Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Side 110

lýsingaarorðsins gulur“ (Höskuldur Þráinsson 2011:87). Þessi eina mynd
er baklæga gerðin #gul-#.
3. Rím færeyskra sérhljóða
Í grein sinni nefnir Höskuldur (2014:107) að Færeyingar hafi tínt niður
hefð bundinni stuðlasetningu og því sé ekki hægt að nota hana til rann -
sókna, sem okkur hefði annars þótt fróðlegt. En Færeyingar hafa ágæt
tök á endarími og er vel þess virði að kanna hvernig þeir fara með það.
Hér fjalla ég um sérhljóð í rími.
Færeyska sérhljóðakerfið er nokkuð snúið fyrirbæri og ágætur próf -
steinn á mismunandi greiningarleiðir í hljóðkerfisfræði, eins og Magnús
Snædal (1986) hefur rakið. Hér er ekki meiningin að lýsa sérhljóða kerfinu
á ítarlegan hátt heldur aðeins að taka afmarkaðan hluta þess sem próf-
dæmi um hljóðkerfi og kveðskap.
Í færeysku skiptast stutt og löng sérhljóð á í einstökum beygingar -
dæmum. Dreifingarreglan er með svipuðum hætti og í íslensku en sá er
munur á að ekki er einkvæmt samband milli stutta kerfisins og þess langa.
Sum stutt sérhljóð skiptast nefnilega á í beygingu við tvö löng sérhljóð.
Hér læt ég duga að ræða sex löng sérhljóð og þrjú stutt. Dæmin í (3) eru
úr stærri töflu hjá Kristjáni Árnasyni (2011:68) og miðast nokkurn veginn
við Þórshafnarframburð. Hér sjáum við tvær beygingarmyndir sex orða.
Í vinstri dálkinum koma fyrir löng sérhljóð en í þeim hægri eru stutt.
(3) Langt Stutt
a. [høːʋʊɹ] [hœkt] ‘hár, hátt’
b. [thɔuːmʊɹ] [thœt] ‘tómur, tómt’
c. [fɹeːkʊɹ] [fɹɛkt] ‘frekur, frekt’
d. [teiːjʊɹ] [tɛhtː] ‘dauður, dautt’
e. [vɔaːtʊɹ] [vɔhtː] ‘votur, vott’
f. [thoːla] [thɔltɪ] ‘þola, þoldi’
Þetta eru reglubundin víxl svo að sérhvert morfem verður að hafa eina
bak læga gerð. Sérhljóðin í vinstri dálkinum hljóta þá að eiga sér sömu bak -
lægu mynd og sérhljóðin í hægri dálkinum. Þetta er í góðu samræmi við
mál söguna enda eru stuttu og löngu hljóðin afkomendur sömu hljóða.
Loks er þetta í samræmi við hina opinberu færeysku stafsetningu enda
eru [fɹeːkʊɹ] „frekur“ og [fɹɛkt] „frekt“ rituð með sama sérhljóðatákni;
sömu leiðis [teiːjʊɹ] „deyður“ og [tɛhtː] „deytt“ og þannig áfram. Í (4) sést
hvernig hljóðin sem um ræðir eru meðhöndluð í stafsetningu.
Haukur Þorgeirsson110