Iðnaðarmál - 01.04.1970, Side 6

Eftir Arne Kiilingstad ritstjóra
Hverfisteypa er engin nýjung. Að-
ferðin hefur verið í notkun árum
saman en hefur ekki verið taiin sér-
lega mikiilvæg frá viðskiptasjónar-
miði, ef undanskilin eru nokkur sér-
svið, einikum að því er varðar steypu
á holum hlutum úr mjú'ku PVC, svo
sem knöttum, netakúlum, duflum o. fl.
í þessum tilfellum hefur notkun
plastísóla verið allsráðandi, en það
er PVC duft, blandað tiltölulega
stórum skammti af mýkjandi efnum.
í stað nokkurra mjúkefnanna má
nota ákveðin þéttiefni, og verða þá
hinir framleiddu hlutir talsvert stíf-
ari, þótt plastísólin ha'ldi niokkum
veginn sömu seigju og áður og hafi
enn nægilega stóran skammt af mjúk-
efni til að hluturinn haldi ákveðinni
mýkt.
í meginatriðum er aðferðin í því
fólgin, að lokað mót er fyllt af mæld-
um skammti hráefnis, geyminum er
komið fyrir í tæki, sem veldur snún-
ingi hans um tvo öxla, jafnframt því
sem mótið er hitað upp í tiltölulega
hátt hitastig með dýfingu í fljótandi
hitaflutningsefni, með hjálp heita-
loftsofna eða með hringrás heits
vökva í kápu, sem umlykur mótið.
Vegna snúningsins munu allir innri
hilutar mótsins hvað eftir annað og
með reglubundnum hætti komast i
snertingu við hráefnið, sem vegna
hitans, er að utan berst, myndar
jafnþykkt lag á veggina, unz öllu
hráefninu er skipt upp. Því næst er
mótið kælt með ýmsum hætti og síð-
an er hægt að opna það og tæma.
Aðferðin bafði ýmsa kosti að
bjóða frarn yfir sprautusteypu og
mótablástur, einkum vegna þess, að
hægt var að framleiða algjörlega
lokaða, hola hluti eins og knetti og
flotkúlur, einnig lágan mótakostnað,
þar sem mótveggirnir verða ekki fyr-
ir miklum þrýstingi, og tiltölulega
lága fjárfestingu í vélbúnaði. í sam-
anburði við mótablástur mátti einnig
telja þann kost, að þykktin varð ör-
ugglega jöfn.
í Noregi eru mörg fyrirtæki, sem
tekið hafa upp þessa aðferð. En þar
er einnig eitt fyrirtæki, sem í mörg
ár hefur farið sínar eigin leiðir á
þessu sviði, þ. e. Bakelittfabrikken
A/S, sem allt frá árinu 1958 hefur
unnið eftir sinni eigin aðferð, Cipax-
aðferðinni, við hverfisteypu úr polye-
tylen-dufti.
Fyrir nokkrum árum sendi banda-
ríska fyrirtækið U. S. Industrial
Chemicals Co. nokkrar gerðir af
polyetylen-dufti á markaðinn, og
það kom í ljós, að þessar gerðir
reyndust sérstaklega gott hráefni til
hverf'steypu. í samibandi við hina
alþjóðlegu plastsýningu í Diisseldorf
sýndi fyrirtækið ýmsa fullgerða
muni, hverfisteypta úr polyetylen, á
sérsýningu um borð í eigin sýningar-
skipi á Rinarfljóti. Þetta var hin á-
gætasta auglýsing, enda fóru nú sér-
fræðingar úr öllum heimshornum að
gefa aðferðinni gaum.
Vélaframleiðendur sýndu númiklu
meiri áhuga á aðferðinni, og á
nokkrum árum komu fram margar
gerðir véla fyrir hverfisteypu, en þó
má búast við enn meiri þróun í gerð
vélanna. Þær eru nú orðnar stærri, og
nú eru til á markaðnum vélar, sem
geta framleitt hluti rúmlega 100 kg
á þyngd, t. d. geyma, sem rúma allt
að 20.000 lítra. Vélar þessar vinna t.
d. með þrenns konar hverfibúnaði á
lóðréttum öxli og er 120° fjarlægð
á milli þeirra innbyrðis. Einn hverfi-
búnaðurinn er í ofninum, annar í
kælirúminu og báðir snúast þeir
stöðugt. Þriðji armurinn stendur
kyrr til að taka út steypta hluti og
fylla mótið af nýju hráefni. Fram-
leiðsluhringurinn getur verið breyti-
legur, frá 2 mín. -upp í 15—20 mín.,
allt eftir stærð og veggþykkt hlutar-
ins, er framleiða skal. Með fyrir-
fram stiMtu millibili færast armarnir
þrír áfram um 120° að næstu stöðu.
Vinnslan er því tiltölulega einföld,
tækjabúnaðurinn sjálfur þarf ekki að
þola mikinn hraða eða háan þrýst-
Hverfimótaður benzíngeymir til vinstri. Til hægri er mótið, sem hann er mótaður í.
€8
IÐNAÐARMAL