Ský - 01.06.2007, Qupperneq 56

56 sk‡
lést og freistandi að halda að einhvers staðar
hafi einhvern tímann verið til eitthvað sem
kalla mætti uppkast.
Jón Ó­skar skáld ritaði ítarlega ævisögu
sína í nokkrum bindum þar sem lífi skálda
og listamanna í Reykjavík um miðja öldina
er lýst. Jón lýsir Vilhjálmi svona:
„Hægt var að rekast á hann í miðbænum
hvenær sem var, því ríki hans var beggja vegna
landamæra hinna „siðlausu“ og „siðlátu“.
Hann hóf upp hönd sína, þar sem hann stóð
í Austurstræti, eins og hann ætlaði að stjórna
skipshöfn og þættist standa í lyftingu eða
væri prestur að búa sig undir að blessa yfir
söfnuði sínum, var sagður launsonur Einars
Benediktssonar, trúlega vegna þess að hann
var einkennilega líkur honum...“
Síðar í bókinni lýsir Jón Ó­skar því þegar
Vilhjálmur brýst óboðinn upp á svið á
skemmtun sem verkamannafélagið Dagsbrún
stóð fyrir í Iðnó og les ljóð.
„Þá gerðist það einhvern tímann
milli atriða meðan sviðið blasti autt við
áhorfendum, að skyndilega vatt sér inn á
sviðið hár og myndarlegur maður, augljóslega
kenndur, en hafði þó fullt vald á hreyfingum
sínum. Hann gekk fremst fram á sviðið, hóf
upp hægri höndina eins og til að fá hljóð og
sagði hátt og snjallt svo kvað við um allan
salinn:
Hafið þið heyrt kvæðið um hana Maríu?
Þögn sló á fólkið í salnum en þó heyrði ég
hvíslað í kringum mig:
Villi frá Skáholti! Villi frá Skáholti!“
Lést fyrir aldur fram
Ævilok Vilhjálms urðu fremur dapurleg. Hann
féll drukkinn niður stiga í tvílyftum bragga
sem hann bjó í og fékk þungt höfuðhögg
sem hann lést af. Þá var Vilhjálmur frá
Skáholti 56 ára gamall. Bragginn sem hann
bjó í stóð við svokallaðan Sandvíkurveg sem
lá frá suðausturhorni gamla kirkjugarðsins
vestur á Grímsstaðaholt á svipuðum slóðum
og Suðurgatan liggur í dag.
Eins og fram hefur komið var Vilhjálmur
einkar glæsilegur maður sem lét sér töluvert
annt um útlit sitt og klæðaburð þrátt
fyrir óregluna. Hann giftist aldrei og bjó
aldrei með konu en hann naut ótvírætt
kvenhylli. Vilhjálmur eignaðist þrjá syni
með jafnmörgum konum. Elstur þeirra
var Gunnar Jón Vilhjálmsson sem fæddist
1928. Móðir hans var Þórunn Ágústa
Gunnlaugsdóttir í Ó­lafsvík en þar ólst
Gunnar upp og bjó alla sína ævi.
Jón Norðfjörð Vilhjálmsson fæddist
einnig 1928 en móðir hans var Guðmunda
Dagbjört Guðmundsdóttir frá Keflavík.
Jón er búsettur í Mosfellsbæ og sagði í
samtali við greinarhöfund að hann hefði
sjaldan hitt föður sinn nema í stuttum
heimsóknum og lítið haft saman við hann
að sælda.
Yngstur sona Vilhjálms er Bergur
Heiðmar Vilhjálmsson sem fæddist 1933
en móðir hans var Valgerður Margrét
Lárusdóttir frá Heiði á Langanesi. Hún og
Vilhjálmur munu hafa kynnst á Siglufirði
þar sem hann vann við að múra apótekið
sumarið og haustið 1932.
Bergur sagði í samtali við greinarhöfund
að hann hefði ávallt hitt föður sinn í
heimsóknum í Reykjavík en Bergur ólst
upp á Langanesi og á Þórshöfn. Hann sagði
kynni þeirra hafa verið góð þótt lítil væru og
hann ætti góðar minningar af heimsóknum
í kjallarann þar sem verslunin var og kaffi á
Hressingarskálanum gamla þar sem litríkur
hópur safnaðist strax í kringum skáldið frá
Skáholti.
Bæði Bergur og Jón eiga fjölda
afkomenda þannig að arfleifð skáldsins lifir
áfram í þeim.
Að vera eða vera ekki
Ekki verður skilið við Vilhjálm frá Skáholti
án þess að líta ofurlítið á hinar þrálátu
sögusagnir um að hann væri ekki sonur
sjómannsins í Skáholti heldur launsonur
Einars Benediktssonar skálds, sýslumanns
og fjármálamanns. Þessi orðrómur fylgdi
Vilhjálmi meðan hann lifði og ekkert gerði
hann sjálfur til að draga úr honum nema
síður væri.
Ein helsta ástæðan fyrir þessum orðrómi
mun hafa verið að Vilhjálmur var sterklíkur
Einari og sérstaklega eftir að hann komst á
miðjan aldur, hvort sem það var tilviljun eða
átti sér líffræðilegar forsendur. Vilhjálmur
lét sér vaxa yfirskegg líkt því sem Einar
var með og greiddi hár sitt eins og þegar
fólk mætti honum góðglöðum þrumandi
skáldskap á götum Reykjavíkur fannst því
sem þjóðskáldið væri þar lifandi komið.
Ef við lítum aðeins á hugsanlegt
sannleiksgildi þessa orðróms þá blasa við
nokkrar staðreyndir. Einar Benediktsson var
fæddur 1864 og var því tíu árum eldri en
Sigurveig móðir Vilhjálms. Sigurveig ólst
upp í Skálholtskoti sem stóð þar sem nú er
Laufásvegur 13 rétt við Menntaskólann í
Reykjavík eða Lærða skólann eins og hann
hét þegar Einar var þar skólapiltur. Það er
ekki útilokað að þegar Einar stundaði nám
við skólann 1879-1883 og bjó hjá Þorbjörgu
frænku sinni á Skólavörðustíg að hann hafi
kynnst börnunum í Skálholtskoti en í þeirri
smáu Reykjavík þekktust allir.
Vilhjálmur er fæddur í árslok 1907. Um
það leyti var Einar Benediktsson sýslumaður
Rangæinga með aðsetur á Stóra-Hofi en fékk
reyndar lausn frá því embætti í árslok 1907.
Ekki var hann allar stundir á Stóra-Hofi því
á árunum 1905-1906 var hann með annan
fótinn í Reykjavík þar sem Marconifélagið
vann að uppsetningu loftskeytastöðvar á hans
vegum og á þessum árum var fjármálavafstur
Einars að ná flugi.
Á þessum tíma var Sigurveig gift kona í
Skáholti og móðir sjö barna. Afkomendur
hennar sögðu greinarhöfundi að Sigurveig
hefði strítt við geðsveiflur og stundum
farið að heiman um tíma og dvalið þá hjá
foreldrum sínum í Skálholtskoti. Nágrannar
íbúanna í Skálholtskoti voru fólk af sauðahúsi
Einars sýslumanns og skálds en í næsta húsi
bjó Elínborg Friðriksdóttir Eggerz­ ekkja
og hinumegin bjó Einar Arnórsson, þá
lagaskólakennari síðar ráðherra. Ætla má
að Einar skáld hafi því stundum átt erindi
á þessar slóðir þótt slíkar vangaveltur séu
auðvitað býsna ábyrgðarlausar.
Ekkert af þessu gefur þó tilefni til að ætla
að Einar og Sigurveig hafi einhvern tímann
átt náin kynni. Almannarómur er ekki ígildi
sannleiks en Vilhjálmur sjálfur hélt þessari
meintu rangfeðrun talsvert á lofti og ljóst
er af samtölum við fjölskyldumeðlimi að
margir í frændgarði hans hafa lagt trúnað á
þetta. En hvort konungur útigangsmannanna
í Reykjavík var í rauninni sonur eins
stórbrotnasta þjóðskálds Íslendingar veit
enginn fyrir víst og þeirri spurningu verður
ekki svarað héðan af enda kannski mest sett
fram til gamans.
Vilhjálmur frá skáholti
sky
,