Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Page 125

alltaf í samræmi við lögboðna stafsetningu, eins og sýnt er með dæmun-
um í (23) (Þórarinn Eldjárn 1978).
(23) a. sinn – iðnaðinn (1978:17)
b. sinn – eigandinn (1978:37)
c. sinn – heiðurinn (1978:55)
d. minn – markaðinn (1978:64)
e. aðalinnganginn – minn (1978:66)
Hitt er hins vegar sjaldgæfara og meira nýmæli að Þórarinn rímar stund-
um áherslulaus atkvæði af þessu tagi við áhersluatkvæði með stuttu [n], en
þar er einnig í samræmi við stafsetninguna, eins og sýnt er í (24).
(24)a. skyn – nýjungin (1978:45)
b. stóriðjan – van (1978:56)
Nú er enginn greinarmunur í talaðri íslensku á lengd hljóðanna í þriðja
atkvæði orðmyndanna iðnaðinn og nýjungin og hefur ekki verið öldum
saman. Meðan stafsetningin hafði orð af þessu tagi oftast með tveimur „n“-
um voru þau rímuð í samræmi við það. Og þegar stafsetningunni var
breytt til að líkja eftir máli 13. aldar breytti það líka kveðskapnum hjá
skóla gengnum skáldum.
Ekki er síður athyglisvert að líta á rím þar sem áherslulausa sérhljóð ið er
[ɪ]. Á fyrri öldum var venjan sú að ríma þetta hljóð hvort heldur sem er við
[ɪ] eða [ɛ]. Bjarki Karlsson hefur rannsakað þetta fyrir bæri og flutt um það
erindi (2014). Hann hefur góðfúslega leyft mér að vísa í glærur sínar. Við
höfum þegar séð dæmi um rím við [ɛ] hjá gömlu skáld unum þremur að ofan:
(25) a. enn – vandræðen Guðmundur Bergþórsson
(Björn K. Þórólfsson og Finnur Sigmundsson 1947:674)
b. senn – tíðinden Árni Böðvarsson
(Björn K. Þórólfsson 1965:36)
c. héröðen – menn Sigurður Breiðfjörð (1937:65)
Sömu skáld gátu jöfnum höndum rímað við [ɪ], eins og sýnt er með
dæmum í (26).
(26)a. herklæðin – stinn Guðmundur Bergþórsson
(Björn K. Þórólfsson og Finnur Sigmundsson 1947:273)
b. vinn – kinn – farsældin Árni Böðvarsson
(Björn K. Þórólfsson 1965:51)
c. hinn – frásögnin Sigurður Breiðfjörð (1937:153)
Hjarta málfræðingsins 125