Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Page 75

ásgrímur angantýsson
Setningaratviksorð í íslensku og færeysku
1. Inngangur
Í þessari grein er fjallað um innbyrðis röð miðlægra setningaratviksorða í
íslensku og færeysku, sérstaklega svonefndra talgjörðaratviksorða (e.
speech act adverbs) og sýnileikaatviksorða (e. evidential adverbs) eins og í
(1), og tengiatviksorða (e. conjunctive adverbs) og matskenndra atviks -
orða (e. evaluative adverbs) eins og í (2). Afstaða röklegs frumlags og mið -
lægra setningaratviksorða í leppsetningum eins og (3) er líka tekin til
athugunar (sjá umræðu um orðaröð af þessu tagi í íslensku hjá Jóhannesi
Gísla Jónssyni 2002).1
(1) a. Jón hevur satt at siga týðiliga gjørt eitt mistak. (talgjörð > sýnileiki)
Jón hefur satt að segja greinilega gert mistök
b. Jón hevur týðiliga satt at siga gjørt eitt mistak. (sýnileiki > talgjörð)
Jón hefur greinilega satt að segja gert mistök
(2) a. Hanus var tó tíbetur sloppin óskaddur. (tenging > mat)
Hanus var samt sem betur fer sloppinn ómeiddur
‘Hanus slapp sem betur fer ómeiddur.’
b. Hanus var tíbetur tó sloppin óskaddur.
Hanus var sem betur fer samt sloppinn ómeiddur
(3) a. Tað hava tíbetur nógv lisið bókina. (mat > röklegt frl.)
það hafa sem betur fer margir lesið bókina
b. Tað hava nógv tíbetur lisið bókina. (röklegt frl. > mat)
það hafa margir sem betur fer lesið bókina
Íslenskt mál 39 (2017), 75–86. © 2017 Íslenska málfræðifélagið, Reykjavík.
1 Höskuldi Þráinssyni ritstjóra og tveimur ónafngreindum ritrýnum Íslensks máls færi
ég þakkir fyrir gagnlegar athugasemdir við fyrri gerð þessarar greinar. Ábendingar þeirra
urðu mér hvatning til þess að safna frekari gögnum svo að samanburður íslensku og fær-
eysku yrði markvissari. Ég þakka Heiðari Ríkharðssyni og Heimi van der Feest Viðarssyni
fyrir aðstoð við að leggja fyrir íslensku spurningalistana, Victoriu Absalonsen fyrir hjálpina
við gerð færeyska spurningalistans og Zakaris S. Hansen fyrir að aðstoða við þýðingar og
útvega færeyska málhafa. Stúdentum við Háskólann á Akureyri, Háskóla Íslands og Fróð -
skaparsetur Føroya þakka ég fyrir þátttöku í rannsókninni og sömuleiðis ráðstefnugestum
á Frændafundi 9 fyrir umræður og athugasemdir. Rannsóknin var styrkt af Rann sókna -
sjóði Háskólans á Akureyri og Rannsóknasjóði Háskóla Íslands.