Jökull - 01.12.1954, Blaðsíða 37

fýluna lagði upp í vélina. Ekki var sjáanlegur
vöxtur í neinu útfalli vestan Skeiðarár. A heim-
leið frá Hornafirði var vélinni flogið yfir Gríms-
vötn. Þunn skýjahula byrgði jökulinn, og sást
hvergi niður úr henni, en auðsætt var, að ekki
myndi enn um öskugos að ræða. Næstu dag-
ana óx Skeiðará jafnt og þétt, en hægt. Hinn
13. júlí fór Sigurjón Rist austur í Oræfi til að
reyna að mæla vatnsrennsli hlaupsins. Dvaldist
hann síðan í Skaftafelli til 20. júlí og rnældi
rennsli bæði vestur af Skaftafellsbrekkum og
mn við Jökulfell og naut þar aðstoðar stúdenta
frá Nottinghamháskóla, sem um þessar
mundir dvöldust í Morsárdal. Miðvikudaginn
14. júlí flaug ég með Birni Pálssyni austur að
Fagurhólsmýri, ásamt Zóphóníasi Pálssyni, skipu-
lagsstjóra, og tveimur Ameríkönum, í sjúkraflug-
vél Björns. Um kl. 12:30 flugum við meðfram
jaðri Skeiðarárjökuls í bjartviðri. Sandgigju-
kvísl var nú orðin mun dekkri að sjá en Núps-
vötn og greinilega hlaupvatn i henni, en ekki
var hún miklu meiri að sjá en í sumarvöxtum.
Hafði Hannes á Núpsstað veitt því eftirtekt
daginn áður, að kvíslin var farin að vaxa. Skeið-
ará var nú miklu meiri, en þegar við flugum yfir
hinn 9. júlí. Sýndist mér líklegt, að vatnsrennsl-
ið myndi farið að skipta þúsundum tenings-
metra á sekúndu, en væri þó enn allmiklu minna
en venjulegt Grænalónshlaup í hámarki. Frá
Fagurhólsmýri fór ég síðan með Birni í könnun-
arferð til Grímsvatna. Sá á leiðinni norður, að
ekki liafði lækkað í jökullónunum með austur-
jaðri Skeiðarárjökuls. Yfir Kverkfjallahrygg var
skýjahula, sem teygði sig suður yfir Grímsvatna-
lægðina, en gegnum göt á henni mátti sjá mjög
ferskar sprungur meðfram Grímsfjalli og norð-
ur með Vatnshamri, svo og norðan undir
hamrahlíðinni skammt austur af Gríðarhorni,
en ekki var enn um neitt verulegt sig að ræða
og engin missmíð var að sjá í Grímsvatna-
lægðinni utan þessar sprungur. Hinn 15. júlí
sagði Sigurjón útfall vera myndað vestur á
sandi, alllangt vestan Skeiðarár, vatn írá því
svipað Skeiðará í sumarvexti og féll til Skeiðar-
ár. Aðfaranótt hins 16. slitnaði simasambandið
við Öræfi. Laugardaginn 17. júlí fór ég enn
í könnunarflug í flugvél, sem flogið var af
Agnari Ivofoed-Hansen, flugvallastjóra. Veður
var bjart suðvestanlands en lágskýjað, er kom
austur í Skaftafellssýslu. Flogið var austur með
Skeiðarárjökulsröndinni um kl. 17:00. Nokkur
jakaburður var í Sandgígjukvísl, og féll til henn-
ar vatn úr þrem útföllum a. m. k., og var hið
austasta þeirra mest og virtist nokkuð álíka um
vatnsmagn og útfall það, er myndaðist á aust-
ursandinum hinn 15. Hið vestasta og minnsta
var vestan við Sandgígjukvísl. I Skeiðará var
allmikill jakaburður, og hafði hún enn vaxið
mikið. Ekki var mögulegt að fljúga til Gríms-
vatna.
Hinn 19. júlí ílugum við Sverrir Scheving
Thorsteinsson til Hornafjarðar í Gunnfaxa.
Flugstjóri var Björn Guðmundsson. Flogið var
yfir Vatnajökul, og lá skýjahula yfir, en smágöt á
henni yfir Grímsvötnunum. Virtist svo sem
eittlivað hefði sigið þar síðan 14. júlí, en erfitt
var að glöggva sig á því. Á leið frá Hornafirði
til Fagurhólsmýrar flaug flugvélin sveig inn að
Skeiðarárjökli. Var greinilegt, að hlaupið í
Skeiðará var byrjað að réna, þó ekki að ráði,
en engin merki þess, að farið væri að minnka
í Sandgígjukvísl, en þar hafði vatn aukizt stór-
lega síðan þann 17. Upplýsti Sigurjón, að Skeið-
ará hefði náð hámarki að morgni sunnudagsins
18. júlí, en breytzt lítið þann dag og næstu
nótt. Jöklafýla var megn á Hornafirði þann
17. og hafði einnig fundizt austur á Djúpa-
vogi. Þessa dagana barst og jöklafýla vestur um
land, og fannst hún greinilega í Reykjavík og
jafnvel vestur á Þingeyri. Yfir hlaupinu liið efra
lá þessa dagana bláleit rnóða, og lagði hana
einkum inn í Morsárdal. Hinn 18. júlí fundu
Kvískerjabræður dattða fugla á botni Morsárdals
við Skoragil, þar sem Skeiðará lónaði inn með
brekkunum. Lágu þar dauðir á litlu svæði
lómur, rjúpa, kjói og gulendur tvær, en einn
kjói hálfdauður. Sigurjón varð þess var 19.
júlí, að þrastasöngur var að hljóðna í skógar-
hlíðunum utan við Bæjarstaðarskóg,og þar fund-
um við dauða þresti og hálfdauða 20. júlí. Hef
ég það eftir Sigurði Björnssyni á Kvískerjum,
að áberandi lítið hafi verið um fuglalíf í allri
innsveitinni, það sem el'tir var sumarsins.
Brezkum stúdentum, sem dvöldust í tjiildum í
Bæjarstaðaskógi, súrnaði mjög sjáldur í aug-
um þessa daga og varð þeim ómótt, en ckki
til varanlegs meins. Meðfram Skal'tafellsbrekk-
um sölnaði að mestu allur gróður upp í 2—3 m
hæð yfir hæsta vatnsborð hlaupsins, og sá á birki
í um 20 m hæð yfir vatnsborð, en þó lét reynir-
inn mest á sjá. I bæjargilinu í Skaftafelli og víðar
nærri lilaupinu, voru öll blöð á reynitrjánum
orðin gulbrún og skorpin hinn 20. júlí og duttu
síðar af trjánum að mestu. I Svínafelli sölnuðu
35