Fréttablaðið - 02.03.2013, Blaðsíða 8

2. mars 2013 LAUGARDAGUR| FRÉTTIR | ASKÝRING | 8
STEFNA UM LAGNINGU RAFLÍNA Í JÖRÐU
Þeirri skoðun hefur vaxið ásmegin
á síðustu árum að háspennulínur
valdi óásættanlegri sjónmengun í
náttúru Íslands. Fyrir vikið hefur
sú krafa orðið háværari að slíkar
línur verði í auknum mæli lagðar
í jörð. Raunar er þegar orðin venja
að notast við jarðstrengi fremur en
loftlínur þegar háspennulínur með
lága spennu eru lagðar enda hag-
kvæmari í slíkum tilfellum. Við
hærri spennu eru jarðstrengir
hins vegar umtalsvert dýrari.
Landsnet, sem rekur flutnings-
kerfi raforku, hefur kynnt fram-
tíðarsýn um mikla uppbyggingu
á raforkukerfinu sem þykir ekki
lengur standast kröfur. Munar
svo miklu á kostnaðinum við þess-
ar línugerðir að flutningsverð raf-
orku gæti allt að því þrefaldast ef
tekin yrði ákvörðun um að fram-
vegis yrðu allar háspennulínur
lagðar í jörð. Slík hækkun myndi
þýða 40% hækkun á raforkuverði.
Engin pólitísk stefnumótun er
hins vegar til um þessi mál eins
og Landsnet hefur kvartað undan.
„Það er ekki hægt að ætlast til
þess að eitthvað eitt fyrirtæki
fari að taka ákvörðun með jafn
miklar samfélagslegar afleiðing-
ar. Það er stjórnvalda að gera það,“
segir Þórður Guðmundsson, for-
stjóri Landsnets. Til að fá botn í
þessi mál samþykkti Alþingi þann
1. febrúar 2012 þingsályktunartil-
lögu þar sem kveðið var á um skip-
an nefndar til að móta stefnu um
lagningu raflína í jörð.
Náðu ekki saman um stefnu
Formaður nefndarinnar var valinn
Gunnar Svavarsson, fyrrverandi
alþingismaður, en auk þess áttu
sæti í hópnum fulltrúar Lands-
nets, Landverndar, landeigenda á
áhrifasvæði ráðgerðra raflína og
nokkurra annarra hagsmunaaðila.
Nefndin skilaði lokaskýrslu til
Steingríms J. Sigfússonar atvinnu-
vegaráðherra 11. febrúar. Þar eru
settar fram fjórar megin tillögur
sem eru kynntar hér til hliðar. Þó
má segja að nefndinni hafi mis-
tekist helsta ætlunarverk sitt því
í bókun formanns segir:
„Nefndin náði ekki á starfstíma
sínum að leggja fram eina beina
tillögu um nákvæma stefnu eða
vinnutilhögun um það hvenær
jarðstrengur eða loftlína skuli
valin við flutning eða dreifingu á
rafmagni.“
Segja má að tvö sjónarmið hafi
tekist á í nefndinni. Í fyrsta lagi
sjónarmið Landsnets sem Þórður
Guðmundsson lýsir svo: „Við
höfum talað fyrir því að allar línur
á lágum spennum fari í jörðu en
að við hærri spennu fari línur
almennt ekki í jörðu nema sérstak-
ar aðstæður réttlæti það. Það gætu
þá verið náttúru minjar, nálægð við
flugvöll og fleira í þeim dúr.“
Meta umhverfisáhrif jarðstrengja
Í öðru lagi er það sjónarmið Land-
verndar sem vill skoða málin í víð-
ara samhengi. Guðmundur Ingi
Guðbrandsson, framkvæmdastjóri
Landverndar, sat í nefndinni.
„Við lögðum áherslu á að það
yrði litið náið á þörfina fyrir að
byggja raflínu og að kortlagt yrði
fyrir hverja það væri gert. Því ef
einungis er litið til þarfar almenn-
ings er alls ekki þörf á jafn stórum
línum og sums staðar er verið að
tala um,“ segir Guðmundur og
heldur áfram: „Við lögðum einn-
ig áherslu á að umhverfisáhrif
jarðstrengja væru metin rétt
eins og loftlína þannig að hægt
væri að bera saman áhrifin af
þessu tvennu. Í sumum tilvikum
eru meiri áhrif af jarðstreng en í
öðrum af loftlínu. Þá lögðum við
áherslu á að litið væri til mengun-
arbrotareglu umhverfisréttar sem
gerir ráð fyrir því að sá sem kallar
á að það þurfi að byggja línu borgi
fyrir hana. Þannig að ef einhver
stórkaupandi raforku gerir það að
verkum að leggja þarf stærri línu
en ella þá borgi stórkaupandinn
umframkostnaðinn.“
Steingrímur J. Sigfússon,
atvinnuvegaráðherra, hefur kynnt
skýrsluna í ríkisstjórn og þá verð-
ur hún á næstunni rædd í viðkom-
andi þingnefndum.
Verður að bæta öryggi
Steingrímur segir að frekari vinna
sé fram undan og þó nefndin hafi
ekki náð utan um málin í heild
sinni sé skýrslan engu að síður
áfangi. Þar sé að finna samstöðu
um ákveðin meginatriði sem, að
hans mati, færi hlutina í rétta átt.
„Ég held þó að þetta stóra og
knýjandi mál þurfi frekari skoð-
unar við. Það þarf til að mynda að
útkljá það á hvers konar áætlana-
gerð þessi mál eiga að byggja. Á
að byggja á kerfisáætlun Lands-
nets og þá í breyttu umhverfi þar
sem allir geta komið sínum sjón-
armiðum á framfæri snemma í
ferlinu? Eða á að færa þetta yfir
í einhvers konar rammaáætlun?
Þessari spurningu er enn ósvarað
og jafnframt þeirri hvort réttast
sé að færa ákvörðunarvaldið frá
framkvæmdaraðilanum.“
Loks segir Steingrímur að brýnt
sé að fá botn í þessi mál enda þurfi
að leggjast í uppbygginu á raforku-
kerfinu á næstu árum. „Það þarf
að mæta þörfum og halda áfram að
bæta öryggi í kerfinu eins og áföll
síðustu mánaða sýna okkur. Það
eina sem ég get fullvissað menn
um er að þessi mál verða tekin til
alvarlegrar skoðunar þar sem litið
verður til langrar framtíðar.“
Mistókst að móta stefnu um raflínur
Nefnd sem móta átti stefnu um lagningu raflína í jörð tókst ekki að ná samstöðu um stefnumótun í málaflokknum. Landsnet stefnir að
því að leggjast í mikla uppbyggingu á flutningskerfi raforku á næstu árum en ekki hefur fengist botn í deilur um jarðstrengi og loftlínur.
HÁSPENNULÍNUR Landsnet hefur kynnt áætlanir um mikla uppbyggingu á
flutnings kerfi raforku á næstu tíu árum. FRÉTTABLAÐIÐ/ANTON
Magnús Þorlákur
Lúðvíksson
magnusl@frettabladid.is
➜ Breyta þarf vinnuferli í kringum
kerfisáætlun Landsnets og inn-
leiða þriðju raforkutilskipun
Evrópuþingsins inn í landslög
samkvæmt EES-samningnum þar
sem finna má verkferla við vinnu
slíkra áætlana.
➜ Framvegis þarf að setja fram
valkostagreiningu fyrir einstakar
framkvæmdir.
➜ Setja skal fram almenn viðmið
um hvenær jarðstrengur skuli
vera valinn umfram línu þrátt
fyrir kostnaðarauka og aðrar
grundvallarreglur.
➜ Leggja skal aukna áherslu á rann-
sóknir, bæði umhverfisrannsóknir
og hagfræði- og kostnaðargrein-
ingar.
Tillögur nefndarinnar
Deilur um hvort leggja eigi raflín-
ur í jörðu hafa staðið í vegi fyrir
uppbyggingu raforkukerfisins
síðustu ár. Skýrasta dæmið um
það er ráðgerð framkvæmd við
nýja háspennulínu á Reykjanesi.
Landsnet hefur í sjö ár undirbúið
framkvæmdina sem er að mati
fyrirtækisins nauðsynleg með
tilliti til raforkuöryggis. Ýmislegt
hefur þó komið upp á. Lengi vel
stóð sveitarfélagið Vogar í vegi
fyrir framkvæmdinni þar sem
það taldi heppilegra að leggja
línuna í jörð en sem loftlínu.
Vogar féllu frá þeirri andstöðu
sinni á síðasta ári. Það er þó ekki
þar með sagt að framkvæmdir
hafi getað hafist. Fyrirhuguð
háspennulína á að liggja um
eignarlönd tuttugu jarða. Lands-
neti hefur hins vegar ekki tekist
að ná samningum við alla land-
eigendur. Snýst ágreiningurinn
við þá sem ekki hafa viljað semja
einmitt um það að landeigendur
hafa talið æskilegt að línan verði
lögð í jörð. Eftir að hafa gefist
upp á samningum fór Landsnet
í síðustu viku fram á það að
viðkomandi jarðir verði teknar
eignarnámi en enn er óvíst hvort
fallist verður á þá kröfu.
Deilur um jarð-
strengi á Reykjanesi