Gerðir kirkjuþings - 1997, Side 70

1997
AUKA-KIRKJUÞING
2. mál
19. öld, rann andvirði þeirra í fjárhirslur danska ríkisins. í svokölluðu fjárhagsmáli, er
snérist um kröfur íslendinga á hendur Dönum, byggði Jón Sigurðsson röksemdir
sínar meðal annars á því tjóni sem íslendingar hefðu orðið fyrir vegna eignaupptöku
stólsjarðanna. Kröfugerðin gekk eftir að hluta, og voru bætur greiddar þar til ísland
varð fullvalda ríki 1918. Þess vegna má segja, að ríkissjóður íslands sé bundinn af
þessum sögulegu ástæðum til að tryggja rekstur biskupsembættisins. Með því
samkomulagi sem nú liggur fyrir er þessi skuldbinding tryggð með öðru móti.
Með lögum um kristnisjóð 1970 er ákveðið, að andvirði seldra kirkjujarða renni í
kristnisjóð. Lögin um kristnisjóð eru út af fyrir sig merk löggjöf. Þar er stofnaður
starfssjóður kirkjunnar sem hefur að megin tekjustofni greiðslur vegna niðurlagðra
prestakalla. Það samkomulag sem nú er gert nær aftur fyrir lögin um kristnisjóð og er
að sínu leyti endurnýjun á þeim forsendum sem lagðar voru árið 1907. Við þær
aðstæður sem nú skapast er eðlilegt, að andvirði seldra kirkjujarða gangi í ríkissjóð.
Ríkisvaldið getur reyndar ráðstafað jörðunum að vild, að breyttum lögum, ýmist leigt
þær út eða selt í einu lagi. Þessi tekjustofn hefur verið rýr. Fasteignamat á landi er lágt
vegna yfirstandandi kreppu í landbúnaði. Ábúendur kirkjujarða, sem fá ábýlisjarðir
sínar keyptar, eiga yfirleitt sjálfir fasteignir og ræktun og hafa aðeins greitt til
kristnisjóðs andvirði heimalands. Nýleg dæmi eru um árlegar greiðslur í kristnisjóð,
vegna seldra kirkjujarða, á bilinu 300 til 1200 þúsund. Fullvirðisréttur, sem er oft
megin verðmæti jarða í dag hefur ekki verið metinn til verðs.
í samkomulaginu er ákvæði um að ríkið greiði í kristnisjóð, árlega næstu átta
árin , upphæð sem svarar til einna prestlauna - þetta eru um það bil 2.5 milljónir á ári.
Þetta ákvæði má skoða á þann veg, að það skapi vissan aðlögunartíma fyrir stjórn
kristnisjóðs til að venjast breyttum aðstæðum og rýrari tekjustofnum.
Áðrir tekjustofnar kristnisjóðs, vegna niðurlagðra og ósetinna prestakalla,
haidast óbreyttir.
Viðræðunefnd kirkjunnar telur mikilsvert það ákvæði 2. gr. samkomulagsins, að
ríkið skuldbindi sig til að setja reglur um umgengni á kirkjustöðum. Á stöku stað gæti
umgengni verið betri og víða hafa orðið skipulagsslys, þar sem byggingar hafa verið
settar niður of nálægt kirkjum eða kirkjugörðum. Nú verða settar bindandi reglur um
umgengi á kirkjustöðum, sem jafnframt eru kirkjujarðir. Búast má við að hægt verði að
nota þær reglur til viðmiðunar á öðrum kirkjustöðum.
Samkomulag það sem nú hefur verið gert markar þáttaskil í samskiptum ríkis
og kirkju. í 61. og 63. grein frumvarps til laga um stöðu, stjórn og starfshætti, sem nú
liggur fyrir kirkjuþingi eru ákvæði um launagreiðslur til biskupa, presta og starfsmanna
biskupsembættisins sem byggja á samkomulagi þessu. í greinargerð með
frumvarpinu er einnig vísað til samkomulagsins, þannig að Ijóst verður hvert er
samhengi launagreiðslna og afhendingar kirkjujarða. Því hefur gjarnan verið fram
haldið, í óagaðri umræðu um samband ríkis og kirkju, að íslenska þjóðkirkjan njóti
réttinda umfram önnur trúfélög. í sjálfu sér væri það ekki óeðlilegt. Kirkjan er og
verður skylduð til þess, með lögum, að veita þjónustu um landið allt. Fram að þessu
hefur kirkja okkar ekki gert greinarmun á þegnum sínum og utankirkjumönnum, þegar
64