Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Blaðsíða 108

rússnesku til að sýna hvað um er að ræða. Ég leyfi mér að vísa hér í (1) í
hluta úr hans dæmasafni og held hans umritun úr kyrillísku letri. Í vinstri
dálkinum eru rússnesk nafnorð í nefnifalli eintölu og í hægri dálkinum
eru þau í eignarfalli eintölu (Odden 2013:80–81).
(1) nf. ef.
a. vrak vraga ‘óvinur’
b. urok uroka ‘lexía’
c. prut pruda ‘tjörn’
d. soldat soldata ‘hermaður’
e. grip griba ‘sveppur’
f. trup trupa ‘lík’
Hér er greinilegt að orðin urok, soldat og trup hafa órödduð lokhljóð bæði
í nefnifalli og eignarfalli en orðin vrak, prut og grip hafa órödduð lokhljóð
í nefnifalli en rödduð lokhljóð í eignarfalli. Ein leið til að gera grein fyrir
þessu — og sú sem Odden mælir með — er að gera ráð fyrir að orð af fyrri
gerðinni hafi rödduð lokhljóð í baklægri gerð. Síðan virkar hljóðkerfisleg
regla sem afraddar rödduð lokhljóð í bakstöðu. Við getum sett þetta upp
eins og gert er í (2). Til að leiða út yfirborðsgerð nefnifallsins hefjum við
leikinn með rótina að viðbættu viðskeytinu. Hér vill svo til að viðskeytið
er tóma morfemið, táknað Ø.
(2) Baklæg gerð, nf. Afröddunarregla Yfirborðsgerð
a. vrag+Ø = vrag g > k vrak
b. prud+Ø = prud d > t prut
c. grib+Ø = grib b > p grip
Þetta er óneitanlega snotur framsetning og sýnir ágætlega hvernig genera-
tíf hljóðkerfisfræði virkar í sinni einföldustu mynd. Með þessu fæst sú
niðurstaða að ein og sama baklæga rótin sé í vrak og vraga og það er líka
mark miðið með greiningunni. John McCarthy (2007:99–100) orðar kjarna
málsins á þennan hátt:
At generative phonology’s underlying level, every morpheme has a unique
representation, except for suppletion.
Þetta er sú hugmynd um baklægar gerðir sem lögð er til grundvallar í
þessari grein. Hún felur í sér að baklæga gerðin hefur allar þær upp lýs -
ingar sem nauðsynlegar eru til að leiða út sérhverja yfirborðsgerð — nema
í þeim tilfellum þar sem fullkomin óregla er á ferð (til dæmis góður —
betri).
Haukur Þorgeirsson108