Jökull - 01.12.1954, Blaðsíða 38

!
iiii
Skeiðará séð úr lofti h.
17. julí kl. 17:00. Hlaup-
ið að nálgast hámark. —
17/7 1954. The hlaup near
ils maximum.
Photo S. Þórarinsson.
og blöð á reynitrjám, og mátti aðeins sjá merki
sölnunar á reyni í Sandfelli.
I þessu sambandi er þess að minnast, að í frá-
sögn af Skeiðarárhlaupinu mikla í maílok 1861
er þess getið, að „svo var pestin mikil úr lilaup-
inu, að allir fuglar dóu, sem í nánd voru, og
var svo mikið fiður af þeim, að fjórðungum
skipti; það voru helzt endur, gæsir, lóur,
spóar og kjóar“ (Norðanfari I, bls. 63). Og Arn-
grímur ábóti á Þingeyrum, d. 1361, segir svo í
lýsingu þeirri af Islandi, sem er í sögu hans af
Guðmundi biskupi góða: „Á sjánum liggja þeir
hafísar, at með sínum ofvægilegum vexti taka
þeir at fylla norðrhöfin, en yfir háfjöll landsins
svá úbræðiligir jöklar með yfirvættis hæð ok
vidd, at þeim mun útrúligt þykkja, sem fjærri
eru fæddir. Undan þeim fjalljöklum fellr með
atburð stríðr straumr með frábærum flaum ok
fúlasta fnyk, svá at þar af deyja fuglar í lopti
en menn á jörðu eðr kvikvendi“ (Biskupasögur
II, 1878, bls. 5). Virðist mér lítill vafi á því, að
það, sem Arngrímur segir um fuglana, er bvggt
á atburðum sams konar og þeim, er í sumar
gerðust.
Meðan hlaupið stóð sem hæst, dvaldist Vigfús
Sigurgeirsson, Ijósmyndari, við kvikmyndatöku
í Skaftafelli á vegum Skaftfellingafélagsins, og
þýzk kona, Helga Fietz, var þar einnig við
myndatöku.
Hinn 19. fórum við Sverrir að Skaftafelli og
næsta dag inn að jökli ásamt Sigurjóni, en til
Fagurliólsmýrar fórum við þrír þá um kvöldið.
Var Skeiðará þá farin að réna verulega, en ekki
var hlaupvöxtur úr henni, samkvæmt upplýsing-
um Sigurjóns, fyrr en í júlílok.
Síðasta flugferðin yfir hlaupið og Grímsvötn
var farin miðvikudaginn 21. júlí, er Björn Páls-
son sótti mig til Fagurhólsmýrar í flugvél sinni,
og voru þá í för með honum Jón Eyþórsson og
prófessor Arne Noe-Nygaard frá Kaupmanna-
höfn. Flogið var frá Fagurhólsmýri um kl. 14,30
vestur með jaðri Skeiðarárjökuls og norður um
Grænalón til Grímsvatna. Töldust mér útföllin
undan Skeiðarárjökli hafa orðið alls 10, þar af
tvö vestan Sandgígjukvíslar, fimm milli hennar
og „Háöldu“ er féllu til Sandgígjukvíslar, en
þrjú höfðu afrennsli til Skeiðarár og útfall
Skeiðarár sjálfrar þeirra miklu mest. Enn lá
skýjahula yfir Ivverkfjallahrygg og suður fyrir
Grímsfjall, en göt voru á, og niður um eitt
þeirra komst Björn með flugvélina, og gaf þá
á að líta, að geysimiklar breytingar höfðu orðið
í Grímsvatnalægðinni. Var jökull þar ferlega
sprunginn og mjög siginn, en sums staðar
regindjúp ketilsig niður í ísinn. Verður þessu
nánar lýst í næsta hefti Jökuls, og í því hefti
mun Sigurjón Rist einnig gera grein fyrir mæl-
ingum sínum á hlaupinu, en hann dvaldist aft-
ur eystra dagana 16,—21. október, og mældi þá
farvegi hlaupsins á sandinum og athugaði iit-
föllin. Þess er og að geta, að hinn 15. september
fór Ágúst Biiðvarsson, landmælingamaður, í
36