Fréttablaðið - 31.03.2016, Blaðsíða 22

Samkvæmt Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna eru meira en 60 milljónir á flótta í heim-
inum í dag. Helmingurinn af þeim
er börn. Vegna aukinna átaka, borg-
arastyrjalda og ofbeldis í Mið-Aust-
urlöndum og Afríku hefur hlutfall
þeirra sem óskað hafa eftir alþjóð-
legri vernd vaxið svo um munar
síðustu ár og ljóst er að ekkert lát
verður þar á næstu árin.
Flóttamannastofnun Sameinuðu
þjóðanna áætlar að meira en ein
milljón einstaklinga hafi komið
sjóleiðina til Evrópu árið 2015. Það
er dropi í hafið ef litið er á heildar-
myndina. Meira en helmingurinn
af þeim sem hafa komist lífs af yfir
til Evrópu eru konur og börn en
30% þeirra sem drukknuðu á Mið-
jarðarhafinu í fyrra voru börn. Mikil
aukning hefur verið á því að ungar
stúlkur og fatlaðir einstaklingar
leggi á flótta og ljóst er að ástandið
er grafalvarlegt.
Börn á flótta eru sérstaklega við-
kvæmur hópur sem mikilvægt er að
hlúa að. Öryggi þeirra og grundvall-
arréttindi eru ekki tryggð og börn á
flótta eiga frekar á hættu að verða
fórnarlömb misnotkunar, kúgunar,
ofbeldis, vændis eða mansals auk
þess sem þau eiga frekar á hættu að
stríða við langvarandi líkamlega eða
andlega erfiðleika vegna upplifunar
þeirra á flótta.
Evrópa stendur frammi fyrir
gríðarlegri áskorun. Lík rekur upp á
strendur Evrópu, örvæntingarfullir
hælisleitendur krækja sér undir
lestarvagna, gaddavírsgirðingar
eru settar upp innan landamæra
Evrópu, eigur flóttamanna eru
teknar af þeim, fjölskyldum er gert
erfitt að sameinast, ofbeldisfullar
árásir eru gerðar á flóttamanna-
miðstöðvar, hrækt er á börn, ráðist
er á flóttamenn og aðra sem ekki eru
innfæddir og getuleysi evrópskra
stjórnvalda veldur áhyggjum.
Mismunun virðist meginstefið
Samhliða því vex þjóðernishyggja
og fordómar aukast í evrópskum
samfélögum, samtök og stjórnmála-
flokkar sem ala á útlendingaandúð
og múslimahatri eru stofnaðir og
þeir sem þegar voru til stækka hratt.
Reiðin beinist að ákveðnum hópum
í samfélaginu og mismunun virðist
vera meginstefið í áróðri þeirra sem
ala á ótta og andúð í garð náungans.
Á umrótstímum eins og þeim sem
við stöndum frammi fyrir núna er
mikilvægt að muna að íslensku
samfélagi hefur ekki og mun ekki
stafa ógn af innflytjendum, fjöl-
menningu eða flóttamönnum sem
hingað koma, sem eiga ekkert skylt
við hryðjuverkamenn, nema að því
leyti að þeir eru að flýja vígamenn
hryðjuverkasamtaka í Sýrlandi og
nágrannaríkjunum.
Um er að ræða menn, konur og
börn sem ekki hafa gert neinum
neitt nema að hafa fæðst í Sýrlandi.
Um er að ræða milljónir manna sem
eru fórnarlömb stríðs sem þau eiga
engan þátt í að hafa skapað. Þrátt
fyrir það er búið að brennimerkja
þau, láta þeim líða eins og þau séu
óvelkomin og byrði fyrir þennan og
hinn sem kvartar undan því að verið
sé að ráðast á trú þeirra og menn-
ingu með því að taka á móti flótta-
mönnum, sem er einmitt það sem
hryðjuverkamennirnir vilja.
Það er mikilvægt að muna að
við erum öll fyrst og fremst fólk,
sama hvar við fæðumst, hvernig við
erum á litinn eða hvað við trúum
á. Við eigum öll sama rétt á mann-
réttindum, réttlæti og jöfnuði. Það
besta sem við getum gert núna er
að hjálpast að, taka vel á móti þeim
sem hingað koma og gera okkar
besta til þess að tryggja að allir sem
hér eru fyrir og þeir sem hingað
koma verði virkir þátttakendur í
samfélaginu. Þar skipta móttök-
urnar mestu máli.
Það er núna sem við ákveðum
hvernig samfélag okkar og komandi
kynslóða verður. Það samfélag sem
við byggjum og skiljum eftir fyrir
næstu kynslóð á ekki að vera sam-
félag sem elur á þjóðernisrembingi
og ótta við nágrannann heldur sam-
félag sem byggist á umburðarlyndi,
samstöðu og réttlæti.
Hjálpumst að!
Orkumálastjóri grípur þann 17. mars 2016 til andsvara við grein minni í Fréttablaðinu
3. mars og fullyrðir að ég „afflytji texta
og innihald laga um Rammaáætlun
þannig að það henti mínum málstað“.
Sú staðreynd að deilt er um merk-
ingu laga um verndar- og orku-
nýtingaráætlun bendir til þess að
þau hefðu mátt vera skýrari. Líklega
getum við orkumálastjóri sammælst
um það.
Á hinn bóginn er það afleit hug-
mynd að Orkustofnun geti ákveðið
að skoða beri virkjanir á svæðum
sem Alþingi hefur ákveðið að skuli
fara í friðlýsingarferli. Málflutningur
sem upphefur valdsvið Orkustofnun-
ar í vinnu við rammaáætlun og sem
endavendir ákvörðunum Alþings er
ekki sannfærandi.
Það er grundvallaregla ramma-
áætlunar að svæði sem fara í
verndar flokk verði ekki tilefni til
frekari átaka gagnvart virkjunar-
áformum. Þetta kemur skýrlega fram
í 3 gr. laga um verndar- og orkunýt-
ingaráætlun. Þar segir að með áætl-
uninni sé „mótuð stefna um hvort
landsvæði þar sem er að finna virkj-
unarkosti megi nýta til orkuvinnslu
eða hvort ástæða sé til að friðlýsa það
eða kanna frekar“. Verði ekki eftir
þessum fyrirmælum laganna farið
bresta forsendur ramma áætlunar.
Verkefnisstjórn er ráðgjafandi
nefnd sem skal byggja sínar tillögur
á faglegu mati á upplýsingum. Orku-
stofnun skal sjá til þess að virkjunar-
tillögur uppfylli tiltekin skilyrði sem
geri þær matshæfar. Þegar verkefnis-
stjórn skilar af sér hefst pólitísk með-
ferð á tillögum verkefnisstjórnar sem
lýkur með ályktun Alþingis. Þannig
skal tryggja lýðræðislega ákvörðun í
kjölfar faglegrar umfjöllunar. Hefði
Alþingi valið þá leið sem orkumála-
stjóri lýsir eftir, skapast algjör óvissa
um friðlýsingarferlin sem Alþingi
hefur samþykkt. Þar með hefði lög-
gjafinn stofnað til meiri vanda en
hann vildi leysa.
Rammaáætlun
og góð lögfræði
Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálf-stæðisflokks eru sett fram mark-
mið í heilbrigðismálum sem hljóma
ágætlega í eyrum landsbyggðarþing-
manns. Þau er í stuttu máli þessi:
Styrkja skal grunnþjónustu á
landsbyggðinni.
Landsmenn njóti aðgengis að
heilbrigðisþjónustu óháð búsetu.
Íbúar landsins fái notið þeirrar
grunnþjónustu sem gera á kröfu um
í þróuðu nútímasamfélagi.
En hverjar eru efndirnar? Ekki
hefur enn komið ein króna til
fjölda heilsugæslustöðva á lands-
byggðinni vegna stórfelldra launa-
hækkana lækna þar sem lausráðnir
verktakar eru við störf. Staðir sem
reiða sig alfarið á verktakalækna
eru til dæmis Ólafsvík, Hólmavík,
Grundarfjörður og Stykkishólmur.
Ekki möguleiki á fastráðningu
Alkunna er að ekki hefur verið
möguleiki undanfarin misseri að
fastráða lækna víðast hvar á lands-
byggðinni þrátt fyrir ítrekaðar aug-
lýsingar. Þessi vandkvæði hafa verið
á Snæfellsnesi, Patreksfirði, Ísafirði,
Hólmavík, víða á Austurlandi og á
Suðurlandi. Til að forðast þjónustu-
fall hafa stjórnendur ráðið lækna í
verktöku. Þannig hefur verið unnt
að halda uppi þjónustu, stundum
skertri, þó að við hafi verið unað.
Læknaverktakar eru ekki inni
í launakerfi ríkisins. Þeir fá ekki
greitt samkvæmt reikningi eins og
hver annar seljandi/veitandi þjón-
ustu. Forstöðumenn hafa tjáð mér
að þar sem þessi læknisþjónusta er
ekki inni í launakerfinu hafi ekki
verið gert ráð fyrir neinum launa-
kostnaði lækna á viðkomandi
heilsugæslustöðvum vegna 30-40%
launahækkana lækna á liðnu ári.
Segir sig sjálft að með því að taka
ekki svo stórfelldar launahækkanir
með í reikninginn er verið að rýra
framlög til heilsugæslunnar svo
nemur tugum milljóna á ári í tilviki
einstaka stöðva.
Engin viðbrögð frá ráðuneyti
Reiknilíkanið sem notast er við í
öllum öðrum meginatriðum hefur
verið tekið úr sambandi þegar
kemur að launarekstri heilsugæslu-
stöðvanna. Nú þegar vantar um
40% í launagrunn lækna á framan-
greindum stöðvum. Við þessu hefur
heilbrigðisráðuneytið ekki brugðist.
Svörin þar á bæ eru einfaldlega „the
computer says NO“. Á meðan flæðir
undan starfseminni á landsbyggð-
inni og íbúar upplifa sig í stöðugri
varnarbaráttu.
Því er spáð að með þessu áfram-
haldi verði mjög farið að draga úr
læknisþjónustu á nefndum svæðum
fyrir árslok 2016, árið 2017 verði
óviðráðanlegt að óbreyttu.
Hvað ætlar heilbrigðisráðherra
að gera? Ætlar hann að una þess-
ari þróun? Var það þetta sem hann
átti við þegar sett voru fram mark-
miðin um að styrkja grunnþjónustu
á landsbyggðinni, tryggja að lands-
menn njóti aðgengis að heilbrigðis-
þjónustu óháð búsetu og að íbúar
landsins fái notið þeirrar grunn-
þjónustu sem gera á kröfu um í
þróuðu nútímasamfélagi?
Computer says NO
– um orð og efndir
Ríkisstjórnarflokkarnir hafa sætt mikilli gagnrýni fyrir að svíkja kosningaloforð
um þjóðaratkvæðagreiðslu um
áframhald ESB-viðræðna. Þar hefur
stjórnarandstaðan talað einu máli.
En um hvað snýst málið?
Viðræðurnar og fyrirvararnir
Aðildarumsóknin 2009 var með
fyrir vörum um landbúnað og
sjávar útveg. Samninganefndir
Íslands og ESB ræddu hvernig Ísland
mundi aðlaga sig að regluverki ESB,
þangað til kom að þessum fyrirvör-
um. Þá stöðvuðust viðræðurnar, því
ESB veitir ekki undanþágur af því
tagi sem fyrirvararnir áskildu. Og
íslenska nefndin hafði ekki umboð
til að víkja frá þeim.
Svo um hvað ætti að kjósa? ESB
ræðir ekki fyrirvarana. Alþingi gæti
að vísu fellt þá niður en það væri þá
ígildi nýrrar umsóknar og fæli í sér
eindreginn aðildarvilja.
Afstaða ríkisstjórnarinnar er skýr,
sem og afstaða Samfylkingarinnar.
En hvað segja VG? Og hvað segja
Píratar?
VG segjast vera á móti aðild. Flest-
ir þingmenn flokksins studdu samt
umsóknina 2009, svo það er greini-
lega óljóst hver stefnan er, ef þau
þá hafa stefnu. Vilja þingmenn VG
hætta við fyrirvarana? Krafa VG um
þjóðaratkvæði hlýtur að þýða það,
ef hún þá þýðir eitthvað. Hvernig
líst andstæðingum ESB-aðildar á
það?
Á heimasíðu Pírata stendur að
það sé „ekki hlutverk stjórnmála-
flokka að taka afstöðu með eða á
móti aðild“. Afstaða Pírata virðist
aðallega snúast um málsmeðferð-
ina, að lofa „upplýstri“ ákvörðun og
„hlutlausum“ upplýsingum. Jæja, en
vilja þeir aðild eða ekki? Flokkur
sem stefnir í að ryðja til sín þingsæt-
unum þarf að svara því − því hvert
er hlutverk stjórnmálaflokka ef ekki
þetta? Það er óábyrgt að kjósa flokk
sem veit ekki hvað hann vill í einu
helsta hagsmunamáli landsins.
„Viðræðusinni“
Tvær skoðanir á málinu eru rök-
réttar: með og móti. Það er ekki
rökrétt að vilja samningaviðræður
nema maður vilji aðild. Því er ótrú-
legt að stór hluti landsmanna sé
hvorki með né á móti, heldur segist
„bara vilja viðræður“ eða „kíkja í
pakkann“. Það er auðvelt að kíkja í
þá 28 pakka sem þegar eru til. Þar
er ekki fagurt um að litast. En ef
fólk getur ekki dregið ályktanir af
því, þá dugar ekki annað en aðild,
og að fylgjast svo með þróuninni
næstu 20-30 ár, eða þangað til ekki
verður aftur snúið, því við verðum
gróin föst.
Þessi stórskrítna viðræðuhyggja
er komin frá stjórnmálamönnum
sem hafa komið sér í þá stöðu að
geta stigið í hvorugan fótinn: hvorki
stutt aðild beint, því það mundi
afhjúpa þá sem blábera hræsnara,
né barist gegn henni því þá yrði
þeim sparkað úr hjónarúminu.
Velja frekar orðalepp sem lætur vel
í eyrum en þýðir ekkert − kannski
elsta bragð stjórnmálanna.
Í lýðræðislegum stjórnmálum
þarf að tala skýrt. Loðin loforð eru
lýðskrum og tækifærisstefna felu-
staður svika og blekkinga. Hlut-
verk stjórnmálafólks og -flokka
er ekki að láta eins og efnisatriði
ESB-umræðunnar komi sér ekki
við, heldur að mynda sér ígrundaða
skoðun og berjast síðan fyrir henni.
Fullveldissinnar eiga nokkra val-
kosti í kosningum 2017. Það eru
ríkis stjórnarflokkarnir, girnilegir
fyrir þá sem vilja nota fullveldið
til spillingar og klíkuveldis for-
réttindahópa. Hins vegar er það
Alþýðufylkingin, ef fólk vill frekar
nota fullveldið til vinna að jöfnuði,
félagsvæðingu og félagslegu réttlæti.
Þjóðaratkvæði um lýðskrum
Það samfélag sem við byggj-
um og skiljum eftir fyrir
næstu kynslóð á ekki að vera
samfélag sem elur á þjóð-
ernisrembingi og ótta við
nágrannann heldur samfélag
sem byggist á umburðar-
lyndi, samstöðu og réttlæti.
Það er grundvallarregla
rammaáætlunar að svæði
sem fara í verndarflokk verði
ekki tilefni til frekari átaka
gagnvart virkjunaráformum.
Þetta kemur skýrlega fram
í 3 gr. laga um verndar- og
orkunýtingaráætlun.
Læknaverktakar eru ekki
inni í launakerfi ríkisins.
Þeir fá ekki greitt samkvæmt
reikningi eins og hver annar
seljandi/veitandi þjónustu.
Forstöðumenn hafa tjáð mér
að þar sem þessi læknisþjón-
usta er ekki inni í launakerf-
inu hafi ekki verið gert ráð
fyrir neinum launakostnaði
lækna á viðkomandi heilsu-
gæslustöðvum vegna 30-40%
launahækkana lækna á
liðnu ári.
Hlutverk stjórnmálafólks og
-flokka er ekki að láta eins og
efnisatriði ESB-umræðunnar
komi sér ekki við, heldur að
mynda sér ígrundaða skoðun
og berjast síðan fyrir henni.
Sema Erla Serdar
formaður
framkvæmda­
stjórnar Sam­
fylkingarinnar
og frambjóðandi
til varaformanns
Samfylkingar­
innar.
Vésteinn
Valgarðsson
varaformaður
Alþýðu­
fylkingarinnar
Tryggvi
Felixson
vann við
1. áfanga
rammaáætlunar
Ólína Kjerúlf
Þorvarðardóttir
þingmaður, situr
í velferðarnefnd
Alþingis
3 1 . m a r s 2 0 1 6 F I m m T U D a G U r22 s k o ð U n ∙ F r É T T a B L a ð I ð
3
1
-0
3
-2
0
1
6

0
4
:2
2
F
B
0
8
8
s
_
P
0
6
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
6
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
2
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
2
7
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
8
E
9
-6
1
1
0
1
8
E
9
-5
F
D
4
1
8
E
9
-5
E
9
8
1
8
E
9
-5
D
5
C
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
6
B

F
B
0
8
8
s
_
3
0
_
3
_
2
0
1
6
C
M
Y
K