Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Side 93

hann verið óbeint andlag. Wasow (1977:338) hélt því t.a.m. fram að sagn-
irnar thank ‘þakka’ og help ‘hjálpa’ í ensku tækju með sér óbeint andlag
þrátt fyrir að þar sé enginn annar rökliður sem getur talist vera beint and-
lag.
Erfitt getur verið að átta sig á hvort sumar eins andlags sagnir taki með
sér beint eða óbeint andlag. Sagnirnar takka ‘þakka’ og hjálpa í færeysku
eru dæmi um þetta. Takka er ein fjögurra sagna sem Höskuldur Þráins -
son o.fl. (2012:267) tiltaka að varðveiti þágufall í þolmynd (hinar eru bíða,
dugna ʻhjálpa’ og trúgva ʻtrúa’).
(14)a. Teir takkaðu honum.
ʻÞeir þökkuðu honum.’
b. Honum bleiv takkað.
ʻHonum var þakkað.’
c. *Hann bleiv takkaður. (Höskuldur Þráinsson o.fl. 2012:267)
Varðveisla þágufalls í þolmynd sagnarinnar takka þarf ekki að koma á
óvart ef nafnliðurinn sem sögnin tekur með sér er óbeint andlag. Slík
greining væri þá af sama meiði og greining Wasows (1977) á thank í ensku
og hún kæmi ágætlega heim og saman við það að í íslensku getur sögnin
þakka tekið tvo rökliði, annan í þágufalli og hinn í þolfalli (þakka e-m e-ð),
þar sem þágufallsliðurinn er greinilega óbeint andlag. Þó er algengara að
nota þakka með nafnlið í þágufalli og forsetningarlið, svipað og í færeyska
dæminu í (15).
Þórhallur Eyþórsson skoðaði m.a. frumlagsfall í þolmynd með sögn-
inni takka í skriflegri könnun sem hann lagði fyrir 62 málhafa í Færeyjum
árið 2008; þar voru málhafarnir fengnir til að bera saman setningar.
Niðurstöðurnar benda til að talsvert meiri tilbrigði séu meðal færeyskra
málhafa en dómarnir í (14) gefa til kynna. Þannig töldu 47% þátttakenda
í könnun Þórhalls setninguna í (15a) tæka og 42% töldu (15b) tæka (sjá
Þórhall Eyþórsson 2012, Þórhall Eyþórsson o.fl. 2012, Þórhall Eyþórsson
og Höskuld Þráinsson 2017).
(15) a. Honum bleiv takkað fyri hjálpina.
ʻHonum var þakkað fyrir hjálpina.’
b. Hann bleiv takkaður fyri hjálpina.
(Þórhallur Eyþórsson 2012:118)
Hins vegar virðist hjálpa í færeysku mun síður varðveita þágufall í þol-
mynd en takka.
Fallvarðveisla í færeysku og íslensku 93