Heimsmynd - 01.09.1986, Blaðsíða 124

„Ég uar aðeins nítján ára
og hafði aldrei œtlað mér
það hlutskipti að verða
einstœð móðir.“
Kristbjörg hefur auk ótal hlutverka i'
Þjóðleikhúsinu verið viðriðin ýmsa aðra
hluti. Hún var ein stofnenda Grímu og
þar leikstýrði hún ung að árum einu
fyrsta verki mannsins síns, Fósturmold.
Hún er mörgum ógleymanleg í hlutverki
sínu í kvikmyndinni 79 afstöðinni og hún
var ein fimm leikara sem settu Inúk á
svið og sýndi í tuttugu löndum beggja
megin Atlantsála. Hún hefur sótt nám-
skeið í fagi sínu í Englandi, Danmörku,
Þýskalandi og Póllandi þar sem hún var
undir handleiðslu hins virta Grotowskis.
Sjálf hefur hún lýst sér sem slavneskri í
útliti með þessi háu kinnbein og fannst
hún „vera heima“, þegar hún var í Pól-
landi. í raun er hún aðeins hálfur íslend-
ingur og hálfur Færeyingur. Alin upp í
Innri-Njarðvíkum þar sem faðir hennar
Jens Kjeld settist að þegar hann kom til
íslands.
„Við vorum sex systkinin. Yngsta syst-
ir mín dó úr hvítblæði fyrir tveimur
árum,“ segir hún. Sjálf á hún tvö börn,
Jens sem er 32 ára og tólf ára gamla
dóttur, sem heitir Þórunn.
Kristbjörg á sviði og Kristbjörg í pers-
ónu eru að sjálfsögðu um margt ólíkar.
Þótt hún segist „því miður“, finna margt í
fari sínu sem líkist húsmóðurinni í Stund-
arfríði, virkar hún í návígi hlý, jafnvel
móðurleg. Það stafar bæði frá henni
ákveðnum virðuleika og hlýju. Hárið er
tekið að grána örlítið en hreyfingarnar
eru mjúkar og framkoman varkár. í sögu
leikhússins kann hún að vera príma-
donna, í persónu virðist hún eitthvað allt
annað.
Hún var að vinna á skrifstofu þegar
ferill hennar í leiklist hófst. Hún var jafn-
framt einstæð móðir með tveggja ára
son. „Ég hafði verið hringtrúlofuð eins
og það var kallað þá,“ segir hún þegar
flett er í gegnum myndaalbúm frá þess-
um árum. Myndir af Kristbjörgu á skrif-
stofunni þar sem hún vann, myndir af
henni í húsmæðraskóla í Danmörku -
með kappa og svuntu. „Ég var orðin
ófrísk þá,“ segir hún. „Ég var aðeins
nítján ára og hafði aldrei ætlað mér það
hlutskipti að verða einstæð móðir. Og
mér fannst þetta ógurleg svívirða. En ég
átti góða að og móðir mín hljóp mjög
undir bagga með mér þegar Jens var
lítill. En þetta var mikil reynsla. Reynsla
af því tagi sem dýpkar mann ef hún brýt-
ur mann ekki.“
Skömmu síðar hóf hún nám við leik-
skóla Þjóðleikhússins og útskrifaðist það-
an 1958. „Það var ógurlega spennandi
tími og maður bar óskaplega virðingu
fyrir þessum eldri leikurum sem maður
fékk tækifæri til að leika með.“ Hún
nefnir Regínu Þórðardóttur, sem lék
móður hennar í Önnu Frank og fóstru
hennar í Horft af brúnni. „Regína gaf
mér víravirkiseyrnalokka að afloknum
þessum sýningum sem á stóð: Frá Regínu
fóstru og mömmu - til Kristbjargar Katr-
ínar Önnu. Þetta fannst mér óskapleg
viðurkenning og ég held mikið upp á
þessa eyrnalokka.“
Það eru þessir leikarar sem hún talar
um. Kynslóð sem nú er horfin. „Ég man
eftir því að hafa sótt dans- og söngva-
myndir sem unglingur og hafði ægilega
gaman af því. En sem ung leikkona átti
ég mér engar fyrirmyndir á hvíta tjald-
inu. Mér er það minnisstætt að margar
vinkonur manns gengust upp í Audrey
Hepburn greiðslum og þvílíku. Mér
fannst slíkt alltaf hálf gerfilegt.“
Hún er þessa stundina að lesa bók um
ævi breska leikarans John Gielgud.
„Bretar eru svo skemmtilegir þegar þeir
segja frá. Þeir geta skýrt frá hlutunum á
opinskáan máta án þess að nefna nöfn
eða rakka einhvern niður.“
Sjálf er hún þannig. Hún ræðir sam-
keppni innan leikhússins, öfund sem
óánægju á sinn yfirvegaða hátt. Og hún
er vonsvikin með þá þróun sem átt hefur
sér stað. „Þegar Þjóðleikhúsið var stofn-
að 1950 var svo mikil stemmning í kring-
um það. Og þessi fyrstu ár voru stórkost-
leg. Síðan hafa auðvitað skipst á skin og
skúrir.Núna finnst mér ástandið hrapal-
legt. Opinbert framlag til leikhúsanna
hefur stórminnkað. Þegar ég var í Banda-
ríkjunum um daginn var fólk yfir sig
hissa, þegar ég sagðist ekki vita hvaða
verkefni ég fengi á þessu leikári. Ég hef
verið á föstum samningi í rúma tvo ára-
tugi og veit til dæmis ekkert hvort ég fæ
nokkuð að gera í vetur. Mér fannst
óskaplega uppörvandi að vera í Banda-
ríkjunum með þessa kynningu á verkinu
hans Guðmundar. Bandaríkjamenn voru
mjög hrifnir af getu íslenska hópsins og
hrósuðu okkur óspart. Hér er hins vegar
litla umbun að fá. Laun leikara eru með
eindæmum léleg, næstum niðurlægjandi
og gagnrýni dagblaða er í mörgum tilfell-
um skrifuð af amatörum, sem vantar
þekkingu og ástríðu á leikhúsi. Það er
skortur á hlutverkum fyrir miðaldra
leikkonur og það er einhvert drep komið
í Þjóðleikhúsið sem stofnun. Ekki skortir
endilega áhorfendur en þróunin virðist
hins vegar sú að aðsókn að því sem ég
kalla raunverulegt leikhús fer minnk-
andi. Leikhúsið er að keppa við alls kon-
ar miðla, myndbönd, fjölmiðla og innan-
tóm skemmtiatriði eða svokölluð show.
Raunverulegt hlutverk leikhússins er að
vera spegill samtímans, að draga upp
mynd af veruleikanum. Ég er ekki að
tala um pólitískan áróður en listrænt gildi
leikhússins er einmitt þessi raunsæja
speglun af vandamálum manns og um-
hverfis. Þótt Shakespeare sé margra alda
gamall finnur maður svo sannarlega hlið-
stæður í Ríkharði III og spillingu nútím-
ans.“
-Og þegar hlutverkin eru fá fyrir mið- \
aldra leikkonur hlýtur samkeppnin að ■
vera mikil. „Auðvitað,“ segir hún. „Við i
„Það er skortur á hlutverkum fyrir miðaldra leikkonur og það er eitthvert
drep komið í Þjóðleikhásið sem stofnun.“
124 HEIMSMYND