Fréttablaðið - 02.03.2013, Blaðsíða 16

2. mars 2013 LAUGARDAGUR| SKOÐUN | 16
Aukinn agi í hagstjórn er
algengt viðkvæði í opin-
berri umræðu um þess-
ar mundir enda krafan
um að hemja verðbólgu
og draga úr hagsveiflum
hávær. Vitundarvakningu
um nauðsyn aukins aga
ber að fagna og er hún
vonandi vísir að umbótum
á þessu sviði, enda gæti
öguð hagstjórn orðið ein
mesta búbót fyrir íslensk
heimili og fyrirtæki ef vel
tekst til í þessum efnum. Umræð-
an nú í aðdraganda komandi
kosninga gefur hins vegar til-
efni til hóf legrar bjartsýni, enda
virðast fáir tilbúnir til að útlista
hvað nákvæmlega er átt við með
auknum hagstjórnaraga. Hófleg
bjartsýni virðist einnig viðeig-
andi þegar horft er til umræðunn-
ar um peningastefnuna, þar sem
fáir virðast í raun reiðubúnir til
að stíga þau skref sem þörf er á
til þess að ná verðbólgunni varan-
lega niður.
Í kjölfar viðamikillar úttektar
Seðlabanka Íslands á valkostum
Íslendinga í gjaldmiðils- og gengis-
málum (sjá Sérrit nr. 7 og almenna
samantekt á niðurstöðum hennar í
38. og 39. tölublaði Vísbendingar,
september 2012) hafa sumir jafn-
framt sett ákall um aukinn aga í
hagstjórn í samhengi við spurning-
una um heppilegasta fyrirkomu-
lag gjaldmiðlamála hér á landi og
virðast telja að með bættri hag-
stjórn verði umræðan um aðild að
stærra myntsvæði í raun óþörf.
Bætt hagstjórn mun hins vegar
ekki leysa öll þau vandamál sem
tengjast sjálfstæðum gjaldmiðli á
litlu myntsvæði. Enn verður það
áleitin spurning hvort heppilegt
sé fyrir land með jafn lítinn þjóð-
arbúskap og Ísland að hafa eigin
gjaldmiðil. Helstu ástæður þess
verða raktar hér á eftir.
Margvíslegur kostnaður
Eins og rakið er í skýrslu Seðla-
bankans fylgir því ýmis beinn og
óbeinn kostnaður að hafa eigin
gjaldmiðil, sérstaklega í litlu opnu
hagkerfi. Þar má t.d. nefna að
beinn kostnaður af því að þurfa að
skipta úr einum gjaldmiðli í annan
í milliríkjaviðskiptum gæti numið
um 5-15 ma.kr. á hverju ári eða allt
að rúmlega tíunda hluta vöru- og
þjónustuafgangs síðasta árs. Er
þá þjóðhagslegur kostnaður sem
fylgir því að erfiðara er að nýta
hagkvæmni stærðarinnar á litlu
myntsvæði, t.d. við rekstur eigin
greiðslumiðlunar, ekki tekinn með
í reikninginn.
Íslenskt fjármálakerfi er jafn-
framt ákaflega smátt og dýrt í
rekstri. Markaðsaðilar eru fáir,
velta er tiltölulega lítil og kostn-
aður við að stunda viðskipti er
hlutfallslega hár. Þannig eru t.d.
einungis þrír markaðsaðilar á
gjaldeyrismarkaði og mismunur
kaup- og sölutilboða (hefðbundinn
mælikvarði á skilvirkni markaða)
u.þ.b. tvö- til þrefalt hærri
en meðal annarra þróaðra
ríkja. Þetta endurspeglast
í meiri gengissveiflum hér
á landi og hærri innlend-
um vöxtum. Rannsóknir
sem birtar eru í skýrslu
bankans gefa þannig til
kynna að álag á innlenda
raunvexti gæti lækkað
um 1½ prósentu við það
að verða hluti af stærra
myntsvæði. Það gæti að
öðru óbreyttu leitt til
þess að innlendur fjármagnsstofn
stækkaði og landsframleiðsla á
mann hækkaði varanlega um 2%.
Gengissveiflur geta verið hluti
af eðlilegri aðlögun hlutfallslegs
verðs í kjölfar efnahagssveiflna
(t.d. þegar gengi krónunnar lækk-
ar í kjölfar efnahagsáfalls). Þær
eru því ekki endilega skaðlegar
í sjálfu sér og jafnvel æskilegar
að því leyti sem þær endurspegla
breytingar í efnahagslegum skil-
yrðum. Sveiflur í gengi krónunn-
ar virðast hins vegar vera meiri
en skýra má með breytingum í
efnahagslegum skilyrðum þjóðar-
búsins og virðast að stórum hluta
sjálfsprottnar, eins og rakið er í
skýrslu bankans. Slíkar sveifl-
ur eru til þess fallnar að kynda
undir óstöðugleika í stað þess að
auðvelda aðlögun þjóðarbúsins að
efnahagsskellum.
Það sem meira er, þá benda rann-
sóknir til þess að slíkar gengis-
sveiflur geri fyrirtækjum, sér-
staklega litlum og meðalstórum,
erfiðara um vik að hasla sér völl
á alþjóðlegum mörkuðum, t.d.
þar sem langur aðdragandi er að
slíku aðgengi sem krefst fjárfest-
ingar og markaðsstarfsemi sem
miklar gengissveiflur geta fyrr en
varir kippt grundvellinum undan.
Þetta skiptir máli í litlum þjóðar-
búskap eins og þeim íslenska þar
sem smæð heimamarkaðarins
setur stærðarhagkvæmni í fram-
leiðslu, rekstri og markaðsstarf-
semi þröngar skorður sem þátttaka
í alþjóðaviðskiptum getur aflétt.
Nýleg skýrsla McKinseys bend-
ir einmitt á tiltölulega lágt fram-
leiðnistig sem einn helsta dragbít
efnahagsframfara hér á landi.
Aðrar rannsóknir benda til þess
að eigin gjaldmiðill geti virkað
sem hindrun á innflæði beinnar
erlendrar fjárfestingar. Þær sýna
t.d. að í kjölfar upptöku evrunnar
hafi bein erlend fjárfesting á milli
evruríkjanna aukist um 30%, sam-
runum fyrirtækja þvert á landa-
mæri evrusvæðisins fjölgað og
fleiri alþjóðleg fyrirtæki valið að
nota evrusvæðið sem starfsstöð
sína. Aðild að stærra myntsvæði
virðist einnig leiða til aukinna
viðskipta við önnur lönd. Í skýrslu
bankans er fjallað um fjölda rann-
sókna sem benda til þess að aðild
að evrusvæðinu hafi að jafn-
aði leitt til varanlegrar aukning-
ar utanríkisviðskipta. Miðað við
miðgildi þessara rannsókna gæti
aukningin hér á landi numið 70
ma.kr. á ári, sem samsvarar ríf-
lega 60% vöru- og þjónustuafgangs
síðasta árs. Aðrar rannsóknir
benda til að auknum utanríkisvið-
skiptum fylgi varanleg hækkun
innlends tekjustigs og miðað við
ofangreinda aukningu utanríkis-
viðskipta og niðurstöður þessara
rannsókna gæti landsframleiðsla
á mann hækkað varanlega um 3%.
Óljós ábati
Eins og rakið er hér að ofan fylgir
því nokkur kostnaður að reka
eigið myntkerfi í jafn litlum þjóð-
arbúskap og þeim íslenska. Þenn-
an kostnað þarf að vega á móti
mögulegum ábata eigin gjald-
miðils sem unnt er að nýta til að
bregðast við sértækum íslenskum
efnahagsskellum, en eins og rakið
er í skýrslu Seðlabankans virð-
ist íslensk hagsveifla lítt tengd
hagsveiflu annarra þróaðra ríkja
sem bendir til þess að sveigjan-
leg gengisstefna sé heppileg fyrir
íslenskan þjóðarbúskap.
Að mörgu leyti er hægt að hugsa
sér þennan gengissveigjanleika
sem tryggingu sem hægt er að
virkja þegar á bjátar í þjóðarbú-
skapnum. Því má líta á kostnaðinn,
sem lýst er að ofan, sem iðgjald
tryggingarinnar. Allir eru sam-
mála um að skynsamlegt sé að
kaupa sér tryggingu gegn áföll-
um. Hún má hins vegar ekki kosta
of mikið, sérstaklega þegar höfð
er í huga ein af meginniðurstöð-
um skýrslu Seðlabankans að auk-
inn gengissveigjanleiki virðist
ekki hafa dregið úr hagsveiflum í
litlum ríkjum og að sveiflur í gengi
krónunnar endurspegli einungis að
litlu leyti aðlögun að innlendum
efnahagsskellum. Krónan virð-
ist því lítt hafa dugað til að sinna
því sveiflujöfnunarhlutverki sem
keypt er dýru verði.
Bætt hagstjórn mun gera okkur
kleift að nýta betur kosti sveigjan-
legs gengis eigin gjaldmiðils og
draga úr kostnaði við að reka svo
smátt myntkerfi. Það breytir þó
ekki því að áfram mun fylgja því
nokkur kostnaður og þótt vissu-
lega muni koma tímabil þar sem
sveigjanlegt gengi getur auðveld-
að aðlögun í kjölfar áfalls er ábat-
inn til lengri tíma ekki augljós.
Spurningin um krónuna verður
því áfram til staðar.
Höfundur er aðalhagfræðingur
Seðlabanka Íslands og meðlimur í
peningastefnunefnd bankans. Þær
skoðanir sem hér koma fram þurfa
ekki að endurspegla skoðanir bank-
ans eða annarra nefndarmanna pen-
ingastefnunefndar.
Spurningin um krónuna
FJÁRMÁL
Þórarinn G.
Pétursson
aðalhagfræðingur
Seðlabanka Íslands
➜ Bætt hagstjórn mun gera
okkur kleift að nýta betur
kosti sveigjanlegs gengis
eigin gjaldmiðils og draga
úr kostnaði við að reka svo
smátt myntkerfi .
En þetta fór svona, maður veit ekki
alveg hvað þetta fólk er að hugsa.
Jón Gnarr borgarstjóri var svekktur en sló samt á létta strengi
þegar í ljós kom að Reykjavík fær ekki að halda World Out leikana
árið 2017, eins og sóst hafði verið eft ir.
Ég er ekki að segja að þetta sé stútfullt
af hakki, en við notum sojahakk til að
drýgja auk þess sem nautakraftur er í
vörunni sem krydd.
Magnús Níelsson hjá Gæðakokkum var undrandi eft ir að í ljós kom
að í tveimur kjötvörum fyrirtækisins reyndist ekkert kjöt vera.
Og þar fara menn að velta fyrir sér
hvers konar breytingum þurfi að koma
fram á RÚV til þess að skapa meira jafnvægi
í umfjöllun þess fjölmiðils.
Styrmir Gunnarsson segir stjórnarandstöðufl okkana vera farna að
velta því fyrir sér hverja eigi að „setja út í kuldann“ og hverjum eigi
að „umbuna“. Honum fi nnst það skondið.
Við þurfum
nú fyrst að fá
eitthvert fylgi.
Mér finnst bara
allt of snemmt að
segja til um það.
Svo svaraði Katrín
Jakobsdóttir, formaður
Vinstri grænna, spurningu
blaðamanns um það
hvort ályktun um Evrópu-
sambandið liðkaði fyrir
mögulegri stjórnarmyndun
við Samfylkinguna eft ir
kosningar.
UMMÆLI VIKUNNAR
ORÐ VIKUNNAR
23.02.2013 ➜ 01.03.2013