Gerðir kirkjuþings - 1997, Blaðsíða 69

1997
AUKA-KIRKJUÞING
2. mál
samkomulagi . Andvirði seldra kirkjujarða rennur í ríkissjóð, kjósi ríkisvaldið að selja
þær. Á móti kemur skuidbinding ríkisins varðandi launagreiðslur til presta
þjóðkirkjunnar og starfsmanna biskupsstofu. Samkomulagið kveður á um að
ríkissjóður greiði laun biskups íslands og vígslubiskupa, laun 138 presta og prófasta
þjóðkirkjunnar og laun 18 starfsmanna biskupsstofu. Til samanburðar má geta þess,
að samkvæmt fjárlögum fyrir árið 1996 greiðir ríkissjóður laun 136 presta og prófasta
og 15 starfsmanna biskupsstofu (14.75 stöðugildi)
Greinar 1 og 2 er nauðsynlegt að lesa saman með 4. gr. í 4. grein kemur skýrt
fram, að samkomulagið felur í sér uppgjör vegna þeirra verðmæta sem ríkissjóður tók
við árið 1907. Með afhendingu kirkjujarða og skuldbindingu ríkisins vegna
launagreiðslna á sér þannig stað fullnaðaruppgjör, sem gert er með hliðsjón af stöðu
kirkjueignanna frá 1907. Þá voru kirkjueignirnar 16.2% af jarðafjölda í landinu. Nú
eru kirkjujarðir samtals um það bil 420, eða tæp 10 % af lögbýlum í landinu. Nú hefu r
lögbýlum fækkað nokkuð, þannig að ætla má, að um 400 jarðir hafi verið seldar á
þessum tíma. Mikilvægt er, að þetta meginatriði sé haft í huga. Afhending
kirkjueignanna og mótsvarandi skuldbinding ríkisins byggir ekki á fjölda kirkjujarða nú,
eða verðmæti þeirra. Þeir sem vilja reikna verðgildi eða afgjald af kirkjujörðum og
bera saman við rauntölu prestlauna í landinu fara því villur vegar. Grunnur
samkomulagsins byggir á þeim verðmætum, ásamt hlunnindum og ítökum, er voru í
vörslu lénskirkna, eða prestakalla í landinu árið 1907. Til viðbótar þessu má benda á,
að fasteignamat á landi er mjög lágt um þessar mundir og er í fæstum tilvikum í nokkru
samræmi við raunvirði eða markaðsverð.
Viðræðunefnd kirkjunnar lítur svo á, að með því að vísa til stöðunnar 1907 sé
nokkru réttlæti fullnægt. Síðar í þessari greinargerð er vikið að þeirri atburðarás er
varð í kjölfar laganna frá 1907, um sölu kirkjujarða og laun sóknarpresta, og breytti
útfærslu þeirra, en tók ekki í burtu þá grundvallarskipan er lögin byggja á. Þannig er
samkomulagið endurnýjun og árétting á löggjöfinni frá 1907.
Viðræðunefnd kirkjunnar gekk eins langt og unnt var til þess að endurnýja
meginatriði löggjafarinnar frá 1907. Þar er kveðið á um, að andvirði seldra kirkjujarða
skuli ávaxta sem „óskerðanlegan höfuðstól." Þetta orðalag í lögunum reyndist
dýrmætt. Með því að vísa til þess, var hægt að hrinda þeim skoðunum, að kirkjan
„hefði fengið sitt“ og ætti ekkert inni hjá ríkinu lengur, höfuðstóllinn væri horfinn. í
lokahrinu viðræðnanna var nokkuð tekist á um endurskoðunarákvæði. Ákvæði af því
tagi um meginefni samkomulagsins hefði lyktað af þeirri skoðun sem áður er nefnd. í
endanlegri gerð samkomulagsins er endurskoðunarákvæði einungis látið ná til
útfærslu meginatriðanna, þ.e.a.s, 3. gr. Þær aðstæður geta hæglega skapast á næstu
áratugum, að réttmætt þyki að fjölga þeim embættum sem höfuðstóll kirkjujarðanna
stendur á bak við.
Ástæða er til að vekja athygli á því, að með ákvæði annarrar greinar er tryggð
skuldbinding ríkisins varðandi mannahald á biskupsstofu. Eins og öllum er kunnugt,
þá var það meginhlutverk hinna fornu og horfnu stólsjarða að standa undir rekstri
biskupsstólanna á Hólum og í Skálholti. Þegar stólsjarðirnar voru seldar á öndverðri
63