Heimsmynd - 01.09.1986, Blaðsíða 20

gang, geti íslendingar svarað fyrir sig á
margvíslegan hátt. Áhrifamesta dagblað
landsins kallar síðan á þjóðareiningu er
það vill ýta innanlandságreiningi um
hvalveiðarnar til hliðar. „Um það er
óþarfi að deila nú þegar snúa þarf einu
andliti í vestur.“
Eins og kunnugt er tóku íslensk
stjórnvöld þann kostinn að láta ekki
reyna á hótanir Bandaríkjamanna um
hugsanlegar viðskiptaþvinganir, heldur
ákváðu að sætta sig við túlkun banda-
ríska viðskiptaráðuneytisins á hvað skuli
kallast ætilegar hvalaafurðir og sam-
þykkja að íslendingar neyttu sjálfir
meirirhluta afurðanna í stað þess að selja
þær til útlanda.
Leiðarahöfundur Dagblaðsins Vísis
kallar utanför Halldórs Ásgrímssonar
„niðurlægingu“ í leiðara blaðsins þann 8.
ágúst síðastliðinn. Tónn blaðsins í garð
Bandaríkjamanna er samhljóða Morgun-
blaðinu, er DV ásakar Bandaríkin um
yfirgang og drottnunargirni gagnvart ís-
lendingum og hvetur til að samskipti ís-
lands við Bandaríkin verði endurskoðuð.
„Tími er kominn til að breyta ýmsum
forréttindum sem við höfum veitt Banda-
ríkjamönnum eða látið í té mótmæla-
lítið,“ segir leiðari DV.
Engum blöðum er um það að fletta að
þessi harkalegu viðbrögð áhrifamestu
blaðanna á fslandi komast til skila til
bandarískra stjómvalda í gegnum sendi-
ráð Bandaríkjanna í Reykjavík. Skoðan-
ir þessarra blaða eiga vafalítið miklu fylgi
að fagna meðal þjóðarinnar og er þá
aukaatriði hvort skoðanir lesenda mynd-
uðust fyrir eða eftir lestur leiðara-
greinanna. En munu Bandaríkjamenn
lesa þessi skilaboð rétt eða munu þeir
aðeins álíta þessi viðbrögð óþarfa tauga-
veiklun smáþjóðar sem þeir hingað til
hafa getað reitt sig á í nær öllum til-
vikum?
Afskipti Bandaríkjamanna af hval-
veiðimálum íslendinga hafa ekki aðeins
vakið tortryggni margra íslendinga í garð
stórveldisins í vestri, heldur virðast marg-
ar bandamannaþjóðir beggja ríkjanna
óttast að Reaganstjórninni takist að
skapa svo and-amerískt andrúmsloft á
fslandi vegna mála sem eru tiltölulega
ómerkileg í augum flestra, að íslendingar
verði hinir erfiðustu viðureignar í hinum
mikilvægari málum - varnarmálum.
Danska blaðið Politiken, sem má stað-
setja á miðju hinna pólitísku vogarskála,
fjallaði um málið í leiðara í byrjun ágúst
þar sem blaðið varar Bandaríkjamenn
við að reyna um of á þolrifin í íslending-
um og bendir á hernaðaralega lykilstöðu
íslands. Politiken segist meðal annars
neita að trúa að Bandaríkin muni ætla að
beita íslendinga viðskiptaþvingunum og
kennir Baldridge viðskiptaráðherra um
hina herskáu afstöðu.
Politiken spyr hvar Baldridge hafi
haldið sig þegar Reagan forseti lýsti yfir í
ræðu nýverið að allar umræður um við-
skiptaþvinganir gagnvart Suður-Afríku
væru blandaðar of mikilli tilfinningasemi
og þyrfti fremur að láta skynsemina ráða
í þeim efnum.
Politiken finnst með ólíkindum að
Bandaríkjamenn séu tilbúnir að hóta ís-
landi efnahagsþvingunum, lítilli banda-
mannaþjóð, vegna 120 hvala, þegar
Bandaríkin láti viðgangast
mannréttindabrot á 20 milljónum
blökkumanna í Suður-Afríku. Afstaða
stórblaðsins Politiken er augljóslega sam-
hljóða skoðunum fjölmargra stjórnmála-
manna og skoðanamyndandi afla á hin-
um Norðurlöndunum, eins og sjá má
meðal annars af yfirlýsingu frá forsætis-
Pentagon, bandaríska varnarmálaráðuneytið. I
Pentagon leggja menn afar mikla áherslu á að
samskiptin við (slendinga gangi snurðulaust fyrir
sig. Á íslandi er það meðal annars upplýsinga-
deild bandaríska sjóhersins, Navy Intelligence,
sem greinir varnarmálaráðuneytinu frá gangi
mála. Navy Intelligence hefur aðsetur á Keflavík-
urflugvelli.
ráðherrafundi Norðurlandanna þann 11.
ágúst síðastliðinn.
Forsætisráðherrarnir fordæmdu af-
skipti Bandaríkjanna af hvalveiðum fs-
lendinga í vísindaskyni. Yfirlýsingin ber
ljósan vott um afstöðu ríkisstjórna hinna
Norðurlandanna til framkomu Banda-
ríkjamanna, þannig að ljóst er að íslend-
ingar standa ekki einir til ef áframhald-
andi misklíðar kemur í þessu máli.
Hvort sem rekja má atvikaröð sam-
skiptaörðugleika íslands og Bandaríkj-
anna undanfarin misseri að einhverju
leyti til einhverrar sérstakrar ofríkis-
stefnu Reaganstjórnarinnar gagnvart
bandamönnum sínum, eins og margir
hafa haldið fram, eða þekkingarskorts á
íslenskum málefnum eða jafnvel mis-
skilnings, þá eru margir á þeirri skoðun
að Bandaríkjamenn hafa sýnt íslending-
um hinn versta dónaskap og ofríki, sem
ekki samræmist almennt hegðun þess
sem óskar eftir að tryggja hagsmuni sína
með vinskap og kurteisi.
Spyrja má hvort Bandaríkjamenn séu
tortryggnir í garð íslenskra ráðamanna
sem þeir haldi að hafi einhverja annar-
lega hagsmuni að leiðarljósi í sam-
skiptum við stóra bróður í vestri, eða líta
Bandaríkjamenn á ísland sem einhvers
konar bananalýðveldi, sem þeir geti sagt
fyrir verkum í hvívetna?
Hver er skýringin á háttalagi Banda-
ríkjamanna? Er hennar að leita í hinu
flókna stjórnkerfi í Bandaríkjunum, sem
margir líkja við ógnarstóran kolkrabba
þar sem hver armur um sig hlykkjast oft
upp á eigin spýtur án nokkurs samráðs
við hina armana sjö? Viðskiptaráðuneyti
Baldridge er þá hugsanlega einn sá arm-
ur sem fálmar stjórnlaust út í loftið, án
samhæfingar við hina armana.
Bandarískur emæbættismaður sem
ekki vill láta nafns síns getið, lét að því
liggja í samtali við HEIMSMYND að ef
til vill mætti rekja vissa hegðun Banda-
ríkjamanna gagnvart fslendingum til
ólíkra sjónarmiða í löndunum á því sem
oft hefur verið kallað stjórnferðilegt sið-
ferði. „Það er dálítið erfitt fyrir okkur að
taka það alvarlega þegar einn fyrrum
utanríkisráðherra íslands mótmælir
einkaleyfi Rainbow Navigation á flutn-
ingum fyrir ameríska herliðið á íslandi,
þegar við vitum að fjölskylda ráðherrans
á stórra hagsmuna að gæta ( gegnum
stærsta skipafélag íslands, Eimskip hf.“
„Annar íslenskur ráðherra hefur kjöt-
innflutningsstríð gegn ameríska herliðinu
og við vitum líka að hann átti hagsmuna
að gæta hjá hinu skipafélaginu, Hafskip.
Þess vegna er ekkert undarlegt að Shultz
utanríkisráðherra hafi einfaldlega boðið
íslendingum að greiða þeim í reiðufé þá
peninga sem þessi skipafélög tapa á flutn-
ingsmissinum en samkvæmt amerískum
hugsunarhætti er það eðlilegasta lausnin
á þessu Rainbow-máli,“ sagði bandaríski
embættismaðurinn.
Hann bætti við: „Það sem virðist al-
gengt og jafnvel löglegt á íslandi, að
stjórnmála- og embættismenn eigi beinna
eiginhagsmuna að gæta í þeim málum
sem þeir þurfa að meðhöndla, er strang-
lega bannað með lögum í Bandaríkjun-
um, þar sem það flokkast undir beina
hagsmunaárekstra. Þið verðið einfald-
lega að gera ykkur grein fyrir þessum
staðreyndum, ef það á að vera hægt að
taka ykkur alvarlega. Ég veit að banda-
ríska sendiráðið í Reykjavík áleit ís-
lenska utanríkisráðherrann heiðarlegan
mann sem ekki hugsaði um eigin
hagsmuni í Rainbow-málinu en umrædd
tengsl gerðu stöðu hans samt veikari. Ég
hef líka heyrt að margir íslendingar virð-
ast hafa áhyggjur af þessum algengu
hagsmunaárekstrum í landinu og
gagnrýna þessar furðulegu aðstæður,"
sagði bandaríski embættismaðurinn.
Er þetta ef til vill kjarni málsins? Eru
Bandaríkjamenn tortryggnir í garð ís-
lendinga vegna þeirra aðstæðna sem hér
ríkja í stjórnsýslunni? Bera þeir ef til vill
takmarkaða virðingu fyrir íslenskum
valdhöfum þar sem þeir álíta sjálfkrafa
20 HEIMSMYND