Fréttablaðið - 01.05.2014, Side 26

1. maí 2014 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 26
Í Morgunblaðinu þann
16. apríl sl. birtist ágæt-
is grein eftir Jón Steinar
Gunnlaugsson lögfræðing
þar sem hann kallar það
galinn leik að stjórnvöld
bæti íbúðareigendum fjár-
tjón sem þeir urðu fyrir
vegna þess að verðtryggð-
ar skuldir þeirra hækkuðu
af völdum bankahrunsins
2008, en þá varð enn einu
sinni stórkostlegt verðfall
á íslensku krónunni.
Aðalhöfundur að og baráttu-
maður fyrir þessum bótum er
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson,
en það var einmitt þetta snjalla
kosningaloforð sem skilaði Fram-
sóknarflokknum stórsigri í síðustu
þingkosningum. Bónusinn fékk
svo flokkurinn þegar Sigmundur
Davíð fékk stjórnarmyndunarum-
boðið og gerðist forsætisráðherra.
Þannig getur hann nú efnt kosn-
ingaloforðið um bætur til sumra
skuldara, einkum þeirra tekju-
hærri, því að þeir skuldsetja sig
oft meira en þeir sem minna mega
sín. Ekki er ólíklegt að það hafi
einmitt verið þeir efnameiri sem
bitu helst á kosningaloforðsagnið.
Réttarríkið
Einkenni réttarríkisins er meðal
annars að almennar lagareglur
eiga að gilda um öll lögskipti borg-
aranna, svo sem viðskipti eins og
kaup og sölu, og þessar lagareglur
mega ekki vera afturvirkar. Borg-
ararnir eiga ýmis réttindi og eru
bundnir ýmsum skyldum en eru að
mestu frjálsir að öðru leyti. Jafn-
framt eru í gildi ákveðnar megin-
reglur eins og þær að skuldbind-
ingar má fá dæmdar ógildar hafi
borgararnir verið sannanlega
blekktir til þeirra eða forsendur
hafi brostið með tilteknum hætti.
Þá er það dómstólanna en ekki
stjórnmálamanna að meta slíkt
eftir þeim aðstæðum sem voru
fyrir hendi þegar forsendubrestur-
inn varð. Hins vegar er hægt með
sérstökum lögum að ógilda/lækka
slíkar skuldbindingar ef meirihluti
alþingismanna samþykkir slíkt
lagafrumvarp.
Kostulegt frumvarp
fjármálaráðherra
Undrun vekur að formaður Sjálf-
stæðisflokksins, Bjarni Benedikts-
son, gæslumaður ríkissjóðs, skuli
flytja lagafrumvarp til að efna
og standa undir greiðslu á kosn-
ingaloforði Framsóknarflokksins.
Sjálfstæðisflokksmönnum var ljóst
strax fyrir kosningar að kosninga-
loforðið var bara loforð um milli-
færslu á fjármunum. Millifærslur
eru efnahagsúrræði sem fram-
sóknarmenn hafa alla tíð beitt.
Dæmi um það er landbúnaðar-
stefna þeirra. Alltaf eru til hags-
munaaðilar sem kaupa slík loforð
með atkvæði sínu. Millifærslur
eru ekki það sem þarf í dag til
að bjarga Íslandi. Ríkissjóður
Íslands er þriðji skuldsettasti rík-
issjóður þjóðríkjanna sem eru aðil-
ar að EES (um 30 þjóðríki í Evr-
ópu) miðað við íbúafjölda, aðeins
ríkissjóðir Grikklands og Írlands
eru skuldsettari. Það sem þarf er
aukin framleiðni í atvinnulífinu,
bæði á sviði framleiðslu og þjón-
ustu. Framleiðni í íslenska hag-
kerfinu er mjög lítil í samanburði
við þróuð erlend hagkerfi, en lítil
framleiðni er ávísun á fátækt.
Aukin framleiðni myndast þar
sem samkeppni ríkir og sam-
keppnisgreinar sem veita mest-
an arð eru þær sem byggja á
menntuðu og vel þjálfuðu vinnu-
afli. Íslenska krónan er dragbítur
sem dregur úr samkeppnishæfni
Íslendinga og í kjölfar millifærsln-
anna kemur verðbólga sem launa-
fólk og almenningur borgar fyrir
með enn meiri fátækt og skuld-
setningu.
Höfundur kosningaloforðsins,
Sigmundur Davíð, er ósýnilegur
í öllum umræðum um þetta frum-
varp. Allir sannir íhaldsmenn, í
besta skilningi þess orðs, vita að
það er galinn leikur að stunda þau
yfirboð og millifærslur sem frum-
varpið um efndir kosningaloforðs-
ins felur í sér. Við skulum vona
að þetta kosningaloforð og þessi
yfirboð verði aldrei að lögum.
Yfi rboð og
millifærslur
Margar kannanir hafa leitt í ljós
að gæði heilbrigðisþjónustunnar
á Íslandi eru eins og best gerist
í nágrannalöndum. Grundvallar-
atriði er að allir hafi gott aðgengi
að heilbrigðisþjónustu. Því miður
virðist svo ekki vera hér á landi.
Mörg dæmi hafa borist, meðal
annars í fjölmiðlum, um að kostn-
aður við heilbrigðisþjónustu hafi
snaraukist. Vitað er um sjúklinga
sem greitt hafa að minnsta kosti
milljón krónur á ári fyrir heil-
brigðisþjónustu.
Annars staðar á Norðurlöndum,
þar sem þjónustan er byggð upp
á svipuðu róli og hér, hafa verið
settar reglur um hámarkskostnað
í heilbrigðisþjónustu. Sem dæmi
má nefna að í Svíþjóð er kostnað-
ur yfir 12 mánaða tímabil um 1.100
SEK (18.800 ISK) fyrir heilbrigð-
isþjónustu og 2.200 SEK (37.500
ISK) fyrir lyf. Á Íslandi er ekkert
hámarksþak fyrir kostnað vegna
heilbrigðisþjónustu, en hægt er að
fá afsláttarkort þegar kostnaður
fer yfir 32.300 á almanaksári.
Flóknar gjaldskrár
Hins vegar er hámarksþak á
kostnað vegna lyfja á Íslandi
og liggur það við 69.000 krónur.
Þegar fólk hefur náð þessari upp-
hæð vegna lyfja á ári, greiðir það
ekki meir á 12 mánaða tímabili.
Öryrkjar og aldraðir greiða lægri
upphæðir. Til viðbótar þessu
verður að geta þess að gjald-
skrár í heilbrigðisþjónustunni eru
flóknar og ógegnsæjar, til dæmis
í göngudeildarþjónustu.
Í skýrslu sem gerð var fyrir
Krabbameinsfélagið haustið
2013 kom fram að heildarkostnað-
ur heilbrigðiskerfisins á Íslandi
árið 2012 var um 150 milljarðar
króna. Þar af borgaði hið opin-
bera 120 milljarða og einstak-
lingar borguðu um 30 milljarða
fyrir heilbrigðisþjónustu (lyf
þ.m.t.) árið 2012. Þetta þýðir á
mannamáli að ef þeim kostnaði
yrði deilt niður á hvert manns-
barn á Íslandi, þyrfti hver og einn
að borga 95.000 krónur á ári úr
eigin vasa fyrir heilbrigðisþjón-
ustu og lyf.
Að ofan var nefnt dæmi um að
sjúklingar hafi þurft að greiða
allt að milljón á ári fyrir göngu-
deildarþjónustu. Þessi kostnaður
er að okkar mati óásættanlegur,
ekki síst í ljósi þess að um er að
ræða langveikt fólk.
Ógnvekjandi eigin kostnaður
vegna göngudeildarþjónustu
Einkenni galdramála hér
á landi á 17. öld: Karl-
maður er grunaður um að
hafa notað ritaða stafi sem
hann magnar svo sterkum
eiginleikum að þeir geta
valdið tjóni, sjúkdómum,
dauða manns sem þeir
eru sendir til. Hugsan-
legur galdramaður var
aldrei spurður hvern-
ig hann magnaði staf-
ina þessu afli né hvaðan
honum kom kunnáttan.
Hins vegar er fullyrt að hann sé
á samningi við djöfulinn. Hann er
aldrei beðinn um að leggja samn-
inginn fram undirritaðan og stað-
festan. Ofsækjendur vita hvernig
samningurinn er af því að hann er
gerður við þann í neðra.
Andstæðingar samnings við
Evrópusambandið eru nú komn-
ir í þetta fýsilega hlutverk þeirra
sem engan samning vildu sjá á
17. öld við höfðingjann í neðra.
Höfðinginn í neðra breytir nefni-
lega aldrei samningi þótt hann
hafi núna heimilisfesti í Brüssel,
segja þeir vísu núna. Aldrei var
spurt á 17. öld hvort eða hvern-
ig þeir semdu við hinn öfluga
myrkrahöfðingja.
Eins er nú á okkar öld, þá vilja
sumir einskis spyrja því að þeir
vita hvert svarið verður. Ekki
þekktist á galdraöld að spyrja
þjóðina hvað henni fynd-
ist um ákvarðanir stjórn-
valda í mikilsverðum
málum. Nú er reynt að endur-
lífga þann gamla tíma með því að
hlusta ekki á beiðnir líkt og ráða-
menn hafi aldrei heyrt þær. Höfð-
ingjanum í neðra finnst það lítt
þroskuð stjórnviska að lofa mönn-
um að greiða atkvæði en taka svo
þennan rétt af þeim strax eftir
kosningar. Stefnan eigi að vera:
Lofa engum rétti til að kjósa eftir
að málið hefur verið afgreitt. Það
sé eina leiðin til að komast að
skynsamlegri niðurstöðu. Þeir í
Brüssel vilji hafa púka sína hér
til að vinna fyrir sig eins og sá
gamli neðrahöfðingi vildi láta
þá vinna fyrir sig á myrkri öld.
Linni galdraöld og upp renni skeið
upplýsingar, munu hinir stein-
runnu standa eftir sem saltstólp-
ar, einskis nýtir draugar fortíðar.
Skyldi það ekki vera að núverandi
stjórnvöld ríki á vitlausri öld?
Galdramál
Járntjaldið er komið upp
aftur – á nýjum stað. Það
var tekið niður skamma
stund meðan Rússland lá
í djúpri kreppu með Jeltz-
ín við völd, enda var hann
handgenginn vestrænu
auðmagni. NATO-blokkin
náði þá stöðu sem nálgað-
ist heimsyfirráð og neytti
nú yfirburða sinna. Blokk
sú er fulltrúi auðhringja
Bandaríkjanna og ESB
fremur en fulltrúi þjóð-
anna. Ég kalla hana bara
Blokkina. Hún notaði lægð
Rússlands til að þenja NATO í
austur. Hvert af öðru fengu fyrr-
verandi Varsjárbandalagsríki
„samstarfsaðild“ að NATO til
aðlögunar, svo fulla aðild. Síðar
gerðist það sem hlaut að gerast –
Rússland reis upp og leitaði hefð-
bundinnar stöðu sem stórveldi.
Þá var járntjaldið sett upp aftur:
Blokkin var nú langt komin með
að girða Rússland vestrænum
herstöðvum: í nýju Kákasusríkj-
unum, í Mið-Asíulýðveldunum, í
Búlgaríu, Rúmeníu, Póllandi og
Eystrasaltsríkjum (og Finnland
í norðri með „samstarfsaðild“
og náið hernaðarsamstarf við
NATO). Blokkin hefur þróað lang-
drægt skotflaugakerfi á landi og
sjó allt frá Eystrasalti til
Miðjarðarhafs og Svarta-
hafs. Rússar hafa fengið
járntjaldið aftur, utan við
stofugluggann.
Froða um lýðræði
Varnarsamstarf var
snar þáttur í margfræg-
um samstarfssamn-
ingi Úkraínu við ESB.
Hann átti að stuðla að
„aðlögun“ og „dýpri
þátttöku Úkraínu í evr-
ópska öryggiskerfinu“.
Sem þýðir á manna-
máli? Aðild að NATO. Að stærsti
granni Rússa í vestri gengi form-
lega yfir til andstæðinganna. Þá
loks barði Pútín í borðið og fór að
gera neyðarráðstafanir. Þá kom
næsta skref: Í pressu sinni málar
Blokkin upp skrímslið Pútín. Eins
og hún málar alla andstæðinga
sína; Milosévits, Saddam, Gadd-
afí, Assad … áður en hún greið-
ir höggið. Svo kemur viðskipta-
bann, diplómatísk einangrun,
efldar NATO-„varnir“. „Varnir“
segja menn og gefa sér að Blokk-
in vinni að friði. En framanskráð
heruppbygging lýsir engri frið-
semd. Blokkin er jú árásaraðil-
inn í öllum helstu styrjöldum frá
falli Múrsins.
Með froðuna um lýðræði og
mannréttindi vellandi úr báðum
munnvikum beitir Blokkin fas-
istum og pólitískum terroristum
til skítverka sinna í Kænugarði.
Svipað og í Líbíu og Sýrlandi. Hið
nýja er hins vegar það að geng-
ið er yfir „rauða strikið“, þol-
mörk Rússlands. Man einhver
viðbrögð Kennedys þegar Sovét-
menn ætluðu með skotpalla yfir
„rauða strikið“ í Kúbudeilunni?
Ef Blokkin heldur áfram sturluð-
um heimsyfirráðamarsi sínum
í sömu átt endar hún í stórstríði
við Rússa sem yrðu váleg tíðindi
fyrir Evrópu. Að vanda fylgir
Ísland Blokkinni sjálfkrafa og
vélrænt – nema skynugt fólk fari
að tjá sig.
Blokkin og járntjaldið
Það dylst engum að ein
helsta ástæðan fyrir
núverandi vanda á hús-
n æ ð i sm a rk a ð nu m í
Reykjavík er sú ofur-
áhersla sem lögð hefur
verið á séreignarstefnuna.
Afleiðing hennar er meðal
annars að leigumarkað-
urinn í borginni hefur
verið mjög vanþróaður,
sem birtist til dæmis í því
að hér skortir hefð fyrir
leigufélögum sem bjóða
langtímaleigu á hagstæð-
um kjörum. Fyrir vikið einkenn-
ist leigumarkaðurinn af óöryggi,
óstöðugleika og allt of hárri húsa-
leigu. Þetta er hvorki gott né heil-
brigt og er ein helsta ástæða þess
að 17,9% þeirra sem eru í leigu-
húsnæði búa við verulega íþyngj-
andi húsnæðiskostnað, samkvæmt
nýlegum tölum Hagstofunnar.
Reynslan er ekki góð
Reynslan hefur sýnt að „markað-
urinn“ virðist ekki geta leyst þetta
vandamál, og því þurfum
við að nálgast vandann úr
nýjum áttum og á félags-
legum forsendum. Hluti af
lausninni er húsnæðissam-
vinnufélög, sem rekin eru í
þágu almennings og bjóða
öruggt leigu- og kaup-
leiguhúsnæði fyrir ein-
staklinga og fjölskyldur á
sanngjörnum kjörum. Þau
gætu orðið mikilvæg við-
bót við það sem nú býðst á
íslenskum húsnæðismark-
aði. Mikið hefur verið
talað en minna hefur verið gert.
Ljóst er að það þarf sameiginlegt
átak ríkis, sveitarfélaga, leigu-
félaga, lífeyrissjóða og lánastofn-
ana til að hugmyndir um stórfellda
uppbyggingu leigumarkaðar geti
orðið að veruleika.
Engan pilsfaldakapítalisma
Markaðurinn hefur ekki svör við
öllum þeim vanda sem blasir við
íslensku samfélagi. Í stað þess að
borgin byði einkaaðilum lóðir til
uppbyggingar leigufélaga á útsölu-
prís – og tryggði þannig hagn-
að verktaka og fasteignafélaga á
kostnað almennings – ætti borg-
in að setja hagsmuni íbúanna í
forgang. Reykjavíkurborg getur
orðið hluthafi í nýjum leigufélög-
um gegn því að úthluta ákveðnu
hlutfalli félagslegra íbúða inn í
félögin. Þannig mætti vinna bug
á biðlistum eftir félagslegu hús-
næði og tryggja félagslega blönd-
un byggðar.
En til þess að þessar hugmyndir
geti orðið að veruleika þarf áfram-
haldandi aðkomu Vinstri grænna.
Við höfum kjark og þor til að hugsa
út fyrir rammann og tryggja það
að uppbygging leigumarkaðar
verði á félagslegum forsendum í
formi húsnæðissamvinnufélaga og
búseturéttaríbúða. Það er marg-
sannað að ofuráhersla íslenskra
stjórnvalda á séreignarkerfið er
löngu úr sér gengin. Með sameig-
inlegu átaki getum við leyst þann
húsnæðisvanda sem nú blasir við
í borginni.
Markaðurinn hefur brugðist
➜ Þeir í Brüssel vilji
hafa púka sína hér til
að vinna fyrir sig eins
og sá gamli neðra-
höfðingi vildi láta
þá vinna fyrir sig á
myrkri öld.
➜ Á Norður-
löndum, þar
sem þjónustan
er byggð upp á
svipuðu róli og
hér, hafa verið
settar reglur um
hámarkskostn-
að í heilbrigðis-
þjónustu.
FJÁRMÁL
Ólafur
Ragnarsson
hæstaréttarlög-
maður
➜ Ríkissjóður Ís-
lands er þriðji skuld-
settasti ríkissjóður
þjóðríkjanna sem eru
aðilar að EES (um
30 þjóðríki í Evrópu)
miðað við íbúafjölda,
aðeins ríkissjóðir
Grikklands og Írlands
eru skuldsettari.
EVRÓPUMÁL
Haukur
Sigurðsson
sagnfræðingur
HEILBRIGÐISMÁL
Ólafur Ólafsson
fv. landlæknir
Lýður Árnason
læknir og vaktstjóri
Lýðræðisvaktar-
innar
Gunnar Alex-
ander Ólafsson
heilsuhagfræðingur
HÚSNÆÐISMÁL
Elín Oddný
Sigurðardóttir
skipar 3. sæti á lista
Vinstri grænna í
Reykjavík
UTANRÍKISMÁL
Þórarinn
Hjartarson
í stjórn Norður-
landsdeildar Sam-
taka hernaðarand-
stæðinga
➜ NATO-blokkin náði
þá stöðu sem nálgaðist
heims yfi rráð og neytti nú
yfi rburða sinna. Blokk sú er
fulltrúi auðhringja Banda-
ríkjanna og ESB fremur en
fulltrúi þjóðanna. Ég kalla
hana bara Blokkina. Hún
notaði lægð Rússlands til að
þenja NATO í austur.