðlaunaður frétta-
ljósmyndari, hefur m.a. einbeitt sér
að stríðshrjáðum svæðum, og eru ör-
myndir þessar hans fyrstu skref í
kvikmyndagerð.
Örmyndir á frekar við en mynd-
bönd þar sem áferðin stígur rækilega
út fyrir þann ramma sem við eigum
að venjast úr hefðbundnum tónlistar-
myndböndum. Murphy ferðaðist um
þvert og endilangt England til að
safna efni og hann skreytir hvert og
eitt lag með ljóðrænum stemmum,
hvort heldur frá ökrum eða ströndum
eða fólki á gangi um götur, og reynir
með því að byggja undir umfjöllunar-
efni hvers lags. Ljósmyndir hans
koma þá einnig við sögu. Þessar
myndir eru hver annarri líkar, svipað
tempó í gangi og ekkert kemur á
óvart þannig séð. Reynsluleysi Murp-
hys á þessu sviði virðist honum fjötur
um fót í einhverjum tilfellum. Lögin
eru svo brotin upp með myndskeiðum
þar sem tónlistarmaðurinn sjálfur
sést spila parta úr lögunum, ýmist
einn eða með hljómsveit sinni, og eru
þeir partar til muna áhugaverðari en
landslagsrammarnir, þó að allt vinni
þetta saman á endanum. Fyrir for-
fallna aðdáendur eingöngu.
England, ó England …
Listamaðurinn Magnað verk PJ Harvey, Let England Shake, er dýpkað með
tólf örmyndum sem eru fyrstu skref Seamus Murphys í kvikmyndagerð.
RIFF: Háskólabíó og
Norræna húsið
Let England Shake
bbbnn
Leikstjóri: Seamus Murphy. Aðal-
hlutverk: PJ Harvey, liðsmenn sveitar
hennar og England. Bretland, 2011. 75
mínútur. Flokkur: Tónlistarmyndir.
ARNAR EGGERT
THORODDSEN
KVIKMYNDIR
Bandaríski leikarinn Sean Penn
átti þátt í því að tveir bandarískir
ferðamenn voru látnir lausir í Íran
miðvikudaginn sl. eftir tveggja ára
vist þar í fangelsi. Penn ræddi við
forseta Venesúela, Hugo Chavez,
og bað hann að þrýsta á forseta Ír-
ans, Mahmoud Ahmadinejad, um
lausn mannanna, skv. frétt Reuters.
Reuters
Öflugur Leikarinn Sean Penn.
Penn kom að lausn
tveggja fanga
Kortasalan í fullum gangi!