Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Blaðsíða 43

þetta að é hefði verið langt hljóð alla 13. öld og lengi framan af 14. öld.
Einnig nefnir hann að í skinnbókum frá 13. öld sé „þetta langa e-hljóð
mjög óvíða táknað með ie; sýnist það bera vitni um að je-framburðurinn
hafi byrjað hér á landi á 13. öld, á einstökum stöðum eða sem einstök
mállýzka“ (1880b:38).
Jón vék einnig nokkrum orðum að því hvernig þróun langs é í je hefði
gengið fyrir sig; ekki væri víst að „i-hljóðið í ie [hefði] í fyrstu verið fram -
borið með skýru j-hljóði“, en hann virðist þó hafa gert ráð fyrir að je-fram -
burður hefði komið upp snemma (1880b:38). Jón minntist einnig á rit -
háttinn „ie“ fyrir é í öðru riti síðar og sagði þar: „Þar hefir i naumlega verið
samhljóðandi (= j) frá upphafi, heldr virðist ie hafa verið tvíhljóðr sam -
settr af báðum raddstöfunum i og e“ (1887:37). Margir yngri fræði menn
hafa einnig gert ráð fyrir einhverju slíku millistigi.
2.3 Björn Magnússon Ólsen
Björn Magnússon Ólsen fjallaði um þróun é > je í grein frá 1886. Hann
gerði ráð fyrir að langa einhljóðið hefði fyrst breyst í ie, þar sem fyrri lið ur-
inn var hálfsérhljóð, en síðar hefði hálfsérhljóðið breyst í önghljóð. Megin -
efni greinar Björns er umfjöllun um athugasemdir Brynjólfs Sveinssonar
í áður nefndu bréf til Ole Worms um ritun og framburð orða eins og fé, mér
og sér (sjá kafla 2.1 að framan), en Björn taldi athugasemdirnar vera heim -
ild um að á 17. öld hefði tvíhljóðun é að mestu verið um garð gengin, þótt
ein hljóðs framburður é hefði enn verið verið varðveittur á einstökum (ótil-
greindum) svæðum. Hins vegar hefði breyting ie í je verið skammt á veg
komin á þessum tíma og einungis náð til Norðurlands (1886:191–92).
Erfitt er að útskýra túlkun Björns á ummælum Brynjólfs í stuttu máli
og skemmst frá því að segja að hún á ekki við rök að styðjast (en sjá nánar
hjá Aðalsteini Hákonarsyni 2017:146 o.áfr.). Eins og nánar verður fjallað
um í kafla 2.7 hér á eftir bendir vitnisburður stafsetningar til þess að tví -
hljóðun é hafi verið gengin yfir á 15. öld, en ummæli Brynjólfs frá 17. öld
mæla ekki gegn því (sjá Aðalstein Hákonarson 2017:147–51). Sú hug-
mynd Björns, að fyrri liður é hafi fyrst um sinn eftir tvíhljóðun verið hálf-
sérhljóð, sem síðar breyttist í önghljóð, kemur einnig fram hjá Jóhannesi
L.L. Jóhanns syni (sjá kafla 2.6) og Birni K. Þórólfssyni (sjá kafla 2.7). Í 4.
kafla hér á eftir verður hugmyndin um önghljóðun j skoðuð nánar og sýnt
fram á að hún er vafasöm.
Hljóðið é í yngri forníslensku 43