Fréttablaðið - 30.06.2016, Side 30

Al þ j ó ð a s a m t ö k i n g e g n krabbameini (UICC) skora nú á þjóðir heims að taka
þátt í að vekja athygli á baráttunni
gegn krabbameini undir slagorðun-
um We Can – I Can eða VIÐ GETUM
– ÉG GET.
Fagdeild krabbameinshjúkr-
unarfræðinga á Íslandi fagnar í ár
20 ára starfsafmæli sínu og stendur
fyrir greinaskrifum, í samvinnu við
Krabbameinsfélag Íslands, undir
heitinu VIÐ GETUM – ÉG GET.
Fyrsta greinin birtist í Fréttablaðinu
4. febrúar sem er alþjóðlegi krabba-
meinsdagurinn. Í þessari fjórðu
grein er fjallað um sjálfræði einstak-
lingsins og rétt hans til að hafa áhrif
á eigin meðferð og umönnun.
Þegar við heyrum orðið krabba-
mein dettur mörgum fyrst í hug
dauði en með síaukinni þróun
í meðferð og tækni er greining
krabbameins ekki sami dauða-
dómur og fyrir nokkrum áratugum.
Nú bæði læknast fleiri og sífellt fleiri
lifa lengur en áður með ólæknandi
krabbamein, sem þýðir að sjúk-
dómurinn er orðinn langvinnur
sjúkdómur sem einstaklingar þurfa
að læra að lifa með.
Mikilvæg umræða
Það er alltaf mikilvægt að einstakl-
ingar sem greinast með krabbamein
og fjölskyldur þeirra fái upplýsingar
um sjúkdóminn, horfur og meðferð
sem hægt er að veita til að lækna
sjúkdóminn, lengja líf, draga úr ein-
kennum og bæta líðan og lífsgæði.
Það er líka mikilvægt að þeir sem
hafa greinst með krabbamein hugsi
og ræði bæði við fjölskyldu sína
og heilbrigðisstarfsfólk um hvað
þeim er mikilvægt og hvaða óskir
þeir hafa varðandi eigin meðferð.
Þegar sjúkdómurinn er ólæknandi
þá verður þessi umræða enn mikil-
vægari og snýst þá um hversu langt
einstaklingurinn vill ganga varð-
andi meðferð, hvað hann vill leggja
áherslu á varðandi lífsgæði sín, hvað
hann vill forðast að gerist og hvern-
ig hann vilji láta haga málum eftir
andlát sitt.
Eðlilegur hluti af þjónustu
Það ætti að vera eðlilegur hluti af
þjónustu og umönnun einstaklinga
með krabbamein að þeir fái reglu-
lega tækifæri til að ræða óskir sínar
og þarfir varðandi framtíðarmeð-
ferð og meðferðarmarkmið við heil-
brigðisstarfsfólk. Rannsóknir hafa
sýnt að þessi umræða fer oft ekki
fram vegna þess að heilbrigðisstarfs-
fólki, sjúklingum og almenningi
finnst hún erfið og telja hana jafnvel
draga úr von og valda frekari van-
líðan. Rannsóknir hafa hins vegar
sýnt fram á að markviss umræða
um þessi mál geti eflt raunhæfa von,
bætt skilning og líðan sjúklings og
aðstandenda auk þess að líklegra
er að sjúklingurinn fái þá meðferð
sem hann óskar. Ef þessi umræða
fer fram eru sjúklingar og aðstand-
endur betur undirbúnir þegar sjúk-
dómurinn versnar og hún getur
jafnframt stuðlað að betri líðan
aðstandenda eftir andlát.
VIÐ GETUM – haft áhrif á umræð-
una og opnað samtalið um hvað er
okkur mikilvægt og hvernig við
getum undirbúið dauða okkar.
ÉG GET – rætt við fjölskyldu mína
um hvað er mér mikilvægt og hvað
ég myndi vilja forðast ef ég veiktist
alvarlega eða slasaðist.
Bernacki, R. E., og Block, S. D. (2014).
Communication about serious illness
care goals: a review and synthesis of best
practices. JAMA Intern Med, 174(12),
1994-2003.
Kristín Lára Ólafsdóttir. (2016). Sam-
tal líknarhjúkrunarfræðinga við sjúklinga
með nýgreint útbreitt lungnakrabbamein
um áætlun um meðferðarmarkmið.
Reynsla sjúklinga og aðstandenda. http://
skemman.is/item/view/1946/23880
World Cancer Day http://www.world-
cancerday.org/
Við getum – ég get
Kristín Lára
Ólafsdóttir
hjúkrunar-
fræðingur MSc,
líknarráðgjafa-
teymi Land-
spítala
Lítillæti, dugnaður og ísköld einbeiting strákanna okkar er aðdáunarverð, svona ætla ég
líka að verða. Ég tók reyndar þátt
í leiknum við Englendinga, mætti
snemma, með snakk og bjór og sat
límdur við Lazy-boyinn allan leik-
inn. Í stöðunni 2-1 þorði ég varla að
hreyfa mig, þorði ekki á klósett og
gætti þess að færa ekki neitt úr stað
á borðinu sem gæti breytt feng shu-
inu. Ég tók sprett á klósettið í hálf-
leik og sendi þaðan góða strauma
til Frakklands. Seinni hálfleikur tók
enn meira á, allan hálfleikinn sat ég
frosinn í stellingunni, því minnsta
hreyfing gæti hreyft vængi fiðrild-
isins. Og viti menn þetta dugði, við
unnum!!! Ég dansaði eins og trylltur
kjúklingur um alla íbúð. Þetta er frá-
bært, tilfinningin minnti á árin fyrir
hrun þegar þjóðin sprangaði um
heiminn með kassann úti.
Það þarf þó að þakka fleirum
en strákunum og mér. Tólfan; blái
herinn fór hamförum á leiknum, í
logandi jökli, í dáleiðandi dregnum
seimi ómaði, Áfram Ísland og frum-
manna takturinn sló hitt liðið út af
laginu.
Barátta á VIP-svæðinu
Ég áttaði mig þó ekki á því fyrr en
daginn eftir að hér voru enn stærri
kraftar að verki. Þessar örlagaríku
mínútur íslenskrar íþróttasögu fór
nefnilega fram tryllingsleg barátta
á VIP-svæði vallarins. Hér á eftir
eru hápunktar þessarar dramatísku
orrustu. Til að gæta sagnfræðilegrar
nákvæmni eru öll ummæli höfð
orðrétt eftir. Í upphafi leiks segir
oddviti knattspyrnusambands Eng-
lands við herra Ólaf Ragnar Gríms-
son: „Eru ekki bara allir Íslendingar
mættir hérna, er bara nokkur heima
á Íslandi?“ Margur hefði haldið að
þetta væru kurteislegar samræður
eða jafnvel vinalegt spjall en for-
seti vor skynjaði á örskotsstund að
hér var verið að lítillækka land og
þjóð. Og þegar við komumst yfir í
leiknum hallaði hann sér að odd-
vitanum og mælti hin fleygu orð;
„Þú hefðir kannski átt að spara þér
brandarann hérna í upphafi.“
Þetta var söguleg stund sem hefur
ekki fengið nægilega athygli. Ef ekki
væri fyrir nokkur fjölmiðlaviðtöl
sem Ólafur hefur af hógværð sinni
veitt og þennan greinarstúf minn
myndi enginn vita hver hlutur
okkar félaganna í sigri íslenska
landsliðsins var. Og áfram mun ríkja
sá misskilningur að fegurð leiksins
og samkennd þjóða eigi að ríkja
yfir hnútukasti og þjóðernisremb-
ingi. Viðtöl og greinaskrif okkar
Ólafs munu eflaust ekki duga til að
leiðrétta þetta og rétta okkar hlut.
Ólafur og ég verðum því að ganga
auðmjúkir frá leik undir merki
Steins Steinarr; „Mitt stolt er að vera
sonur þessarar þjóðar. En þjóðin er
ekki líkt því eins stolt af mér.“
Þrettándi maðurinn
Sverrir
Björnsson
hönnuður
Þegar fyrrverandi ríkisstjórn sameinaði öll atvinnuvega-ráðuneytin í eitt ráðuneyti, var
sú hugsun ráðandi að þannig fengist
sterkari og markvissari stjórnsýsla
sem fær væri um að takast á við flók-
in og erfið mál. Íslensk stjórnsýsla er
veik og þarf í meiri eða minni mæli
að reiða sig á vinnu einkaaðila eða
hagsmunaaðila við undirbúning
og frágang frumvarpa eða annarra
opinberra gjörninga. Í seinna tilviki
verður niðurstaðan óhjákvæmilega
lituð af stefnu og skoðunum hags-
munaaðilanna, sem hvorki þarf að
vera í samræmi við almannahags-
muni, ríkishagsmuni hvað þá góða
stjórnsýslu.
Ekkert ráðuneyti hefur, í tímans
rás, verið stjórnsýslulega veikara en
landbúnaðarráðuneytið. Snemma
virðist sú ákvörðun hafa verið tekin,
að ráðuneytið myndi nýta vinnu
frá hagsmunasamtökum bænda,
enda voru þau, og eru kannski enn,
hálf opinber samtök, í stað þess að
byggja upp sterkt ráðuneyti sem
gæti sjálft metið verkefni og unnið
úr málum á eigin forsendum. Með
tímanum hætti almenningur að
taka eftir því, að það varð fremur
regla en undantekning að Stéttar-
samband bænda, síðar Bændasam-
tök Íslands voru í eins konar fastri
en þó endurgjaldslítilli verktöku,
þegar ráðuneytið þurfti að semja
lagafrumvörp eða drög að reglu-
gerðum, sem snertu verksvið þess.
Undir þetta féllu einnig búvöru-
samningarnir.
Eitt atvinnuvegaráðuneyti
Með sameiningu allra atvinnu-
vegaráðuneyta í eitt ráðuneyti var
gerð tilraun til að búa til sterkari
stjórnsýslueiningu þar sem saman
væri komin sú sérþekking og sá
mannauður sem gæti staðið í og
klárað samninga og unnið frum-
vörp á eigin forsendum í stað þess
að vera upp á vinnuframlag hags-
munaaðila komin. Það kom því
frekar á óvart að við myndun núver-
andi ríkisstjórnar skyldi vera farið í
gamla farið og opinber stjórnsýslan
þannig veikt. Landbúnaðar- og sjáv-
arútvegsmál voru á ný sett undir
sérstakan ráðherra og klofin frá
málaflokkum annarra atvinnuvega.
Þannig var hægt að viðhalda göml-
um vinnubrögðum og leyfa bænd-
um að semja við sjálfa sig, í stað þess
að semja við öfluga samninganefnd
frá ríkinu, því innan nýs ráðuneytis
var engin sjálfstæð samningsgeta
til staðar. Bændasamtökin voru
því í reynd að semja við sig sjálf og
landbúnaðarráðherra kvittaði undir
til staðfestingar. Hvað skyldi verða
sagt ef fjármálaráðherra gæfi BSRB
sjálfdæmi um að semja nýja kjara-
samninga til margra ára, en hans
hlutverk væri það eitt að undir-
rita gjörninginn? Því miður virðist
aðgæsla fjármálaráðherra ekki hafa
verið sem skyldi, því samningarnir
eru gildir sem slíkir, þótt í þetta
skipti fylgi önnur frumvörp, sem
hangi á sömu spýtunni.
Niðurstaðan í samræmi við
vinnubrögðin
Niðurstaða samninganna er því í
samræmi við vinnubrögðin. Þeir
eru gerðir án nokkurrar aðkomu
almannavaldsins og hagsmunir
almennings þ.e. neytenda fyrir borð
bornir. Sterkustu hagsmunaaðilar
innan samtaka bænda, stórbændur
og afurðastöðvar þeirra hafa fengið
að spenna samningana fyrir eigin
vagna. Búvörusamningar fjalla
núorðið ekki síður um markaðs-
stöðu og afkomu afurðastöðvanna
frekar en afkomu almennra bænda.
Í sauðfjárrækt er engin viðmiðun
tekin af getu innlends markaðar til
að kaupa allt þetta kjöt. Til að rétt-
læta þessa vitleysu er ausið mörg
hundruð milljónum í markaðsátök
bæði hér heima og erlendis.
Forsvarsmenn bænda fabúlera
um að kenna þurfi erlendu ferða-
fólki að meta íslenskt lambakjöt.
Á að setja ferðamenn á námskeið
í lambakjötsáti? Barnaskapurinn
og bullið er greinilega sífrjó auð-
lind! Það vottar hvergi fyrir fram-
tíðarhugsun um umhverfisvænan
landbúnað, sem starfi með þarfir
íslenskra neytenda að leiðarljósi, í
sátt við náttúruna og sem jafnframt
tryggi bændum góða lífsafkomu. Þá
er athygli almennings og smábænda
dreift með því að klifa stöðugt á því
að búvörusamningar séu jafnframt
aðgerð í dreifbýlismálum.
Fortíð í stað framtíðar
Raunverulegan árangur þessarar
áratuga samtvinnunar má glöggt
kenna í dreifðustu sveitum lands-
ins. Þær eru að verða að mann-
lífsöræfum; yfirgefnar, fátækar og
niðurníddar. Þar blasir við dapur-
legt árangursleysi afturhaldsstefnu
sem neitar að horfast í augu við
nútímann. Flestar þjóðir Vestur-
landa hafa þurft að hrista af sér
strúktúrvanda úr fortíð, sem búið
hefur lengi um sig og hefur hindrað
þjóðir í að nútímavæðast. Landbún-
aðurinn á það eftir. Þrátt fyrir – eða
kannski vegna – milljarða moksturs
úr ríkissjóði til sauðfjárbúskapar
mjakast ekkert áfram, framleiðni
vinnu og fjármagns nánast engin
og afkoman eftir því.
Forystufólk bænda virðist ófært
um að eygja nokkra hugsun í átt að
breytingum eða til nýsköpunar. Það
eina sem þeim dettur í hug eru við-
bótarpeningar úr ríkissjóði. Þarna
koma einnig í ljós annmarkar þess
að láta bændaforystuna semja við
sjálfa sig. Það er ófrjótt og útilokar
sjónarmið að utan. Það er árangurs-
ríkasta leiðin til að hjakka áfram í
sama farinu. Það er löngu tíma-
bært að slíta naflastrenginn milli
samninga við bændur og afurða-
stöðva, þó þær séu formlega í eigu
bænda. Þær verða eins og önnur
iðnaðarframleiðsla að starfa innan
reglna markaðskerfisins. Þetta var
önnur ástæða þess að búa varð til
nýtt ráðuneyti svo hægt væri að
viðhalda og auka enn sérreglur
fyrir úrvinnslu og markaðssetn-
ingu landbúnaðarafurða. Hollir eru
heimanfengnir búvörusamningar!
Tíu ára gildistími tryggir fullkom-
lega, þann ásetning sem ræður ferð
meðal bændasamtakanna. Nú þyrfti
að stofna „BúSave“ til að vernda
þjóðina gegn yfirgangi samtaka
landbúnaðarins, sem þessi tíu ára
búvörusamningur vissulega er.
Að semja við
sjálfan sig
Þröstur
Ólafsson
hagfræðingur
Bændasamtökin voru því í
reynd að semja við sig sjálf
og landbúnaðarráðherra
kvittaði undir til stað-
festingar. Hvað skyldi verða
sagt ef fjármálaráðherra
gæfi BSRB sjálfdæmi um að
semja nýja kjarasamninga til
margra ára, en hans hlutverk
væri það eitt að undirrita
gjörninginn?
Það ætti að vera eðlilegur
hluti af þjónustu og um-
önnun einstaklinga með
krabbamein að þeir fái
reglulega tækifæri til að
ræða óskir sínar og þarfir
varðandi framtíðarmeðferð
og meðferðarmarkmið við
heilbrigðisstarfsfólk.
Ég áttaði mig þó ekki á því
fyrr en daginn eftir að hér
voru enn stærri kraftar að
verki. Þessar örlagaríku
mínútur íslenskrar íþrótta-
sögu fór nefnilega fram tryll-
ingsleg barátta á VIP-svæði
vallarins.
3 0 . j ú n í 2 0 1 6 F I M M T U D A G U R30 s k o ð U n ∙ F R É T T A B L A ð I ð
3
0
-0
6
-2
0
1
6

0
4
:3
5
F
B
0
9
6
s
_
P
0
7
8
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
6
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
1
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
9
6
s
_
P
0
3
0
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
9
D
E
-2
8
1
C
1
9
D
E
-2
6
E
0
1
9
D
E
-2
5
A
4
1
9
D
E
-2
4
6
8
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
A

F
B
0
9
6
s
_
2
9
_
6
_
2
0
1
6
C
M
Y
K