Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Side 112

(6) Teir edilingar av Noregi troddu,
tá ið Haraldur ráddi (Jóannes Patursson)
Hér rímar [ɔ] við [ɔ] en aðrar beygingarmyndir orðanna (til dæmis ráði,
troði) hafa mismunandi sérhljóð og baklæga gerðin ætti að vera önnur.
Sömu sögu má segja um „e“ og „ey“:
(7) Hátt tykkar verk er mett.
Nú flagg í topp, hvítt, blátt og reytt (Hans Andrias Djurhuus)
Hér rímar [ɛ] við [ɛ] en aðrar beygingarmyndir (meta, reyður) hafa mis -
mun andi löng sérhljóð og því ættu sérhljóðin í mett og reytt ekki að vera
eins í baklægri gerð.
Niðurstaðan hér er þá að rím sérhljóða í færeysku fari eftir fram burði
(yfirborðsgerðum) en ekki eftir baklægum gerðum. Gátum við séð þessa
niðurstöðu fyrir? Já, ef til vill. Málfræðingurinn Alexis Manaster-Ramer
(1994, 1981) hefur sett fram þá kenningu að kveðskapur geti aldrei tekið
tillit til baklægra gerða, eða eins og hann orðaði það (Manaster-Ramer
1994:318):
Rules of versification may not be sensitive to representations deeper than
phonemic.
Hér er átt við fónemíska greiningu í klassískum skilningi á sömu nótum
og Pétursborgarskólinn og frumherjar formgerðarstefnunnar unnu með.
Tiltekið hljóð getur í þeim skilningi aldrei verið fulltrúi nema eins fón -
ems. Þar sem Manaster-Ramer talar um dýpri greiningar á hann við
greiningar sem byggjast á morfófónemískum venslum þar sem mismun-
andi beyging ar myndir sama orðs eru taldar hafa sömu baklægu gerð, eins
og í rússn esku og færeysku dæmunum hér á undan.
Kenning Manaster-Ramers spáir rétt fyrir um færeyska rímið og
einnig um allan annan kveðskap sem ég þekki. Til dæmis er greinilegt í
íslensku að orðin ríma saman eftir hljóðfræðilegum gerðum en ekki bak -
læg um gerðum. Orðmyndirnar djúpt og ljúft ættu að hafa mismunandi
bak lægar gerðir eins og aðrar beygingarmyndir orðanna sýna, til dæmis
djúpur og ljúfur. Samt rímar djúpt – ljúft vandræðalaust saman og sama
má segja um bleikt – seigt eða vegi – deyi og þannig mætti lengi telja. Sú
regla er almenn og greinileg að kveðskapur er óháður baklægum gerðum
og þetta má staðfesta með fjölda dæma í íslensku og í öðrum málum. Það
er í því samhengi sem rétt er að líta á kenningar um annað. Dæmi sem
Haukur Þorgeirsson112