Árbók VFÍ - 01.06.1993, Blaðsíða 370

368 Árbók VFÍ 1992/93
framtíðinni einnig að aðstoða þessar þjóðir við að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að
mæta slíkum ógnum.
4.3 Úrdráttur úr erindi dr. Mary B. Anderson
Gegnum markaðinn eru ótvíræð tengsl milli umhverfis og þjóðarhags.
Taka þarf upp notkun svonefndra mengunarkvittana. Hér er átt við, að öll mannleg starf-
semi orsakar mengun af einhverju tagi. Því ætti að vera mögulegt - þar sem unnt er að verð-
leggja umhverfið - að skapa markað fyrir slíkar kvittanir milli hinna betur og verr settu í þess-
um efnum.
Við getum talað um náttúruatburði. Þeir eru ekki af hinu illa nema þeir hafi áhrif á mannslíf,
mannleg samfélög eða efnahag manna.
Náttúruhamfarir geta verið af hinu góða, eins og stórbætt hafnarskilyrði í Vestmannaeyjum
eftir gos, bera ljósan vott um.
En að sjálfsögðu hljótast margvísleg neikvæð áhrif af náttúruhamförum. Dr. Anderson
nefnir fjögur:
- Beinn kostnaður vegna dauðsfalla, limlestinga, björgunarkostnaðar,
endurreisnarkostnaðar o.fl.
- Obeinn kostnaður t.d. vegna þess sem ekki kemst í framkvæmd vegna hamfaranna.
- Afleiddur kostnaður t.d. verðhækkanir sem leiða til halla á viðskiptajöfnuði.
- Aðstoð við samfélög sem hafa orðið fyrir náttúruhamförum veldur stundum því sem
nefna mætti hörmungar númer tvö, því að hjálparsveitirnar komi oft fram sem
hernámslið hinna vel meinandi. Þeim sem aðstoðar njóta finnst, að allar lausnir berist
að utan.
Jarðskjálftinn í San Francisco 1989 með uppruna í Loma Prieta fjöllum var mikill atburður,
sem olli margvíslegu tjóni, en hann flokkast ekki undir náttúruhamfarir af því að hann orsakaði
ekki langvarandi upplausnarástand eða hættu. Ef þessi skoðun er samþykkt, eiga
náttúruhamfarir sér ekki lengur stað í þróuðum löndum nema þá kjarnorkuslys sem eru af
mannavöldum.
Lokaorð Anderson eru á þá leið, að við verðum að finna leiðir til að nýta rannsóknir okkar
og niðurstöður með þeim hætti, að við björgum ekki einungis mannslífum, heldur styðjum
einnig við vfsindamenn, verkfræðinga og íbúa þróunarlandanna til að auka hæfni þeirra sjálfra
til að bjarga eigin lífi. Einhver góður maður sagði: „Sumir vilja gefa fólki fisk, aðrir vilja
kenna því að veiða“. Anderson vill láta telja sig í flokki hinna síðarnefndu.
5 Nýjar hugmyndir um varnir og viðbúnað
Á ofangreindri ráðstefnu voru haldin mörg önnurmjög athyglisverð erindi. Sem dæmi má nefna
erindi Russell R. Dynes frá háskólanum í Delaware í Bandaríkjunum. Þar kom fram allnýstár-
leg hugmynd um hamfarastjórnun (Disaster Manegement) og viðbrögð við náttúruhamförum.
Sá möguleiki er fyrir hendi að menn dragi rangar ályktanir og taki upp miður árangursríka
stefnu á þessu sviði. Rætur þeirra hefðbundnu aðferða (Conventional Models) er viðhafðar
hafa verið hingað til í flestum nútíma samfélögum, ná alla leið aftur til seinni heimsstyrjaldar-
innar, þegar almannavarnir voru ekkert annað en ákveðinn hluti varnarkerfis landa gegn óvina-
árásum. I flestum þjóðfélögum skipa herir landanna veigamikinn sess í almannavörnum. Eftir