Morgunblaðið - 04.11.2016, Blaðsíða 84

84 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 4. NÓVEMBER 2016
VIÐTAL
Silja Björk Huldudóttir
silja@mbl.is
„Mér finnst þetta þýða eitt einn dag-
inn og annað þann næsta. Kannski
eru hjónin úti á túni eða í einhverjum
gerviheimi.
Mögulega er
þetta dæmi um
heimili sem búið
er að ofhanna –
innanhúshönnun
á lokastigi“ segir
Ólafur Egill Eg-
ilsson leikstjóri
þar sem við stönd-
um á Litla sviði
Borgarleikhúss-
ins og virðum fyr-
ir okkur leikmynd Ilmar Stefáns-
dóttur við leikritið Brot úr
hjónabandi eftir Ingmar Bergman í
þýðingu Þórdísar Gísladóttur, sem
frumsýnt verður í kvöld.
Í verkinu leika hjónin Björn Thors
og Unnur Ösp Stefánsdóttir þau Jó-
hann og Maríönnu sem verið hafa gift
í tíu ár. Þau sýnast hamingjusömu og
allt virðist ganga þeim í haginn þar til
Jóhann tilkynnir Maríönnu að hann
vilji skilja. Við tekur kvöldstund þar
sem allt er gert upp: hjónabandið,
sambandið, vináttan, kynlífið, draum-
arnir, gleðin, sorgin, vonin og frelsið.
„Verkið byggist á sex klukku-
stunda langri sjónvarpsseríu Ing-
mars Bergman sem sýnd var í tíu
hlutum í sænska sjónvarpinu 1973.
Upp úr því gerði hann leikgerð sem
frumsýnd var á sviði í hans leikstjórn
1981 auk þess sem gerðar hafa verið
fleiri leikgerðir. Okkar grunnur er
leikgerð Bergmans, en við aukum
töluvert við úr sjónvarpsþáttunum og
fellum annað út á móti í ljósi breyttra
tíma,“ segir Ólafur Egill og nefnir
sem dæmi að í nútímasamhengi væri
sérkennilegt ef börnin væru alfarið á
könnu móðurinnar líkt og tíðkaðist
áður fyrr.
Aðspurður segist Ólafur Egill fyrst
hafa kynnst verkinu á mennta-
skólaaldri þegar hann sá mikið
klippta kvikmyndaútgáfu af sjón-
varpsseríunni. „Á þeim tíma fannst
mér þetta áhugavert verk, en það
snerti mig ekki þannig. Ég held að
maður þurfi að hafa einhverja
reynslu af því að vera í sambandi og
samlífi og lífinu til þess virkilega að
komast í samband við þetta efni. Þeg-
ar ég frétti síðan í gegnum Kristínu
Eysteinsdóttur leikhússtjóra að
verkið hafði verið hér til skoðunar fór
ég að kynna mér það betur og varð
algjörlega hugfanginn. Þetta er verk
sem fer inn í kvikuna á manni. Hve-
nær á maður að halda áfram og berj-
ast fyrir sambandi? Og hvenær á
maður að sleppa tökunum? Getur
maður skilið sjálfan sig án þess að
skilja? Eða verður maður að skilja til
að geta skilið sjálfan sig?
Ég heillaðist af því hvernig Berg-
man byggir upp senurnar og kúvend-
ir þeim. Það er stöðug framvinda og
alltaf eitthvað nýtt að koma fram sem
ögrar manni, vekur hughrif eða mað-
ur tengir við. Þetta er líka heimur
sem við þekkjum öll, tveggja manna
heimur sambandsins. Allir sem hafa
verið í sambandi þekkja hin ofur-
fínlegu brögð sem við beitum þá sem
við elskum, eða elskum ekki, hvernig
eitt augnatillit breytir meiningu
orðanna. Hvernig við segjum hlutina
þegar við meinum eitthvað allt annað.
Hvernig eitt „jæja“ á sér þúsund
merkingar o.s.frv.,“ segir Ólafur Eg-
ill og tekur fram að til þess að ná eins
sannri og nákvæmri mynd af þessum
heimi hafi sér þótt mikilvægt að fá
hjón til að leika hjónin og þá hafi legið
beint við að leita til Unnar og Björns.
„Fyrir tuttugu árum stofnaði Unn-
ur leikhóp og bauð mér að leika í
Sköllóttu söngkonunni eftir Ionesco í
leikstjórn Melkorku Teklu Ólafs-
dóttur þá um sumarið. Í framhaldinu
vorum við saman í bekk í Leiklistar-
skólanum. Björn var síðan í bekk með
konunni minni, Esther Taliu [Casey],
í Leiklistarskólanum. Við höfum því
fylgst að í lífinu í næstum tuttugu ár
og erum mjög góðir vinir, förum sam-
an í sumarfrí, borðum saman, hlæjum
og grátum saman og allt það besta,“
segir Ólafur Egill og tekur fram að
þetta hafi vafalítið veitt þeim ákveðið
forskot í vinnunni. „Við byrjum þann-
ig að segja í öðrum gír. Í forgjöf fæ ég
síðan táknmál og tungumál Unnar og
Björns sem pars.“
Ákveðin hreinsun
Rúmt hálft annað ár er síðan Ólaf-
ur Egill leikstýrði sinni fyrstu upp-
færslu í Borgarleikhúsinu, þ.e.
Hystory eftir Kristínu Eiríksdóttur,
sem var samstarfsverkefni við
Sokkabandið. Var það jafnframt
fyrsta leikstjórnarverkefni hans í at-
vinnuleikhúsi, en fram að því hafði
hann leikstýrt m.a. Herranótt og
Stúdentaleikhúsinu. Spurður hvort
hann langi í auknum mæli að snúa sér
að leikstjórn segist Ólafur Egill vera
til þegar rétta verkefnið liggur fyrir.
„En þá þarf maður líka að vera að
leita,“ segir Ólafur Egill og bætir við:
„Jú, ég vona að það verði fleiri
leikstjórnarverkefni, því vinnan við
uppsetningu Brota úr hjónabandi og
Hystory hefur verið mjög ánægjuleg.
Þarna á sér stað ákveðin hreinsun.
Maður fær að tala við sjálfan sig.
Þetta er eins og þegar maður er beð-
inn að ráða einhverjum heilt – þá er
maður oft að ráðleggja sjálfum sér í
leiðinni. Ég hef grætt óskaplega mik-
ið á leikstjórninni. En maður veit
ekki hvað verður. Í seinni tíð hef ég
verið að skrifa meira, en ég myndi
ekki vilja hætta að leika.
Ég hef alltaf upplifað það þannig
að eitt nærir annað. Mér hefur fund-
ist það að skrifa hafa hjálpað mér að
skilja betur texta og gert mig að betri
leikara. Að vera leikari var forsenda
fyrir því að fara að skrifa. Ég upplifi
það eins með leikstjórnina. Þetta
nærir hvað annað. Það er gott að fara
út á gólfið en það er líka gott að setj-
ast á leikstjórnarbekkinn.“
Samsköpun okkar allra
Inntur eftir því hver galdurinn að
góðri leikstjórn sé vitnar Ólafur Egill
til breska leikstjórans Peters Brook.
„Í einni bóka sinna lýsir hann leik-
stjóranum sem blindum leiðsögu-
manni. Ég upplifi mig mjög mikið
þannig. Ég vil líka vera góður við
fólk. Ég vil að fólk njóti sín og þá þarf
að ríkja fullkomið traust í þessari
vinnu. Ég lít svo á að mitt hlutverk sé
að gera fólki kleift að gefa allt í botn
og njóta sín til fulls á sínum for-
sendum, ekki mínum. Þetta er sam-
sköpun okkar allra – og þá er ég að
tala um alla sem koma að sýningunni.
Hér hjá mér hafa ljósahönnuðir,
hljóðmeistarar og tónsmiðir rétt á því
að hafa skoðanir á öllu. Sýningin
græðir á því – alltaf. Ég hef stundum
upplifað það sem leikari að leik-
stjórar séu of uppteknir af því að
þeirra sýn komi fram, þeirra hug-
myndir og útfærsla, og enda fyrir
vikið kannski með alltof mikið af
sjálfum sér í verkinu, njóta þess ekki
að vera í samstarfi við fólk og verkið
verður eintóna og flatt fyrir vikið.
Það var mér mikill innblástur að
vinna með Þorleifi Erni Arnarssyni
þegar við settum upp Engla alheims-
ins og sjá hans nálgun á leikhúsið. Ég
hef líka verið heppinn að vinna með
mörgum frábærum íslenskum leik-
stjórum. Í mínum huga á leikstjóri
frekar að örva og hvetja en skipa og
stýra. Svo byggi ég mikið á texta-
greiningu; og rembist við að vera
minn eigin dramatúrg og finna leik-
bærar stærðir og víddir með textann
sem útgangspunkt. En forðast að
vera með álímdar stílæfingar. Mín
reynsla hefur verið að ef textavinnan,
grunngreining verksins, er unnin af
sannfæringu þá þarf maður miklu
minna að pæla í útfærslum á smá-
atriðum.“
Brot úr hjónabandi er líkt og Hy-
story sett upp á Litla sviðinu. Það
liggur því beint við að spyrja Ólaf Eg-
il hvort hann kjósi frekar að vinna
verk inn í lítil rými en stór. „Ég hef
náttúrlega engan samanburð sem
leikstjóri, en sem leikari þekki ég það
að inni á stóru sviðunum er allt
þyngra í vöfum og hlutir geta auð-
veldlega týnst í flæminu. Það er
ákveðinn lúxus að fá að vera í litlu
rými sem býður upp á mikla nánd,
bæði fyrir leikara og áhorfendur.
Mér finnst sjálfum frábært að leika á
litlum sviðum. Þetta væri allt önnur
sýning ef hún hefði verið sett upp á
Stóra sviðinu. Brot úr hjónabandi á
heima hér, því þetta er mjög tempruð
og fínleg sýning um blæbrigðin í sam-
skiptum okkar, allt þetta hversdags-
lega og litla sem safnast saman og er
á endanum orðið þetta stóra stóra.
Þetta líf okkar, með öllu sínu.“
Ljósmynd/Grímur Bjarnason
Skilja „Hvenær á maður að halda áfram og berjast fyrir sambandi? Og hvenær á maður að sleppa tökunum? Getur maður skilið sjálfan sig án þess að skilja?
Eða verður maður að skilja til að geta skilið sjálfan sig?“ spyr Ólafur Egill leikstjóri. Með hlutverk hjónanna fara Björn Thors og Unnur Ösp Stefánsdóttir.
„Verk sem fer inn í kvikuna“
 Brot úr hjónabandi eftir Ingmar Bergman frumsýnt á Litla sviði Borgarleikhússins í kvöld
 „Í mínum huga á leikstjóri frekar að örva og hvetja en skipa og stýra,“ segir Ólafur Egill
Ólafur Egill
Egilsson
Rafstilling ehf
Dugguvogi 23, 104 Reykjavík, sími 581 4991, rafstilling@rafstilling.is
Hröð og góð þjónusta um allt land
Eigum einnig til mikið úrval af
perum og öryggjum í bíla
Áratuga
reynsla
Langstærstir í viðgerðum og sölu á
Alternatorum og Störturum