Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Page 78

Jóhannes Gísli Jónsson (2002) fjallar um innbyrðis röð atviksliða á
borð við (6) í íslensku og tekur líka einn viðbótarflokk sem Cinque (1999)
fjallar ekki um:
(7) Tengiatviksorð (e. conjunctive adverbs)
að lokum, í fyrsta lagi, þar af leiðandi
Niðurstaða Jóhannesar er í stuttu máli sú að raðir sem samræmast stig-
veldi Cinque (1999) séu betri en þær sem gera það ekki en að árekstrarnir
séu ekki eins harðir og við mætti búast. Eins og við munum sjá benda
niðurstöður mínar í sömu átt, bæði hvað varðar íslensku og færeysku.
Jóhannes heldur því líka fram að tengiatviksorð eins og í (7) geti ýmist
staðið á undan eða eftir sýnileika- og matsatviksorðum en gögn mín sýna
að flestir málhafar fella sig betur við að hafa tengiatviksorðin á undan slík-
um atviksorðum.
Í formgerðarlegri greiningu á atviksorðum eru einkum tvær megin-
nálganir (sjá yfirlit hjá Alexiadou 2004, Delfitto 2006 og Pittner o.fl.
(ritstj.) 2015). Annars vegar er viðhengisgreining þar sem litlar setning-
arlegar hömlur eru á viðhengingu atviksorða á hámarksvarpanir en út -
koman ræðst af því hvort atviksorðið fær rétta merkingarlega túlkun á
viðkomandi stað í formgerðinni (Ernst 2002, 2004, 2007). Í slíkum skrif-
um er yfirleitt ekki fjallað mikið um innbyrðis raðir atviksorða eða hugsan -
legar hömlur hvað þær varðar og þessi nálgun hefur í raun ekki skýrt for-
spárgildi hvað það varðar. Hins vegar er greining þar sem atviksorð sitja í
ákvæðisliðarsæti merkingarlegra hlutverkshausa sem eiga sér föst pláss
í tiltekinni röð í formgerðinni (Alexiadou 1997, Cinque 1999, 2004) og
þar er við því að búast að orðaröð sem brýtur í bága við stigveldið sé erfið
eða ótæk í öllum tungumálum.
Auk fyrrgreindra orðaraðartilbrigða fjallar Jóhannes Gísli Jónsson (2002)
um sveigjanlega röð röklegs frumlags og setningaratviksorðs í lepp setn -
ingum með frestuðu frumlagi í íslensku (e. double subject constructions):
(8)a. Það hafa sennilega flestir lesið bókina.
b. Það hafa flestir sennilega lesið bókina.
Jóhannes heldur því fram að þessi sveigjanleiki sé það sem búast megi við
miðað við viðhengingu atviksorða en að greining í anda Cinque (1999) sé
flóknari og langsóttari þar sem gera þurfi ráð fyrir að frumlagið sé á mis-
munandi stöðum eftir því hvers konar hlutverksvörpun atviksorðið tengist
hverju sinni. Ekki verður farið út í kerfisbundinn samanburð á þessum grein -
ingum hér en lögð áhersla á að skoða gögnin í ljósi kenninga Cinque (1999).
Ásgrímur Angantýsson78