Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Qupperneq 113

haldið er fram að gangi gegn því sem er greinilega meginregla þarf að skoða
gagn rýnum augum.
Það er oft talið hlutverk vísindanna að setja fram kenningar sem geta
spáð fyrir um það sem gerist og það sem gerist ekki. Í því samhengi er
algildiskenning Manaster-Ramers nokkurs virði. Í doktorsritgerð minni
varði ég talsverðu rými í þessa kenningu, sér í lagi í samhengi við íslensk-
an kveðskap. Þar kemur til ágreiningurinn við Höskuld um h-stuðlun
eins og rakið er í næsta kafla.
4. Stuðlun með h
Sá skilningur sem ég lagði í orðasambandið „baklæg gerð“ í ritgerð minni
er sá sami og hér er lagt upp með — það er að segja fyrirbæri sem eru sett
fram til að skýra mismunandi yfirborðsgerðir sama morfems. Þar sem ég
ræddi um stuðlun þeirra hljóða sem rituð eru með upphafs-„h“ tók ég
enda til að finna orðmyndir eins og hjörtur – hirti og hverfa – hurfu þar
sem [ç] og [xw] skiptast á við [h] í beygingarmyndum einstakra orða. Það
sem vakti fyrir mér er að ef [ç] væri túlkað sem #hj#1 á grundvelli víxla
eins og hjörtur – hirti og ef þær baklægu gerðir hefðu þau áhrif að orð af
þessu tagi stuðl uðu saman við orð með upphafs-[h] þá væri komið mót -
dæmi við algildi Manaster-Ramers. Ég tók mér fyrir hendur að hrekja
þessa hug mynd og taldi mig eiga í rökræðum við Höskuld Þráinsson enda
gerði ég grein Höskulds frá 1981 að útgangspunkti. En Höskuldur heldur
því raunar hvergi fram sem ég reyndi að hrekja og skiljanlegt að honum
þyki gagnrýnin missa marks.
Í grein sinni 1981 ræðir Höskuldur ekkert um beygingarvíxl eins og
hjörtur – hirti og segir ekki að málnotendur geri sér baklægt #hj# á
grund velli þeirra. Raunar segir Höskuldur ekkert um það í þeirri grein á
hvaða forsendu málnotendur geti greint [ç] sem #hj#. Í grein sinni 2014
fjallar Höskuldur aftur ekkert um þessi beygingarvíxl og byggir mál flutn -
ing sinn ekki á þeim. En þar setur hann hins vegar fram kenningu um það
hvernig málhafar túlki [ç] sem samsett hljóð.
Höskuldur telur að málnotendur hafi ákveðnar „hugmyndir“ (hann
notar sjálfur gæsalappir) um eðli mannlegs máls við upphaf máltöku og að
ein þessara „hugmynda“ sé að hljómendum sé ekki eðlilegt að vera radd -
aðir (Höskuldur Þráinsson 2014:113). Hér er sem sagt sú kenning uppi að
Hjarta málfræðingsins 113
1 Með #-táknunum á ég við baklægar gerðir.