Morgunblaðið - 13.01.2017, Blaðsíða 10

10 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 13. JANÚAR 2017
www.VBL.is REYKJAVÍK
Krókháls 5F
110 Reykjavík
Sími: 414-0000
AKUREYRI
Baldursnes 2
603 Akureyri
Sími: 464-8600
KEÐJUVIÐGERÐAREFNI OG KEÐJUTANGIR
Keðjurnar eru til á allar gerðir vinnuvéla, vöru-
og flutningabifreiða, dráttarvéla og lyftara
FRAMÚRSKARANDI NORSKAR KEÐJUR
Hlekkir • Keðjulásar • Krækjur • Krókar
Krossbandakeðjur • Ferkantakeðjur • Þverbandakeðjur
Mottukeðjur • Zik-zak keðjur • Zik-zak keðjur
Keðjurnar eru til í
mörgum gerðum og
í öllum mögulegum
stærðum
Guttormur Sigbjarn-
arson jarðfræðingur
lést á hjúkrunarheim-
ilinu Droplaug-
arstöðum þriðjudaginn
10. janúar sl., 88 ára að
aldri.
Foreldrar Guttorms
voru Sigbjörn Sigurðs-
son bóndi og Jórunn
Anna Guttormsdóttir
húsfreyja í Rauðholti.
Hann fæddist í Rauð-
holti í Hjaltastaða-
þinghá hinn 23. júní
1928.
Guttormur varð
stúdent frá Menntaskólanum á Ak-
ureyri 1952 og lauk BA-prófi frá Há-
skóla Íslands 1961. Hann var kenn-
ari við Gagnfræðaskóla Austurbæjar
1956-1963 en þá fór hann til fram-
haldsnáms í Ósló. Hann lauk cand.-
real. prófi í jarðfræði frá háskól-
anum í Ósló 1967 en hafði þá dvalið
eitt misseri við vatnafræðinám í
Bandaríkjunum. Sem sérfræðingur í
vatnafræðirannsóknum starfaði
Guttormur hjá Raforkumálastofnun
sem síðar varð Orkustofnun. Hann
varð síðar forstöðumaður og deild-
arstjóri jarðkönnunardeildar Orku-
stofnunnar. Ásamt rannsókn-
arstörfum starfaði Guttormur sem
stundakennari við
Menntaskólann við
Hamrahlíð og síðar
jarðfræðiskor Háskóla
Íslands. Síðustu starfs-
ár hans voru við Hið ís-
lenska náttúrufræði-
félag. Guttormur var
virkur í félagsmálum
og ritstörfum.
Guttormur kvæntist
Guðbjörgu Karls-
dóttur 14. júlí 1956.
Börn Guttorms og
Guðbjargar eru Hjör-
leifur, f. 3. nóvember
1955, vélfræðingur og
Margret, f. 24. janúar 1957, leiklist-
arfræðingur. Fyrir átti Guðbjörg
soninn Karl Björnsson, f. 29. febrúar
1948, húsasmíðameistara. Guðbjörg
lést 7. júlí 1971.
Eftirlifandi eiginkona Guttorms
er Áslaug Kristjánsdóttir, f. 17.
ágúst 1936, frá Felli í Bisk-
upstungum, þau giftust hinn 3. apríl
1977. Áslaug á eina dóttur, Þóru B.
Hafsteinsdóttur, f. 14. október 1957,
hjúkrunarfræðing.
Barnabörn Guttorms eru 13 tals-
ins og barnabarnabörnin 13.
Guttormur verður jarðsunginn frá
Háteigskirkju mánudaginn 16. jan-
úar og hefst athöfnin kl. 13.00.
Andlát
Guttormur
Sigbjarnarson
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
Allir þeir sem leita þjónustu á
bráðamóttöku geðsviðs Landspít-
alans fá þar viðtal þar sem vandi
og veikindi hvers og eins eru
greind og beint í viðeigandi úræði.
Hins vegar er aðeins í 20% tilvika
þörf á innlögn á sjúkradeild. Allir
sem metnir eru í bráðri sjálfsvígs-
hættu, eða eru í bráðu geðrofi, eru
lagðir inn þótt aðrar aðstæður geti
líka ráðið.
Fullyrðingar um að fólki sé vísað
frá án þess að fá þar hjálp eru ekki
réttar. Hins vegar fær fólk ekki
alltaf þá þjónustu sem það hefur
gert sér væntingar um, svo sem
innlögn á deild, enda er fagfólks að
meta slíkt. Þetta segja María Ein-
isdóttir, framkvæmdastjóri geð-
sviðs, og Hrönn Harðardóttir sem
er teymisstjóri á bráðamóttöku
geðsviðsins.
Neita að viðurkenna vandann
Tilefni samtals við Maríu og
Hrönn er ályktun frá aðstand-
endahópi samtakanna Hugarafls
þar sem bornar eru brigður á að
allir sem á bráðamóttökuna við
Hringbraut Landspítala koma fái
þar úrlausn sinna mála. Margir
leiti ekki þangað fyrr en fokið sé í
flest skjól. Dæmi séu um að fólk
sem hefur ýmist reynt að taka eig-
ið líf eða er með hugmyndir um
slíkt sé vísað frá og þurfi því að
gista fangageymslur lögreglu.
Megi jafna þessu við að fólki með
hjartaáfall sé vísað burt af bráða-
deild.
„Þegar yfirmaður geðdeild-
arinnar neitar að viðurkenna það
fyrir sjálfum sér og öðrum að þjón-
ustustigið sé lakara en það er í
raun og veru, flýtur hann sofandi
að feigðarósi,“ segir Hugarafl.
Innlögn er íþyngjandi inngrip
Á degi hverjum koma á bilinu
10-30 manns á bráðamóttöku geð-
deildar Landspítalans við Hring-
braut. Fólk er misjafnlega á sig
komið og veikindin misalvarleg.
„Við höfum á undanförnum árum
notað viðmið sem gilda þegar tekin
er ákvörðun um þjónustu við sjúk-
ling. Stundum er innlögn á deild
óumflýjanleg, þó ekki sé nema í
skamman tíma. Í öðrum tilvikum
teljum við innlögn óþarfa eða að
ástand fólks geti beinlínis versnað
við slíkt því vist á lokaðri deild get-
ur verið mjög íþyngjandi inngrip. Í
þeim tilvikum bendum við fólki á
aðrar leiðir sem bjóðast, svo sem
heilsugæsluna, sérfræðilækna og
sálfræðinga á stofum og fleira,“
segir María Einisdóttir sem telur
aðgengi að bráðamóttökunni afar
rúmt. Allir fái þar viðtöl, flestir
innan tveggja klukkustunda. Til
samanburðar má benda á að bið
eftir tíma hjá heimilislækni getur
verið nokkrar vikur.
„Einstaklingar sem leita geð-
sviðs með sjálfsvígshugsanir, eru
metnir vandlega og alltaf lagðir inn
ef þeir eru taldir í bráðri sjálfs-
vígshættu, segir María. „Þeir sem
ekki eru taldir í bráðri hættu eru
endurmetnir daginn eftir eða
næstu daga, byggt á áhættumati.“
Bæta áhættumat
og auka eftirfylgni
„Geðsjúkdómar geta líkt og önn-
ur veikindi verið lífshættulegir,“
segir Hrönn Harðardóttir. „Sjálfs-
víg er harmleikur sem snertir okk-
ur öll og erfitt er að vinna úr. Stöð-
ugt er leitast við að bæta áhættu-
mat á sjálfsvígshættu og auka
eftirfylgni með aukinni bráðaeft-
irfylgd með þeim sem ekki eru
lagðir inn brátt, en þurfa þjónustu
innan viku. Er þetta eftirfylgd til
skemmri tíma, þar sem fer fram
mat á einkennum, stuðningur,
meðferð og tilvísun í önnur úrræði.
Öllum sem ekki er vísað í bráðaeft-
irfylgd er beint í aðra þjónustu.“
Sú fullyrðing að á geðdeildinni
sé fólki neitað um þjónustu er var-
hugaverð að mati Hrannar. „Þessi
málflutningur er til þess fallinn að
skapa vantrú á heilbrigðiskerfið og
óöryggi meðal sjúklinga. Umræða
sem ekki byggist á staðreyndum
fer hins vegar stundum af stað
þegar fólk fer héðan ósátt eða
hreinlega ef skjólstæðingur vill
ekki nýta sér þá þjónustu sem
býðst. Slíkt eru þó algjör und-
antekningartilvik,“
Skapar bæði vantrú og óöryggi
 Engum er vísað frá geðsviði Landspítalans, segja yfirmenn  Þjónustan er á stundum ekki sú sem
sjúklingar vænta  Fólk sem er í bráðri sjálfsvígshættu eða bráðu geðrofi er alltaf lagt inn
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Landspítalinn Hrönn Harðardóttir teymisstjóri, til vinstri, og María Einisdóttir sem er framkvæmdastjóri geðsviðs.
Á síðustu misserum hefur verið
talsvert um að hælisleitendur og
flóttafólk leiti til geðsviðs Land-
spítalans. Fólk þetta kemur með-
al annars frá Makedóníu, Afgan-
istan og Sómalíu og hafa
fulltrúar geðsviðs fundað með
forsvarsmönnum Útlend-
ingastofnunar, Reykjavík-
urborgar og fleirum hvernig
sinna megi því sem best.
„Sumir þessara skjólstæðinga
hafa verið í svelti eða sjálfsvígs-
hættu og margir glíma við
áfallastreituröskun. Oft er þetta
fólk sem hefur upplifað hræði-
lega hluti og bíður lengi í óvissu
hvort það fái stöðu flóttamanns
á Íslandi. Þessi hópur krefst sér-
hæfðar þjónustu, þar sem vand-
inn er oft flókinn og annar skiln-
ingur á geðrænum vanda miðað
við íslensk viðmið,“ segir Hrönn
Harðardóttir sem telur mik-
ilvægt að heilbrigðisþjónusta við
þennan hóp verði efld. Það megi
gera með því að setja á laggirnar
sérhæft geðteymi.
„Við höfum lent í vanda þegar
enginn hérlendur túlkur talar
þjóðtungu sjúklings. Nú erum við
komin í samskipti við alþjóðlega
túlkaþjónustu í Lundúnum þar
sem starfar fólk mælt á flestar
tungur heimsins. Sé hér Sómali
er alltaf einhver mæltur á sómal-
ísku á túlkastöðinni ytra sem á
símafundi snarar af því máli yfir
á enskuna sem við skiljum. Jú,
það er sannarlega dýrt og tíma-
frekt að sinna þessu fólki, en hjá
slíku verður ekki komist í fjöl-
þjóðlegu samfélagi,“ segir Hrönn
Harðardóttir.
Svelti og
áfallastreita
HÆLISLEITENDUR Í ÞÖRF