Fréttablaðið - 02.11.2013, Síða 82

2. nóvember 2013 LAUGARDAGUR| HELGIN BÆKUR | 54
Guðmundur Andri er nýlentur eftir að hafa verið viðstaddur verð-launaveitingar Norð-urlandaráðs í Ósló þar sem bók hans Valeyrar-
valsinn var meðal tilnefndra. Hann
lætur vel af dvölinni og gestrisni
Norðmanna. „Maður var þarna í
dýrðlegum fagnaði frá morgni til
kvölds,“ segir hann. En nú er alvara
lífsins tekin við á ný og fyrir liggur
að fylgja nýju skáldsögunni Sæmd
úr hlaði. Þar segir af átökum í Lærða
skólanum í Reykjavík í lok árs 1882
þar sem Benedikt Gröndal og Björn
M. Ólsen takast á. Hvernig kom það
söguefni til hans?
Íslenskt Dreyfus-mál
„Ég kynntist Gröndal sem krakki
þegar mamma setti mig í að lesa
Heljarslóðarorustu. Mér fannst hún
voða skemmtileg og hún höfðaði
mikið til mín. Á unglingsárunum
marglas ég síðan þykkar bækur eftir
Þorstein Thorarensen sem fjalla um
stjórnmálin og lífið í Reykjavík á
árunum fyrir aldamótin 1900. Í
einni af þeim bókum er frásögn af
því þegar ungum pilti verður það á
að stela bók af félaga sínum í Lærða
skólanum, eftirmálum þess glæps
og hvernig Gröndal hefur afskipti
af því máli. Mér hefur alltaf fund-
ist þetta vera svona svolítið íslenskt
Dreyfus-mál. Frekar ómerkilegt mál
og frekar lítilsigldur glæpur og allt
svona dálítið smátt í sniðum en samt
sér maður það stóra í því líka.“
Gröndal og Ólsen
Slagur þeirra Gröndals og Ólsens
virðist líka hafa snúist um allt annað
en þennan bókastuld. „Já, já, já,
þetta er náttúrulega saga sem snýst
um vald, valdbeitingu og baráttu
um völd yfir veraldlegum hlutum
en kannski fyrst og fremst völd yfir
andlegu lífi.“
Og þeir félagar tákna hvor sinn
pólinn í þeirri baráttu? „Já, þeir
voru báðir íslenskufræðingar og
Gröndal auðvitað fjölfræðingur,
skáld og listamaður þótt hann nyti
ekkert sérstakrar virðingar. Björn
aftur á móti varð faðir íslenska skól-
ans í hinum íslensku fræðum.“
Þú gerir Björn að óttalegum rusta
í þessari sögu. Var hann það? „Jaaá,
hann notar vald sitt á þennan hátt,
vill vera með nefið ofan í öllu. Ég er
ekkert mikið að ýkja hans karakter-
einkenni í sögunni, fylgi þar heimild-
um. Hins vegar breyti ég algjörlega
persónu stráksins sem stal bókinni
og hnika þessum atburðum dálítið til.
Þetta er ekki sagnfræðilegt rit og það
eru örugglega alls konar tímaskekkj-
ur í þessu, þannig að fræðingarnir fá
þarna nóg að pikka í ef þeir vilja.“
Endurvinnsla á veruleikanum
Finnst þér þessi saga að einhverju
leyti spegla það sem er að gerast í
samtímanum? „Allar sögur gera það
að einhverju leyti. Þessi Gröndal
sem ég er að lýsa hefur farið í gegn-
um mig – hausinn á mér er nokkurs
konar endurvinnsla á veruleikanum
– og er ekki sá Gröndal sem var til
í raunveruleikunum og annað fólk
hefur fyrir sér. Það sama gildir
um Björn M. Ólsen og auðvitað þá
atburði sem ég er að lýsa þannig að
allt það sem ég upplifi og sé í kring-
um mig í þjóðfélaginu í dag litar lýs-
ingar mínar á þeim atburðum þó að
þeir hafi átt sér stað árið 1882. Inn
í þetta kemur líka að ég er að lýsa
ófrjálsu fólki, þetta eru allt nýlendu-
búar. Við viljum stundum gleyma því
að við vorum undir Dönum í margar
aldir. Mér finnst gaman að velta því
fyrir mér hvernig það mótar and-
legt líf manna og hef velt því fyrir
mér alveg síðan ég kynntist svolítið
Færeyingum og Grænlendingum og
sá hvernig þetta hefur haft áhrif á
þeirra sjálfsmynd.“
Óábyrg börn
Heldurðu að við séum vaxin upp úr
þessum nýlendubúahugsunarhætti?
„Nei, ég held að við séum að ein-
hverju leyti enn þá síðnýlenduþjóð
og það skýri margt af því sem hefur
aflaga farið hér, sérstaklega ákveð-
ið ábyrgðarleysi í fjármálum og það
að taka ekki ábyrgð á gjörðum sínum
í þeirri von og vissu að það séu ein-
hverjir sterkir bakhjarlar sem munu
fyrr eða síðar bjarga okkur,. Það er
hér alltaf þessi óábyrgi hugsunar-
háttur barnsins sem er ekki alveg
farið að heiman og getur alltaf
komið með sín vandamál til foreldr-
anna til að láta þau leysa þau. Það er
sú tilfinning sem lúrir að baki þessu
sem ég er að lýsa.“
Friðrika
Benónýsdóttir
fridrikab@frettabladid.is
Erum enn þá
síðnýlenduþjóð
Sæmd, nýjasta skáldsaga Guðmundar Andra Thorssonar, fjallar um sann-
sögulega atburði sem áttu sér stað í Reykjavík árið 1882. Hann segist þó alls
ekki vera að skrifa sagnfræði, heldur að endurskapa persónur og atburði.
SÆMD Guðmundur Andri heillaðist af Reykjavík í lok nítjándu aldar strax á
unglingsaldri. Í Sæmd endurskapar hann átök kennara í Lærða skólanum árið
1882. FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI
GLÆNÝJAR
RAFBÆKUR
Nokkur af
nýjustu skáldverk-
unum eru þegar
komin út á raf-
bókaformi, þar á
meðal Dísusaga
eftir Vigdísi Gríms-
dóttur, Grimmd
eftir Stefán Mána,
Mánasteinn eftir
Sjón og fleiri og
fleiri.
FÆRT TIL
BÓKAR
! Bók Bergsveins Birgis-
sonar, Svarti víkingurinn,
er tilnefnd í flokki fræðirita
til Brage-bókmenntaverð-
launanna en það eru
virtustu bókmenntaverð-
laun sem veitt eru í Noregi.
Á heimasíðu verðlaunanna
segir að ekki sé vitað til
þess að útlendingur hafi
fyrr verið tilnefndur.
Svarti víkingurinn fjallar
um forföður Bersveins, Geirmund
heljarskinn, konungsson frá Rogalandi,
sem lét að sér kveða á Íslandi á níundu
öld. Bókin skiptist í fjóra hluta, eftir
þeim landsvæðum þar sem Geirmundur
heldur sig: Rogaland, Bjarmaland
(N-Rússland), Írland og
Ísland. Áralangar rannsóknir
liggja að baki henni auk
þess sem persónuleg sýn
Bergsveins á viðfangsefnið
eykur vídd sögunnar, að því
er segir á fyrrnefndri heima-
síðu Brage-verðlaunanna.
Til viðbótar gengur sagn-
fræði bókarinnar þvert á
viðurkenndar hugmyndir um
landnám og þróun Íslands,
segir þar enn fremur.
Bergsveinn starfar sem háskólakenn-
ari í Bergen. Hann var í fyrra tilnefndur
til bókmenntaverðlauna Norðurlanda-
ráðs af Íslands hálfu fyrir skáldsöguna
vinsælu Svar við bréfi Helgu.
Bergsveinn tilnefndur til Brage-verðlauna
Von er á bók um listakonuna Karól-
ínu Lárusdóttur á allra næstu vikum.
Í þessari listaverkabók eru litmyndir af
verkum Karólínu auk fjölda ljósmynda
úr fjölskyldualbúmum hennar og ítar-
leg grein um listakonuna, ævi hennar
og listþróun eftir Aðalstein Ingólfsson
listfræðing. Allur texti bókarinnar er
bæði á ensku og íslensku.
Bók um Karólínu
Svo undarlega sem það kann að
hljóma tengjast titlar tveggja jóla-
bókanna í ár fiskum og fótum. Veiði-
ævisaga Pálma Gunnarssonar nefnist
Gengið með fiskum og ný skáldsaga
Jóns Kalmans Stefánssonar heitir
Fiskarnir hafa enga fætur. Skemmtileg
tilviljun sem hefur orðið ýmsum
gárungum tilefni til gamanmála.
Fiskarnir í fl óðinu
Tölvutek • Reykjavík • Hallarmúla 2 • 563 6900 • Akureyri • Undirhlíð 2 • 430 6900 • www.tolvutek.is
NÝR BÆKLINGUR STÚTFULLURAF ÓTRÚLEGUM TILBOÐUM
4BLS
OPIÐ
Í DAG FRÁ
11-16