Fréttablaðið - 18.04.2015, Blaðsíða 28

18. apríl 2015 LAUGARDAGUR| HELGIN | 28
Þurfa konur að taka upp leikreglur karla til að ná meiri árangri? Halldóra Katla Guðmundsdóttir rannsakaði í meistara-ritgerð sinni í mannauðs-
stjórnun við Háskóla Íslands hvort
ástæða fyrir ólíkum árangri
kynjanna gæti að einhverju leyti
legið í mismunandi aðferðum þeirra
í vinnustaðapólitík.
Konur í vörn– karlar í sókn
„Meginniðurstaða mín var sú að
konur eru ekki jafn árangursmið-
aðar og karlar og eru frekar í vörn
en sókn,“ segir Halldóra um þátt-
töku kvenna í vinnustaðapólitík.
Halldóra ræddi við karla og konur í
íslensku atvinnulífi og hafði það að
markmiði að svara tveimur spurn-
ingum, hvort kynin beiti sér á ólík-
an hátt í vinnustaðapólitík og hvort
konur ættu að taka upp leikreglur
karla til að ná meiri árangri.
Ættu að kunna reglurnar
„Upplifun viðmælenda minna er að
á meðan konur mynda bandalög til
að verja sína hagsmuni mynda karl-
ar árangursmiðuð bandalög. Þeir
tala oftar saman í bakherbergjum
og taka ákvarðanir en konur virð-
ast baktala hver aðra. Karlar virð-
ast vera miklu duglegri að virkja
tengslanet sín utan vinnutíma en
konur setji heimilið í forgang. Og
karlar eru vanari að gera greiða
gegn greiða en konur virðast vera
feimnari við að innkalla þá og vilja
ekki vera ágengar.“
Niðurstöður rannsóknarinnar
segir Halldóra gefa vísbendingar
um að konur þurfi að minnsta kosti
að vera meðvitaðar um leikreglur
karla í vinnustaðapólitík til að ná
meiri árangri, ef þær kjósa það.
„Niðurstöðurnar gefa til kynna að
karlar séu meðal annars árang-
ursmiðaðri í pólitískum aðgerð-
um, metnaðargjarnari, grófari,
sjálfsöruggari og ekki eins tilfinn-
ingaríkir og konur, sem séu þakk-
látari, tilfinningaríkari og við-
kvæmari en karlar og setji heimilið
í forgang,“ segir Halldóra. „Konur
ættu að kynna sér leikreglur karla,
vera meðvitaðar um þær, en á sama
tíma ættu þær að vera meðvitaðar
um eigin styrk og nýta hann í sókn
fremur en í vörn.“
Tilfinningaforysta
„Staðalímyndir og fordómar hafa
verið hindranir í vegi kvenna, en á
sama tíma og við streitumst á móti
staðalímyndum þá eru kynin ólík og
beita ólíkum aðferðum. Staðal ímynd
karla snýst um að þeir taki völdin en
staðalímynd kvenna snýst um að þær
sýni umhyggju. Þessar staðalímynd-
ir hafa skapað frekar neikvæða sýn
á leiðtogahæfileika kvenna, en við
erum smám saman að gera okkur
betur grein fyrir kostum kvenlegra
eiginleika til forystu. Þar má nefna
tilfinningagreind sem þykir góður
eiginleiki í forystu, en flestar rann-
sóknir hafa sýnt að konur hafi for-
skot á karla þegar kemur að þessum
færniþætti. Konur virðast til dæmis
vera betri en karlar í tilfinningalegri
samkennd, en á sama tíma virðast
karlar vera betri en konur þegar
kemur að stjórn erfiðra tilfinninga
og þar liggur kannski hluti skýr-
ingarinnar varðandi erfiða kvenna-
vinnustaði.“ Einn viðmælenda Hall-
dóru telur að kvennavinnustaðir geti
verið ljótir þar sem kvennabandalög
fari nánast út í einelti og annar nefn-
ir að kvennavinnustaðir hafi þann
stimpil að vera erfiðir, því konur
séu tuðandi eða neikvæðar, og vill
að konur losi sig við þennan stimpil.
Konur í völundarhúsi
Halldóra minnist á að þrátt fyrir
aukna menntun, jafnréttislög, lög
um feðraorlof og aukna atvinnuþátt-
töku upplifi konur enn hindranir á
leið til stöðuhækkana. Þótt æ fleiri
konur komist til metorða og gler-
þakið svokallaða sé brostið, finni
konur sig nú í völundarhúsi.
„Rannsóknir sýna að glerþakið
svokallaða sé brostið og að hindr-
anir í vegi kvenna innan fyrirtækja
eru orðnar yfirstíganlegri. Leiðin er
samt enn flókin og henni má líkja
við völundarhús. Í völundarhúsinu
eru margar hindranir og þar má
nefna staðalímyndir, meiri ábyrgð
kvenna innan heimilisins, hefðir
innan fyrirtækja, fordóma og svo
vinnustaðapólitíkina.“
Hæfilegt magn af skynsamlegri
pólitískri hegðun er almennt gagn-
legt. „Fólk sem tekur engan þátt í
vinnustaðapólitík þarf að gjalda
fyrir það, oft með hægari gangi
innan fyrirtækisins, það getur tekur
langan tíma fyrir það að fá stöðu-
hækkun, launahækkun og almennt
að vera metið að verðleikum. En
þeir pólitísku geta líka þurft að
gjalda fyrir það að taka of mikinn
þátt í vinnustaðapólitík, þeir geta
þótt of sjálfmiðaðir og glatað trú-
verðugleika sínum,“ segir Halldóra.
Hún segir vinnustaðapólitík geta
orðið verulega neikvæða en að hún
geti einnig verið jákvæð ef hags-
munir einstaklinganna sem stunda
hana samræmast hagsmunum fyrir-
tækisins.
Óvissa og pólitík
Hún bendir á að ein helsta orsök
vinnustaðapólitíkur sé óvissa.
Algengar uppsprettur óvissu
innan fyrirtækja séu óskýr mark-
mið fyrirtækis, óljósar mæling-
ar á frammistöðu, illa skilgreind
ákvörðunarferli, sterk samkeppni
einstaklinga eða hópa, takmark-
aðar auðlindir innan fyrirtækisins
og allar breytingar. „Það er mikil-
vægt að stjórnendur séu meðvit-
aðir um þetta fyrirbæri, hverjar
orsakirnar eru, hvernig hegðun-
in birtist og hvernig hægt sé að
halda henni innan skynsamlegra
marka. Stjórnendur ættu aldrei
að reyna að eyða vinnustaðapóli-
tík en þurfa að stjórna henni og
halda henni uppbyggilegri. Hæfi-
legt magn af henni getur verið
jákvætt fyrir fyrirtækið en ef
hún verður of mikil og samræmist
ekki hagsmunum fyrirtækisins þá
getur hún verið skaðleg fyrir það,
auk þess að valda streitu á meðal
starfsmanna.
Úr vörn í sókn
Vinnustaðapólitík á ekki að snú-
ast um klæki eða brögð sem eru
úr takt við gildi einstaklinganna
eða eru á kostnað annarra. Konur
þurfa ekkert að breyta sér, þær
ættu bara að vera meðvitaðar um
þær leiðir sem eru líklegar til
árangurs og nýta styrkleika sína til
að komast þangað. Fyrst og fremst
þurfa konur að hafa trú á sjálfum
sér og fara úr vörn í sókn.“
Kristjana Björg
Guðbrandsdóttir
kristjanabjorg@frettabladid.is
Leiðin út úr völundarhúsinu
Glerþakið á vinnumarkaðnum er brotið, þótt fáar konur komist á toppinn. Konur finna sig þess í stað í völundarhúsi þar sem
vinnustaðapólitík og staðalímyndir villa þeim sýn. Reyndir kvenstjórnendur segja frá sinni sýn á vinnustaðapólitík. Birna Einars-
dóttir segir fagmennsku og heiðarleika þurfa vera í fyrirrúmi og Kristín Ástgeirsdóttir segir að konur vilji ekki leikreglur karla.
Konur þurfa ekkert að breyta sér, þær ættu bara að vera
meðvitaðar um þær leiðir sem eru líklegar til árangurs og
nýta styrkleika sína til að komast þangað. Fyrst og fremst
þurfa konur að hafa trú á sjálfum sér og fara úr vörn í sókn.
ÚR VÖRN Í SÓKN Rannsókn Halldóru leiðir í ljós að konur þurfa hið minnsta að vera
meðvitaðar um leikreglur karla í vinnustaðapólitík og fara úr vörn í sókn.
FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
Valdabandalög
Að mynda valdabandalag
með sterkum banda-
mönnum.
Tengslanet
Að umgangast áhrifaríkt
fólk, mynda tengsl eða
samsömun við æðra vald
eða valdamikla persónu í
fyrirtækinu.
Veita greiða
Að veita greiða gegn greiða,
manneskjur fi nna sterka
skyldu til að endurgjalda
hver annarri félagslegar
skuldir.
Upplýsingastjórnun
Að stjórna upplýsingum og
nota þær sem gjaldmiðil.
Beygja reglur
Að veita fáum útvöldum
betri þjónustu með því að
beygja reglur þegar það
hentar.
Slá um sig
Að slá um sig með valdi og
stöðutáknum.
Eiginhagsmunasemi
Að fi nna leiðir til að auka
völd sín á kostnað annarra.
Eiga markmið
Að virkja tengslanet, stofna
eða ganga í hagsmunahóp
sem hefur sameiginlegt
markmið.
Grafa undan öðrum
Að ráðast á aðra eða kenna
öðrum um.
Ímyndarsköpun
Að skapa hagstæða eða
vinsamlega ímynd.
Skjall
Að hrósa öðrum eða
smjaðra fyrir öðrum.
*Samantekt úr ritgerð Halldóru
Kötlu Guðmundsdóttur.
LEIKREGLUR KARLA Á VINNUSTAÐNUM VINNUSTAÐAPÓLITÍK
KONUR Í VÖLUNDARHÚSI Í völundarhúsinu eru margar hindranir og þar má nefna staðalímyndir, meiri ábyrgð kvenna innan heimilisins, hefðir innan fyrirtækja, fordóma og svo vinnustaðapólitíkina. NORDICPHOTOS/GETTY
21,3%
FYRIRTÆKJA
MEÐ 1-49
STARFSMENN
KVENFRAMKVÆMDASTJÓRAR ÁRIÐ 2013
13,5%
FYRIRTÆKJA
MEÐ 50-99
STARFSMENN
9,7%
FYRIRTÆKJA MEÐ
100 STARFSMENN
EÐA FLEIRI
Þrátt fyrir þetta lága hlutfall
kvenframkvæmdastjóra eru konur um
50%
sérmenntaðs starfs -
fólks á íslenskum
vinnumarkaði
60%
sérfræðinga
69%
brautskráðra nemenda frá
Háskóla Íslands árið 2013
voru konur